Χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Αθήνα, στην αμερικανική πολιτεία του Τενεσί, υπάρχει ένας Παρθενώνας που μοιάζει εντυπωσιακά με τον αρχαίο ναό της Ακρόπολης. Δεν πρόκειται για μικρογραφία ή για ένα κτίριο απλώς εμπνευσμένο από την ελληνική αρχιτεκτονική, αλλά για ένα αντίγραφο κατασκευασμένο στις πραγματικές διαστάσεις του αρχικού μνημείου.
Βρίσκεται στο Centennial Park της πόλης Νάσβιλ και η ιστορία του ξεκινά το 1897. Το πιο παράξενο είναι ότι προοριζόταν να παραμείνει στη θέση του μόνο για λίγους μήνες, όμως οι κάτοικοι της πόλης είχαν τελικά διαφορετικά σχέδια.
Γιατί χτίστηκε ένας Παρθενώνας στην Αμερική;
Η ιστορία αρχίζει με την Tennessee Centennial Exposition, μια μεγάλη έκθεση που πραγματοποιήθηκε το 1897 για να τιμήσει τα 100 χρόνια από την ένταξη του Τενεσί στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία είχε γίνει το 1796.
Το Νάσβιλ ήταν ήδη γνωστό με το προσωνύμιο «Αθήνα του Νότου», κυρίως λόγω της εκπαιδευτικής και πολιτιστικής του ανάπτυξης. Οι διοργανωτές αποφάσισαν να αξιοποιήσουν αυτή τη σύνδεση δημιουργώντας ένα κτίριο που θα αναπαριστούσε το σημαντικότερο αρχιτεκτονικό σύμβολο της αρχαίας Αθήνας.
Έτσι κατασκευάστηκε ένας Παρθενώνας που χρησιμοποιήθηκε ως χώρος έκθεσης έργων τέχνης. Η πρώτη κατασκευή ήταν προσωρινή, με υλικά όπως ξύλο, τούβλα και γύψο, καθώς δεν υπήρχε αρχικά πρόθεση να διατηρηθεί για πολλές δεκαετίες.
Ο Παρθενώνας που οι κάτοικοι αρνήθηκαν να γκρεμίσουν
Η έκθεση ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1897 και τα περισσότερα προσωρινά κτίρια απομακρύνθηκαν. Ο Παρθενώνας όμως είχε ήδη κερδίσει την αγάπη των κατοίκων του Νάσβιλ, οι οποίοι ήθελαν να τον διατηρήσουν ως σύμβολο της πόλης.
Το πρόβλημα ήταν ότι τα υλικά της αρχικής κατασκευής δεν άντεχαν στον χρόνο. Οι γύψινες επιφάνειες και τα διακοσμητικά στοιχεία άρχισαν να φθείρονται, ενώ οι συνεχείς επισκευές μπορούσαν μόνο να καθυστερήσουν την καταστροφή.
Το 1920, οι τοπικές αρχές βρέθηκαν μπροστά σε μια σημαντική απόφαση: είτε θα κατεδάφιζαν το κτίριο είτε θα το ανακατασκεύαζαν χρησιμοποιώντας ανθεκτικότερα υλικά. Επέλεξαν τη δεύτερη λύση, μετατρέποντας μια προσωρινή κατασκευή σε μόνιμο μνημείο.
Πώς ανακατασκευάστηκε με τις διαστάσεις του αυθεντικού ναού
Την ανακατασκευή ανέλαβε ο αρχιτέκτονας Ράσελ Χαρτ (Russell Hart), με τη συμβολή του ιστορικού της αρχιτεκτονικής Γουίλιαμ Μπελ Ντίνσμουρ (William Bell Dinsmoor). Στόχος τους ήταν να δημιουργήσουν ένα όσο το δυνατόν πιστότερο αντίγραφο του αρχαίου Παρθενώνα.
Για τη νέα κατασκευή χρησιμοποιήθηκε οπλισμένο σκυρόδεμα, ενώ ορισμένα στοιχεία του αρχικού κτιρίου, όπως οι τοίχοι από τούβλα, ενσωματώθηκαν στο τελικό αποτέλεσμα. Για τις εξωτερικές επιφάνειες επιλέχθηκε ειδικό μείγμα σκυροδέματος, βασισμένο σε τεχνική που είχε αναπτύξει ο Τζον Έαρλι.
Η ομάδα δεν περιορίστηκε στις διαστάσεις του μνημείου. Προσπάθησε να αναπαράγει ακόμη και τις λεπτές αρχιτεκτονικές καμπυλότητες του αρχαίου ναού, όπως την ελαφριά κλίση των κιόνων και τις μικρές αποκλίσεις από τις απόλυτα ευθείες γραμμές.
Το εξωτερικό ολοκληρώθηκε το 1925, αλλά οι εργασίες στο εσωτερικό συνεχίστηκαν λόγω οικονομικών δυσκολιών. Τελικά, ο μόνιμος Παρθενώνας άνοιξε για το κοινό στις 20 Μαΐου 1931.
Τα γλυπτά και οι αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες
Ένα από τα πιο απαιτητικά τμήματα της ανακατασκευής ήταν η δημιουργία των γλυπτών που διακοσμούν τον ναό. Ο Τζορτζ Τζούλιαν Ζόλνεϊ (George Julian Zolnay), ο οποίος είχε εργαστεί στην κατασκευή του 1897, επέστρεψε για να δημιουργήσει τις μετόπες της δωρικής ζωφόρου.
Η γλύπτρια Μπελ Κίνεϊ (Belle Kinney) και ο σύζυγός της, Λέοπολντ Σολτς (Leopold Scholz), ανέλαβαν τις μορφές των αετωμάτων. Για να προσεγγίσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τα αρχαία έργα, αξιοποίησαν εκμαγεία γλυπτών του Παρθενώνα που προμηθεύτηκε η διοίκηση του πάρκου από το Victoria and Albert Museum.
Ο ναός του Νάσβιλ αναπαράγει τις 46 εξωτερικές δωρικές κολόνες του αρχαίου Παρθενώνα. Παρόλο που χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικά υλικά από το πεντελικό μάρμαρο της Αθήνας, η ακρίβεια της αρχιτεκτονικής αναπαράστασης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του.
Το τεράστιο άγαλμα της Αθηνάς που βρίσκεται στο εσωτερικό
Ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη περιμένει τους επισκέπτες μέσα στον Παρθενώνα. Εκεί δεσπόζει ένα επιβλητικό άγαλμα της θεάς Αθηνάς, ύψους περίπου 12,8 μέτρων, που επιχειρεί να αναπαραστήσει το περίφημο χρυσελεφάντινο άγαλμα του Φειδία.
Το αρχαίο άγαλμα δεν έχει διασωθεί, επομένως η σύγχρονη αναπαράσταση βασίστηκε σε ιστορικές περιγραφές, αρχαιολογικές πληροφορίες και μεταγενέστερα αντίγραφα.
Το 1982, ο γλύπτης Άλαν ΛεΚουίρ (Alan LeQuire) ανέλαβε να δημιουργήσει το έργο. Χρειάστηκε σχεδόν οκτώ χρόνια για να ολοκληρώσει την κατασκευή, η οποία παρουσιάστηκε επίσημα στο κοινό στις 20 Μαΐου 1990.
Για αρκετά χρόνια το άγαλμα παρέμεινε λευκό. Το 2002 πραγματοποιήθηκε η επιχρύσωση και η ζωγραφική του, ώστε να πλησιάζει περισσότερο την εικόνα που γνωρίζουμε για το αρχαίο έργο του Φειδία.
Το αποτέλεσμα είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία του αμερικανικού Παρθενώνα, καθώς δίνει στους επισκέπτες μια αίσθηση της κλίμακας που είχε το χαμένο άγαλμα της Αθηνάς στην αρχαιότητα.
Ο Παρθενώνας του Νάσβιλ λειτουργεί και ως μουσείο
Ο Παρθενώνας δεν αποτελεί μόνο ένα αρχιτεκτονικό αξιοθέατο. Στεγάζει επίσης μουσείο τέχνης, με μόνιμες συλλογές και περιοδικές εκθέσεις που προσελκύουν επισκέπτες με ενδιαφέρον για την ιστορία και τον πολιτισμό.
Ξεχωριστή θέση κατέχει η συλλογή James M. Cowan, που περιλαμβάνει 63 έργα Αμερικανών καλλιτεχνών του 19ου και του 20ού αιώνα. Στο μουσείο υπάρχουν επίσης εκμαγεία αρχαίων γλυπτών του Παρθενώνα, τα οποία επιτρέπουν στους επισκέπτες να γνωρίσουν σημαντικά στοιχεία της διακόσμησης του αθηναϊκού ναού.
Με αυτόν τον τρόπο, το κτίριο συνεχίζει να εκπληρώνει έναν σκοπό παρόμοιο με εκείνον για τον οποίο χρησιμοποιήθηκε το 1897: τη φιλοξενία έργων τέχνης και τη γνωριμία του κοινού με την πολιτιστική δημιουργία.
Μια μικρή «Αθήνα» στην καρδιά του Τενεσί
Ο Παρθενώνας βρίσκεται στο Centennial Park, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δημόσια πάρκα του Νάσβιλ. Η παρουσία του αποτελεί υπενθύμιση της ιδιαίτερης σχέσης που ανέπτυξε η πόλη με την αρχαία ελληνική παιδεία και αρχιτεκτονική.
Η ιστορία του είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα επειδή δεν ξεκίνησε ως ένα μεγάλο σχέδιο δημιουργίας μόνιμου μνημείου. Μια προσωρινή κατασκευή, σχεδιασμένη για μια έκθεση λίγων μηνών, μετατράπηκε σταδιακά σε ένα από τα αναγνωρίσιμα σύμβολα της πόλης.
Για όσους έχουν επισκεφθεί τον Παρθενώνα της Αθήνας, το αντίγραφο του Νάσβιλ προσφέρει μια ασυνήθιστη οπτική. Παρουσιάζει μια προσπάθεια αναπαράστασης του αρχαίου ναού με τα αρχιτεκτονικά του στοιχεία στη θέση τους, χωρίς όμως να μπορεί να αντικαταστήσει την ιστορική και καλλιτεχνική αξία του αυθεντικού μνημείου.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ξεχωριστό στοιχείο της ιστορίας του: ένας ναός που δημιουργήθηκε πριν από περίπου 2.500 χρόνια στην Αθήνα ενέπνευσε, πολλούς αιώνες αργότερα, μια ολόκληρη πόλη στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
