Το κατάλαβα μια μέρα, μέσα από μια συνηθισμένη συζήτηση. Κάποιος είπε κάτι προσβλητικό με απόλυτη σιγουριά και, όταν είδε την αντίδρασή μου, απάντησε σχεδόν περήφανα: «Εγώ έτσι είμαι. Λέω τα πράγματα όπως είναι».
Δεν απάντησα. Όχι επειδή δεν είχα τι να πω, αλλά επειδή εκείνη τη στιγμή αναρωτήθηκα κάτι που με απασχολεί όλο και περισσότερο. Από πότε η ειλικρίνεια έγινε δικαιολογία για να μιλάμε στους άλλους χωρίς ίχνος σεβασμού;
Κάποτε πίστευα πως το να είσαι ειλικρινής σημαίνει να έχεις το θάρρος να πεις την αλήθεια, ακόμη κι όταν είναι δύσκολη. Μεγαλώνοντας, όμως, κατάλαβα ότι υπάρχει και κάτι εξίσου σημαντικό: ο τρόπος που επιλέγεις να την πεις.
Γιατί δεν είναι το ίδιο να πεις σε κάποιον κάτι που χρειάζεται να ακούσει και το να του πετάξεις κατάμουτρα μια προσβολή. Δεν είναι το ίδιο να εκφράσεις τη γνώμη σου και το να μειώσεις έναν άνθρωπο. Κι όμως, πολλοί αντιμετωπίζουν αυτές τις συμπεριφορές σαν να είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα.
Το «έτσι είμαι εγώ» δεν δικαιολογεί την αγένεια
Πόσες φορές έχουμε ακούσει τη φράση «εγώ δεν μασάω τα λόγια μου»; Συνήθως λέγεται με έναν περίεργο τόνο υπερηφάνειας, σαν η ικανότητα να μιλάς σκληρά να είναι απόδειξη δυνατού χαρακτήρα.
Αλλά αναρωτιέμαι: από πότε έγινε προτέρημα να μην υπολογίζεις πώς αισθάνεται ο άνθρωπος απέναντί σου; Από πότε θεωρείται αδυναμία να σκεφτείς λίγο πριν μιλήσεις;
Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με όλους. Ούτε να προσποιούμαστε ότι όλα είναι καλά για να μη δυσαρεστήσουμε κανέναν. Μπορούμε να διαφωνήσουμε, να βάλουμε όρια, ακόμη και να πούμε κάτι δυσάρεστο, χωρίς να γίνουμε αγενείς.
Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «δεν συμφωνώ μαζί σου» και στο «λες ανοησίες». Ανάμεσα στο «αυτό που έκανες με ενόχλησε» και στο «είσαι απαράδεκτος». Το μήνυμα μπορεί να είναι το ίδιο, αλλά ο τρόπος αλλάζει ολόκληρη τη συζήτηση.
Και αυτή η διαφορά δεν είναι υποκρισία. Είναι σεβασμός.
Η αλήθεια δεν μας δίνει το δικαίωμα να πληγώνουμε
Έχω παρατηρήσει ότι μερικοί άνθρωποι θεωρούν πως, επειδή πιστεύουν ότι έχουν δίκιο, μπορούν να πουν οτιδήποτε. Δεν τους απασχολεί ο τόνος, η στιγμή ή οι λέξεις που χρησιμοποιούν. Τους αρκεί να έχουν πει αυτό που σκέφτονται.
Όμως δεν είναι κάθε προσωπική άποψη μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Αυτό που εμείς βλέπουμε ως προφανές, κάποιος άλλος μπορεί να το αντιλαμβάνεται διαφορετικά. Και μερικές φορές, αυτό που παρουσιάζουμε ως ειλικρίνεια είναι απλώς ο δικός μας εκνευρισμός.
Μπορεί να έχουμε δίκιο και παρ’ όλα αυτά να φερθούμε άσχημα. Μπορεί να πούμε κάτι αληθινό και να επιλέξουμε τον χειρότερο δυνατό τρόπο για να το εκφράσουμε. Το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
Δεν πιστεύω ότι πρέπει να κρύβουμε όσα νιώθουμε ή να φοβόμαστε συνεχώς μήπως στενοχωρήσουμε κάποιον. Υπάρχουν αλήθειες που πονάνε όσο προσεκτικά κι αν ειπωθούν. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να προσθέτουμε κι άλλη σκληρότητα.
Πριν μιλήσουμε, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε κάτι απλό: θέλω να βοηθήσω τον άλλον να καταλάβει αυτό που σκέφτομαι ή απλώς θέλω να του δείξω ότι έχω δίκιο;
Η ευγένεια δεν είναι αδυναμία
Υπάρχει μια παράξενη αντίληψη ότι οι ευγενικοί άνθρωποι είναι αδύναμοι. Ότι δεν έχουν το θάρρος να πουν αυτά που σκέφτονται ή ότι προσπαθούν διαρκώς να είναι αρεστοί. Εγώ, όσο μεγαλώνω, βλέπω τα πράγματα διαφορετικά.
Για μένα, δύναμη είναι να μπορείς να απαντήσεις προσβλητικά και να επιλέγεις να μην το κάνεις. Να διαφωνείς χωρίς να ταπεινώνεις. Να ξέρεις πότε χρειάζεται να μιλήσεις και πότε μια κουβέντα δεν έχει κανέναν λόγο να ειπωθεί.
Και φυσικά, ευγένεια δεν σημαίνει να ανέχεσαι τα πάντα. Δεν σημαίνει να αφήνεις τους άλλους να σε προσβάλλουν ή να συμφωνείς μαζί τους για να αποφύγεις μια σύγκρουση. Μπορείς να είσαι ευγενικός και ταυτόχρονα απόλυτα ξεκάθαρος στα όριά σου.
Αυτό είναι που συχνά ξεχνάμε. Δεν χρειάζεται να διαλέξουμε ανάμεσα στην ειλικρίνεια και στον σεβασμό. Μπορούμε να έχουμε και τα δύο.
Κάποιες φορές μια ήρεμη, ξεκάθαρη κουβέντα έχει μεγαλύτερη δύναμη από δέκα προσβολές. Όχι επειδή είναι πιο εύκολη, αλλά επειδή δείχνει ότι μπορείς να διαχειριστείς όσα νιώθεις χωρίς να τα ξεσπάς πάνω στον άλλον.
Πριν πεις «εγώ απλώς είμαι ειλικρινής»
Δεν ξέρω αν οι άνθρωποι έγιναν πιο αγενείς ή αν απλώς ακούμε συχνότερα πράγματα που παλιότερα θα κρατούσαν για τον εαυτό τους. Ξέρω, όμως, πως έχουμε αρχίσει να συνηθίζουμε τη σκληρότητα στις καθημερινές μας συζητήσεις.
Τη βλέπουμε στα σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα, στις παρέες, στις οικογένειες, ακόμη και ανάμεσα σε ανθρώπους που αγαπιούνται. Μια προσβλητική κουβέντα βαφτίζεται «ειλικρινής άποψη» και όποιος στενοχωρηθεί θεωρείται υπερβολικά ευαίσθητος.
Αλλά οι άνθρωποι δεν είναι υποχρεωμένοι να αντέχουν κάθε προσβολή για να αποδείξουν ότι είναι δυνατοί. Ούτε χρειάζεται να δεχόμαστε μια άσχημη συμπεριφορά επειδή κάποιος επιμένει πως «δεν το είπε με κακή πρόθεση».
Όλοι έχουμε μιλήσει κάποια στιγμή πιο απότομα απ’ όσο έπρεπε. Όλοι έχουμε πει κάτι που μετά μετανιώσαμε. Η διαφορά είναι αν μπορούμε να το αναγνωρίσουμε και να ζητήσουμε συγγνώμη, αντί να κρυβόμαστε πίσω από τον χαρακτήρα μας.
Γιατί το «έτσι είμαι εγώ» μπορεί να εξηγεί μια συμπεριφορά. Δεν σημαίνει, όμως, ότι τη δικαιολογεί.
Δεν θέλω να σταματήσω να λέω την αλήθεια. Θέλω να μπορώ να κοιτάζω κάποιον στα μάτια και να του λέω αυτό που πιστεύω, ακόμη κι όταν διαφωνούμε. Αλλά θέλω να θυμάμαι πως απέναντί μου βρίσκεται ένας άνθρωπος, όχι ένας αντίπαλος που πρέπει να νικήσω.
Κι αν κάτι αξίζει να κρατήσουμε από όλα αυτά, είναι πως δεν χρειάζεται να γινόμαστε σκληροί για να δείχνουμε δυνατοί. Ούτε αγενείς για να αποδείξουμε ότι είμαστε ειλικρινείς.
Γιατί, τελικά, το να λες ό,τι σκέφτεσαι δεν είναι πάντα ειλικρίνεια. Μερικές φορές είναι απλώς αγένεια. Και καλό θα ήταν να μάθουμε ξανά τη διαφορά.
