Ένα έργο που γράφτηκε πριν από σχεδόν τρεις χιλιετίες κατάφερε να βρεθεί πάνω από μερικά από τα πιο γνωστά βιβλία της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η «Οδύσσεια» του Ομήρου κατέλαβε την πρώτη θέση στη λίστα του BBC Culture με τις 100 «ιστορίες που διαμόρφωσαν τον κόσμο».
Η κατάταξη δημοσιεύτηκε το 2018 και βασίστηκε στις επιλογές 108 συγγραφέων, ακαδημαϊκών, δημοσιογράφων, κριτικών και μεταφραστών από 35 χώρες. Το ζητούμενο δεν ήταν να αναδειχθεί απλώς το «καλύτερο βιβλίο», αλλά οι ιστορίες που, κατά τη γνώμη των συμμετεχόντων, επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και ακόμη και την ίδια την πορεία της ιστορίας.
Πώς δημιουργήθηκε η λίστα;
Το BBC Culture ζήτησε από τους συμμετέχοντες να προτείνουν έως πέντε έργα μυθοπλασίας που θεωρούσαν ότι είχαν διαμορφώσει αντιλήψεις ή είχαν επηρεάσει την ιστορία.
Οι επιλογές περιλάμβαναν μυθιστορήματα, επικά ποιήματα, λαϊκά παραμύθια και θεατρικά έργα σε συνολικά 33 διαφορετικές γλώσσες.
Το ίδιο το BBC διευκρίνιζε ότι η κατάταξη δεν αποτελεί μια οριστική λίστα με τις «100 καλύτερες ιστορίες όλων των εποχών». Στόχος ήταν να ανοίξει μια συζήτηση για το γιατί ορισμένες ιστορίες επιβιώνουν για αιώνες ή ακόμη και χιλιετίες και συνεχίζουν να επηρεάζουν διαφορετικούς πολιτισμούς.
Η Οδύσσεια πάνω από έργα-ορόσημα
Στην κορυφή βρέθηκε η «Οδύσσεια» του Ομήρου, έργο που το BBC τοποθετεί στον 8ο αιώνα π.Χ.
Η ιστορία του Οδυσσέα και της μακράς επιστροφής του στην Ιθάκη έχει περάσει μέσα από αμέτρητες μεταφράσεις, διασκευές και επανερμηνείες. Θέματα όπως η επιστροφή στην πατρίδα, η περιπλάνηση, η απώλεια, η πίστη, ο πειρασμός και η επιμονή εξακολουθούν να είναι αναγνωρίσιμα ακόμη και σε ανθρώπους που δεν έχουν διαβάσει ποτέ ολόκληρο το ομηρικό έπος.
Στη δεύτερη θέση βρέθηκε η «Καλύβα του Μπαρμπα-Θωμά» της Χάριετ Μπίτσερ Στόου, ενώ την πρώτη πεντάδα συμπλήρωσαν το «Φρανκενστάιν», το «1984» και το «Τα πάντα γίνονται κομμάτια».
Οι 10 πρώτες ιστορίες της λίστας
- Οδύσσεια – Όμηρος, 8ος αιώνας π.Χ.
- Η Καλύβα του Μπαρμπα-Θωμά – Χάριετ Μπίτσερ Στόου, 1852
- Φρανκενστάιν – Μαίρη Σέλεϊ, 1818
- 1984 – Τζορτζ Όργουελ, 1949
- Τα πάντα γίνονται κομμάτια – Τσινούα Ατσέμπε, 1958
- Χίλιες και Μία Νύχτες – διάφοροι δημιουργοί, 8ος έως 18ος αιώνας
- Δον Κιχώτης – Μιγκέλ ντε Θερβάντες, 1605-1615
- Άμλετ – Ουίλιαμ Σαίξπηρ, 1603
- Εκατό Χρόνια Μοναξιά – Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, 1967
- Ιλιάδα – Όμηρος, 8ος αιώνας π.Χ.
Δύο έργα του Ομήρου μέσα στην πρώτη δεκάδα
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο Όμηρος δεν εμφανίζεται μόνο στην πρώτη θέση. Η «Ιλιάδα» βρίσκεται στη δέκατη, πράγμα που σημαίνει ότι δύο έργα της αρχαίας ελληνικής επικής ποίησης μπήκαν στην πρώτη δεκάδα μιας λίστας που περιλαμβάνει δημιουργίες από ολόκληρο τον κόσμο και από διαφορετικές ιστορικές περιόδους.
Η παρουσία τους δείχνει τη μεγάλη επίδραση που άσκησαν τα ομηρικά έπη στη μεταγενέστερη λογοτεχνία και στην αφήγηση γενικότερα. Για αιώνες οι ιστορίες τους μεταφράζονται, διδάσκονται και επανεμφανίζονται με διαφορετικές μορφές στη λογοτεχνία, στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στην τέχνη.
Ποια άλλα έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας μπήκαν στη λίστα;
Η ελληνική παρουσία δεν σταματά στα δύο ομηρικά έπη. Αρκετά ακόμη έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας συμπεριλήφθηκαν στις 100 επιλογές.
- 29η θέση: «Μύθοι του Αισώπου» – Αίσωπος, περίπου 620-560 π.Χ.
- 31η θέση: «Μήδεια» – Ευριπίδης, 431 π.Χ.
- 49η θέση: «Οιδίπους Τύραννος» – Σοφοκλής, 429 π.Χ.
- 51η θέση: «Ορέστεια» – Αισχύλος, 5ος αιώνας π.Χ.
- 70ή θέση: «Αντιγόνη» – Σοφοκλής, περίπου 441 π.Χ.
Μαζί με την «Οδύσσεια» και την «Ιλιάδα», πρόκειται για επτά έργα ή συλλογές έργων της αρχαίας ελληνικής παράδοσης μέσα στις 100 ιστορίες που επέλεξαν οι συμμετέχοντες.
Γιατί η Οδύσσεια εξακολουθεί να μας αφορά;
Η δύναμη της «Οδύσσειας» ίσως βρίσκεται στο ότι πίσω από τους Κύκλωπες, τις Σειρήνες και τους θεούς υπάρχει μια πολύ ανθρώπινη ιστορία: ένας άνθρωπος που προσπαθεί να επιστρέψει στο σπίτι του.
Αυτό το μοτίβο έχει επανεμφανιστεί αμέτρητες φορές στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο. Ένας ήρωας φεύγει, αντιμετωπίζει δοκιμασίες, αλλάζει μέσα από το ταξίδι του και προσπαθεί τελικά να επιστρέψει εκεί από όπου ξεκίνησε.
Η πρώτη θέση της «Οδύσσειας» στη συγκεκριμένη ψηφοφορία του BBC Culture δεν σημαίνει ότι ανακηρύχθηκε επίσημα «η καλύτερη ιστορία που γράφτηκε ποτέ». Δείχνει όμως κάτι εξίσου εντυπωσιακό: ένα έπος ηλικίας σχεδόν τριών χιλιάδων ετών εξακολουθεί να αναγνωρίζεται από ανθρώπους διαφορετικών χωρών και πολιτισμών ως μία από τις ιστορίες που επηρέασαν βαθύτερα τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε τον κόσμο.
