Πριν οι ΟΥΚ γίνουν συνώνυμο της σκληρής στρατιωτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, ένας Έλληνας υπαξιωματικός ταξίδεψε στην Αμερική για να αντιμετωπίσει μια δοκιμασία που ελάχιστοι μπορούσαν να ολοκληρώσουν. Το όνομά του ήταν Νίκος Καρτελιάς και η ιστορία του συνδέθηκε με τη δημιουργία των πρώτων ελληνικών μονάδων υποβρυχίων καταστροφών.
Ο Καρτελιάς δεν ξεχώρισε μόνο επειδή κατάφερε να ολοκληρώσει την απαιτητική αμερικανική εκπαίδευση. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία ενός συστήματος εκπαίδευσης που θα διαμόρφωνε τις επόμενες γενιές βατραχανθρώπων του Πολεμικού Ναυτικού. Η πορεία του είναι μια ιστορία επιμονής, αντοχής και πρωτοπορίας.
Το ταξίδι στην Αμερική που άλλαξε την ιστορία των ΟΥΚ
Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η Ελλάδα είχε ήδη ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και το Πολεμικό Ναυτικό επιδίωκε να αναπτύξει νέες επιχειρησιακές δυνατότητες. Μία από αυτές ήταν η εκπαίδευση προσωπικού στις υποβρύχιες καταστροφές, με στόχο την υποστήριξη αποβατικών επιχειρήσεων. Για τον σκοπό αυτό αποφασίστηκε η αποστολή Ελλήνων στρατιωτικών στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ανάμεσά τους βρισκόταν ο Νίκος Καρτελιάς, ένας νεαρός υπαξιωματικός που θα αντιμετώπιζε μια εξαιρετικά απαιτητική εκπαίδευση. Το 1954 ολοκλήρωσε το αμερικανικό πρόγραμμα υποβρυχίων καταστροφών, αποτελώντας, σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, τον πρώτο Έλληνα απόφοιτό του. Η επιτυχία αυτή αποτέλεσε την αφετηρία μιας πορείας που θα επηρέαζε την εξέλιξη των ελληνικών ειδικών ναυτικών δυνάμεων.
Η εκπαίδευση που κατάφερε να ολοκληρώσει στην Αμερική
Οι αμερικανικές ομάδες Underwater Demolition Teams, γνωστές ως UDT, αποτελούσαν ειδικά εκπαιδευμένες ναυτικές μονάδες που πραγματοποιούσαν αναγνωρίσεις και υποβρύχιες επιχειρήσεις. Αποτελούν ιστορικούς προδρόμους των μεταγενέστερων Navy SEALs. Η εκπαίδευσή τους απαιτούσε εξαιρετική φυσική κατάσταση, ψυχική αντοχή και ικανότητα συνεργασίας κάτω από δύσκολες συνθήκες.
Ο Καρτελιάς περιέγραψε αργότερα τις δυσκολίες που αντιμετώπισε, την εξαντλητική σωματική καταπόνηση και τις δοκιμασίες που έθεταν συνεχώς τους εκπαιδευόμενους μπροστά στα όριά τους. Η αποφοίτησή του από τη σχολή, με ιδιαίτερα υψηλή αξιολόγηση σύμφωνα με τις δημοσιευμένες μαρτυρίες, του έδωσε τις γνώσεις και την εμπειρία που χρειαζόταν για να συμβάλει στη δημιουργία αντίστοιχης εκπαίδευσης στην Ελλάδα.
Το 1957 ιδρύεται η ελληνική Σχολή Υποβρυχίων Καταστροφών
Σύμφωνα με την επίσημη ιστορία του Πολεμικού Ναυτικού, η Σχολή Υποβρυχίων Καταστροφών ιδρύθηκε το 1957 στο Κέντρο Εκπαίδευσης Κανελλόπουλος. Αποστολή της ήταν η προετοιμασία προσωπικού για υποβρύχιες καταστροφές και η υποστήριξη των αποβατικών πλοίων του Στόλου. Η ίδρυσή της αποτέλεσε οργανωμένη πρωτοβουλία της ναυτικής ηγεσίας, με τη συμμετοχή στελεχών που είχαν αποκτήσει εξειδικευμένη εκπαίδευση.
Ο Νίκος Καρτελιάς είχε καθοριστικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια. Η εμπειρία του από την Αμερική αξιοποιήθηκε για την οργάνωση των δοκιμασιών και την εκπαίδευση των πρώτων υποψηφίων. Δεν επρόκειτο απλώς για τη μεταφορά κάποιων ασκήσεων από μια ξένη σχολή, αλλά για την προσαρμογή μιας ολόκληρης εκπαιδευτικής μεθόδου στις ανάγκες του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.
Οι 120 υποψήφιοι και η δοκιμασία που δεν πέρασε κανείς
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά περιστατικά της ιστορίας του Καρτελιά προέρχεται από δική του συνέντευξη. Όπως είχε αφηγηθεί, όταν ξεκίνησε η διαδικασία επιλογής για την πρώτη σχολή, παρουσιάστηκαν 120 υποψήφιοι. Τους υπέβαλε σε ασκήσεις για να αξιολογήσει τις δυνατότητές τους, όμως, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, κανένας δεν κατάφερε να περάσει τις αρχικές δοκιμασίες.
Το γεγονός αυτό αναδεικνύει πόσο δύσκολη ήταν η προσπάθεια δημιουργίας ενός νέου σώματος ειδικά εκπαιδευμένων στρατιωτικών. Η σχολή έπρεπε να διαμορφώσει σταδιακά τις δικές της μεθόδους, εγκαταστάσεις και απαιτήσεις. Οι πρώτες εκπαιδευτικές σειρές αποτέλεσαν τον πυρήνα πάνω στον οποίο αναπτύχθηκε στη συνέχεια η ελληνική κοινότητα των υποβρυχίων καταστροφέων.
Οι πρώτοι πέντε που ολοκλήρωσαν τη σκληρή εκπαίδευση
Η εκπαίδευση του πρώτου Σχολείου Υποβρυχίων Καταστροφών ξεκίνησε στις 31 Ιουλίου 1957 και ολοκληρώθηκε στις 4 Δεκεμβρίου της ίδιας χρονιάς, σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές. Από τη συγκεκριμένη σειρά αποφοίτησαν πέντε ναύτες: ο Γ. Γαλημήτης, ο Γ. Δέδες, ο Δ. Καλφόπουλος, ο Α. Μούγιος και ο Κ. Τσακίνης.
Στην εκπαίδευση συμμετείχαν, εκτός από τον Καρτελιά, και άλλοι εκπαιδευτές, μεταξύ των οποίων ο Γ. Κανταρέλης και ο Κ. Τζουάνης. Οι πρώτοι απόφοιτοι βοήθησαν στη στελέχωση και στην περαιτέρω ανάπτυξη των υποβρυχίων καταστροφών. Η συμβολή τους δείχνει ότι η δημιουργία των ΟΥΚ δεν ήταν αποτέλεσμα της προσπάθειας ενός μόνο ανθρώπου, αλλά ενός μικρού αρχικού πυρήνα που εξελίχθηκε σταδιακά.
Τι κάνει την εκπαίδευση των ΟΥΚ τόσο απαιτητική;
Οι Ομάδες Υποβρυχίων Καταστροφών συνδέονται με μια από τις πιο απαιτητικές μορφές στρατιωτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Οι εκπαιδευόμενοι πρέπει να αναπτύξουν υψηλή φυσική αντοχή, εξοικείωση με το υδάτινο περιβάλλον, πειθαρχία και ικανότητα συνεργασίας. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κολύμβηση, καταδύσεις, ασκήσεις αντοχής και αντικείμενα ναυτικών ειδικών επιχειρήσεων.
Εξίσου σημαντική με τη σωματική προετοιμασία είναι η ψυχραιμία κάτω από πίεση. Το προσωπικό πρέπει να μπορεί να ακολουθεί διαδικασίες και να συνεργάζεται αποτελεσματικά ακόμη και σε δύσκολες συνθήκες. Αυτή η φιλοσοφία υπήρξε βασικό στοιχείο της εκπαίδευσης που καθιερώθηκε από τις πρώτες δεκαετίες λειτουργίας της σχολής.
Από την πρώτη σχολή στη σημερινή Διοίκηση Υποβρυχίων Καταστροφών
Η εξέλιξη των ελληνικών υποβρυχίων καταστροφών συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια. Το 1958 η αρχική οργάνωση αναδιοργανώθηκε και μετονομάστηκε σε Διοίκηση Ομάδων Υποβρυχίων Καταστροφών, με την έδρα της να μεταφέρεται στο Ναυτικό Οχυρό Σκαραμαγκά. Το 1959 ακολούθησε η ονομασία Μονάδα Υποβρυχίων Καταστροφών, γνωστή ως ΜΥΚ.
Η ονομασία αυτή διατηρήθηκε μέχρι το 2002, όταν η μονάδα αναβαθμίστηκε σε Διοίκηση Υποβρυχίων Καταστροφών, τη γνωστή ΔΥΚ. Σήμερα αποτελεί τη βασική διοίκηση ναυτικών ειδικών επιχειρήσεων του Πολεμικού Ναυτικού. Η ιστορική διαδρομή της φανερώνει πόσο σημαντική υπήρξε η εκπαίδευση των πρώτων στελεχών και η σταδιακή ανάπτυξη της σχετικής τεχνογνωσίας.
Ο Νίκος Καρτελιάς δεν έγραψε ιστορία μόνο στις Ένοπλες Δυνάμεις
Η προσφορά του Καρτελιά δεν περιορίστηκε στην εκπαίδευση των πρώτων Ελλήνων βατραχανθρώπων. Μετά την αποχώρησή του από το Πολεμικό Ναυτικό δραστηριοποιήθηκε και στον χώρο των καταδύσεων, συμβάλλοντας στη διάδοση των τεχνικών γνώσεων και της καταδυτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Το όνομά του συνδέθηκε με την ανάπτυξη της οργανωμένης καταδυτικής δραστηριότητας στη χώρα.
Συνεργάστηκε επίσης με ερευνητές και αρχαιολόγους σε υποβρύχιες έρευνες και ανασκαφές. Έτσι, η εμπειρία που είχε αποκτήσει στη θάλασσα αξιοποιήθηκε και έξω από το στρατιωτικό περιβάλλον. Η πορεία του αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ανθρώπου που μετέφερε εξειδικευμένη γνώση από έναν τομέα σε διαφορετικές δραστηριότητες.
Η ιστορία του ανθρώπου που άνοιξε τον δρόμο για τους Έλληνες βατραχανθρώπους
Η ιστορία του Νίκου Καρτελιά δείχνει πόση σημασία μπορεί να έχει η εμπειρία ενός ανθρώπου όταν αξιοποιείται μέσα από μια οργανωμένη συλλογική προσπάθεια. Το 1954 ολοκλήρωσε μια εξαιρετικά δύσκολη εκπαίδευση στην Αμερική και λίγα χρόνια αργότερα συνέβαλε στη δημιουργία της ελληνικής σχολής που θα εκπαίδευε τις πρώτες γενιές βατραχανθρώπων.
Μαζί με τα υπόλοιπα στελέχη της εποχής του, βοήθησε να τεθούν οι βάσεις ενός θεσμού με μακρά ιστορία στο Πολεμικό Ναυτικό. Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη πλευρά της κληρονομιάς του: ότι η γνώση και η εμπειρία ενός πρωτοπόρου έγιναν μέρος μιας εκπαιδευτικής παράδοσης που συνεχίζεται για δεκαετίες.
