Μπορεί ένα πουλί να προκαλέσει πυρκαγιά χωρίς να μεταφέρει φωτιά ή κάποιο εύφλεκτο αντικείμενο; Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, η απάντηση είναι ναι. Υπάρχουν καταγεγραμμένες περιπτώσεις στις οποίες πουλιά υπέστησαν ηλεκτροπληξία σε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις και στη συνέχεια προκάλεσαν φωτιά στη βλάστηση.
Μια επιστημονική μελέτη στις Ηνωμένες Πολιτείες εντόπισε 44 τέτοια περιστατικά μέσα σε πέντε χρόνια. Ο μηχανισμός είναι ασυνήθιστος: ένα πουλί έρχεται σε επαφή με επικίνδυνα σημεία του ηλεκτρικού δικτύου, το φτέρωμά του μπορεί να αναφλεγεί και, όταν πέσει στο έδαφος, να βάλει φωτιά σε ξερά χόρτα. Οι ερευνητές εξέτασαν πώς συμβαίνει αυτό και ποιες περιοχές κινδυνεύουν περισσότερο.
Η έρευνα που κατέγραψε 44 πυρκαγιές από πουλιά
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στις 8 Ιουνίου 2022 στο επιστημονικό περιοδικό Wildlife Society Bulletin, με τίτλο «Wildland fires ignited by avian electrocutions». Επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας ήταν ο Taylor Barnes, με συμμετοχή επιστημόνων που ειδικεύονται στις αλληλεπιδράσεις των πουλιών με τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις.
Οι ερευνητές εξέτασαν δημόσιες αναφορές για πυρκαγιές στις ηπειρωτικές Ηνωμένες Πολιτείες από τον Ιανουάριο του 2014 έως τον Δεκέμβριο του 2018. Αναζήτησαν περιστατικά στα οποία υπήρχαν ενδείξεις ότι η φωτιά ξεκίνησε από πουλί που είχε υποστεί ηλεκτροπληξία.
Συνολικά εντόπισαν 44 περιστατικά. Ο αριθμός δεν σημαίνει ότι μόνο 44 τέτοιες πυρκαγιές συνέβησαν στη χώρα κατά την πενταετία, καθώς η μελέτη βασίστηκε σε διαθέσιμες αναφορές και όχι σε ένα πλήρες εθνικό αρχείο.
Το εύρημα, ωστόσο, επιβεβαίωσε ότι πρόκειται για έναν πραγματικό μηχανισμό ανάφλεξης, ο οποίος αξίζει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό της αντιπυρικής προστασίας.
Πώς μπορεί ένα πουλί να πάρει φωτιά πάνω σε ηλεκτρικό στύλο;
Όταν ένα πουλί κάθεται πάνω σε ένα μόνο ηλεκτροφόρο καλώδιο, συνήθως δεν παθαίνει ηλεκτροπληξία. Αυτό συμβαίνει επειδή τα πόδια του βρίσκονται σχεδόν στο ίδιο ηλεκτρικό δυναμικό και δεν δημιουργείται σημαντική διαφορά τάσης ανάμεσα στα σημεία επαφής.
Ο κίνδυνος εμφανίζεται όταν το πουλί αγγίξει ταυτόχρονα δύο ηλεκτροφόρα σημεία διαφορετικού δυναμικού ή ένα ηλεκτροφόρο εξάρτημα και κάποιο γειωμένο μεταλλικό μέρος του στύλου.
Σε αυτή την περίπτωση, το σώμα του μπορεί να αποτελέσει διαδρομή για το ηλεκτρικό ρεύμα. Η ηλεκτροπληξία μπορεί να προκαλέσει σοβαρά εγκαύματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αναφλέξει το φτέρωμά του.
Αν το φλεγόμενο πουλί πέσει πάνω σε ξερά χόρτα ή άλλη εύφλεκτη βλάστηση, υπάρχει πιθανότητα να ξεκινήσει πυρκαγιά. Δεν συμβαίνει σε κάθε ηλεκτροπληξία, καθώς για την ανάφλεξη χρειάζονται κατάλληλες συνθήκες.
Γιατί κινδυνεύουν περισσότερο οι αετοί και άλλα μεγάλα πουλιά;
Τα μεγάλα πουλιά, όπως οι αετοί, τα γεράκια και ορισμένα είδη κουκουβάγιας, αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο ηλεκτροπληξίας σε ακατάλληλα σχεδιασμένους ηλεκτρικούς στύλους.
Ο λόγος είναι το μέγεθός τους. Ένας αετός που ανοίγει τα φτερά του μπορεί να αγγίξει ταυτόχρονα δύο σημεία τα οποία βρίσκονται αρκετά μακριά μεταξύ τους ώστε να μην αποτελούν κίνδυνο για ένα μικρότερο πουλί.
Επιπλέον, πολλά αρπακτικά χρησιμοποιούν τους ηλεκτρικούς στύλους ως σημεία παρατήρησης. Από εκεί αναζητούν τροφή ή ξεκουράζονται, ιδιαίτερα σε ανοιχτές περιοχές όπου δεν υπάρχουν αρκετά ψηλά δέντρα.
Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες να πλησιάσουν επικίνδυνα ηλεκτρικά εξαρτήματα. Το πρόβλημα δεν οφείλεται στη συμπεριφορά των ζώων, αλλά κυρίως στον σχεδιασμό των εγκαταστάσεων και στις αποστάσεις μεταξύ των αγώγιμων σημείων.
Η περιοχή όπου καταγράφηκαν οι περισσότερες πυρκαγιές
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αποτελέσματα της μελέτης αφορούσε τη γεωγραφική κατανομή των περιστατικών. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι οι πυρκαγιές δεν ήταν ομοιόμορφα κατανεμημένες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Από τα 44 περιστατικά, τα 12 εντοπίστηκαν στην οικολογική περιοχή της Μεσογειακής Καλιφόρνιας. Πρόκειται για περίπου το 27% των καταγεγραμμένων περιπτώσεων, παρότι η περιοχή καταλαμβάνει μόλις περίπου το 2% της έκτασης των 48 συνεχόμενων αμερικανικών πολιτειών.
Η περιοχή αυτή χαρακτηρίζεται από σχετικά υγρούς χειμώνες και θερμά, ξηρά καλοκαίρια. Η βλάστηση που αναπτύσσεται κατά την υγρή περίοδο μπορεί να ξεραθεί τους επόμενους μήνες, δημιουργώντας εύφλεκτο υλικό στο έδαφος.
Όταν υπάρχει τέτοια βλάστηση, ακόμη και μια μικρή πηγή ανάφλεξης μπορεί να οδηγήσει στην εκδήλωση πυρκαγιάς. Η μελέτη ανέδειξε τη σημασία της πρόληψης ιδιαίτερα στις περιοχές με αυξημένο κίνδυνο φωτιάς.
Θα μπορούσε να συμβεί το ίδιο στην Ελλάδα;
Η Ελλάδα έχει μεσογειακό κλίμα, με θερμά και συχνά ξηρά καλοκαίρια. Σε πολλές περιοχές υπάρχει βλάστηση που μπορεί να αναφλεγεί εύκολα όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες, χαμηλή υγρασία και ισχυροί άνεμοι.
Επομένως, ο μηχανισμός που περιγράφεται στη μελέτη θα μπορούσε να εμφανιστεί και σε ελληνικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, εφόσον συντρέχουν οι κατάλληλες συνθήκες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα πουλιά αποτελούν συχνή αιτία δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Για να αποδοθεί ένα συγκεκριμένο περιστατικό σε ηλεκτροπληξία πουλιού, χρειάζονται στοιχεία από τη διερεύνηση των αιτιών της φωτιάς.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι η προστασία του ηλεκτρικού δικτύου και η πρόληψη της ηλεκτροπληξίας των πουλιών μπορούν να έχουν σημασία και για περιοχές με μεσογειακές κλιματικές συνθήκες.
Η ηλεκτροπληξία απειλεί και σπάνια είδη πουλιών
Οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις δεν δημιουργούν κινδύνους μόνο για το περιβάλλον και την παροχή ρεύματος. Αποτελούν επίσης σημαντική απειλή για πολλά είδη άγριων πουλιών, ιδιαίτερα για τα μεγάλα αρπακτικά.
Όταν ένα πουλί υποστεί ηλεκτροπληξία, το αποτέλεσμα είναι συχνά θανατηφόρο. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο όταν αφορά σπάνια ή απειλούμενα είδη, των οποίων οι πληθυσμοί μπορεί να είναι ήδη περιορισμένοι.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Αλιείας και Άγριας Ζωής των Ηνωμένων Πολιτειών, η ηλεκτροπληξία αποτελεί ιδιαίτερο κίνδυνο για πουλιά με μεγάλο άνοιγμα φτερών, όπως οι αετοί, τα γεράκια και οι κουκουβάγιες.
Η προστασία τους απαιτεί κατάλληλο σχεδιασμό των ηλεκτρικών υποδομών και παρεμβάσεις στα επικίνδυνα σημεία. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να μειωθούν τόσο οι απώλειες άγριας ζωής όσο και ορισμένοι κίνδυνοι για το ίδιο το δίκτυο.
Πώς μπορούν να αποφευχθούν τέτοιες πυρκαγιές;
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος πρέπει να επικεντρώνεται στις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Δεν χρειάζεται να απομακρύνονται γενικά τα πουλιά από το φυσικό τους περιβάλλον, αλλά να μειώνεται η πιθανότητα επικίνδυνης επαφής με ηλεκτροφόρα εξαρτήματα.
Μία βασική λύση είναι η χρήση κατάλληλης μόνωσης στα εκτεθειμένα ηλεκτρικά σημεία. Εξίσου σημαντικός είναι ο σχεδιασμός των στύλων με επαρκείς αποστάσεις μεταξύ των ηλεκτροφόρων και γειωμένων μερών.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν επίσης να δημιουργηθούν ασφαλείς θέσεις κουρνιάσματος ή ειδικές πλατφόρμες φωλιάσματος, ώστε τα πουλιά να μη χρειάζεται να χρησιμοποιούν επικίνδυνα σημεία του δικτύου.
Οι απλές ακίδες που εμποδίζουν τα πουλιά να κάθονται δεν αποτελούν πάντα κατάλληλη λύση. Σύμφωνα με την Avian Power Line Interaction Committee, ορισμένα αποτρεπτικά συστήματα μπορεί ακόμη και να αυξήσουν τον κίνδυνο ηλεκτροπληξίας αν τοποθετηθούν χωρίς σωστό σχεδιασμό.
Γι’ αυτό οι παρεμβάσεις πρέπει να γίνονται από τους αρμόδιους διαχειριστές του δικτύου, με βάση τεχνικές οδηγίες και τα είδη πουλιών που ζουν σε κάθε περιοχή.
Τι σημαίνει αυτή η ανακάλυψη για την πρόληψη των πυρκαγιών;
Η μελέτη του 2022 δεν υποστηρίζει ότι τα πουλιά ευθύνονται για μεγάλο μέρος των δασικών πυρκαγιών. Αναδεικνύει όμως έναν ασυνήθιστο και πραγματικό κίνδυνο που μπορεί να περάσει απαρατήρητος.
Η πρόληψη των πυρκαγιών απαιτεί να εξετάζονται πολλές διαφορετικές πηγές ανάφλεξης. Πέρα από την ανθρώπινη δραστηριότητα και φυσικά φαινόμενα όπως οι κεραυνοί, υπάρχουν και περιστατικά που συνδέονται με τη λειτουργία των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων.
Η έρευνα δείχνει επίσης ότι η προστασία της άγριας ζωής και η πυροπροστασία δεν είναι δύο εντελώς διαφορετικοί στόχοι. Ένας ασφαλέστερος ηλεκτρικός στύλος μπορεί να σώσει πουλιά και ταυτόχρονα να μειώσει έναν πιθανό κίνδυνο πυρκαγιάς.
Δείτε στο παρακάτω βίντεο περισσότερα για το ασυνήθιστο φαινόμενο.
Τελικά, ένα πουλί που κάθεται σε έναν ηλεκτρικό στύλο δεν αποτελεί από μόνο του κίνδυνο. Όταν όμως οι εγκαταστάσεις δεν είναι κατάλληλα προστατευμένες, μια ηλεκτροπληξία μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να εξελιχθεί σε πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα.
Και αυτό είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της ιστορίας: μερικές φορές η αφετηρία μιας πυρκαγιάς μπορεί να είναι κάτι που κανείς δεν θα υποψιαζόταν.
Πηγές:
