Η αλυσίδα χρονισμού είναι ένα από τα πιο σημαντικά εξαρτήματα του κινητήρα, γιατί κρατά συγχρονισμένους τον στροφαλοφόρο και τον εκκεντροφόρο. Σε αντίθεση όμως με τον ιμάντα χρονισμού, δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο γενικό όριο χιλιομέτρων στο οποίο πρέπει πάντα να αντικαθίσταται.
Σε αρκετούς κινητήρες μπορεί να λειτουργήσει για πολύ μεγάλο μέρος της ζωής του αυτοκινήτου χωρίς προγραμματισμένη αλλαγή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι άφθαρτη: αλυσίδα, τεντωτήρες, οδηγοί και γρανάζια μπορούν να παρουσιάσουν φθορά και, αν χαθεί ο σωστός χρονισμός, η ζημιά μπορεί να γίνει σοβαρή.
Τι ακριβώς κάνει η αλυσίδα χρονισμού;
Η αλυσίδα χρονισμού συνδέει τον στροφαλοφόρο με έναν ή περισσότερους εκκεντροφόρους, ώστε οι βαλβίδες να ανοίγουν και να κλείνουν τη σωστή στιγμή σε σχέση με την κίνηση των πιστονιών.
Ο συγχρονισμός πρέπει να παραμένει πολύ ακριβής. Αν η αλυσίδα χαλαρώσει υπερβολικά ή μετακινηθεί κατά ένα ή περισσότερα δόντια, ο χρονισμός των βαλβίδων αλλάζει και ο κινητήρας μπορεί να αρχίσει να λειτουργεί λανθασμένα.
Αλυσίδα ή ιμάντας χρονισμού;
Και τα δύο συστήματα κάνουν ουσιαστικά την ίδια δουλειά, αλλά έχουν διαφορετική κατασκευή και διαφορετικές απαιτήσεις συντήρησης.
Ο ιμάντας χρονισμού είναι κατασκευασμένος από σύνθετα ελαστικά υλικά και συνήθως έχει συγκεκριμένο πρόγραμμα αντικατάστασης που καθορίζεται από τον κατασκευαστή.
Η αλυσίδα είναι μεταλλική, λιπαίνεται από το λάδι του κινητήρα και γενικά έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Σε αρκετούς κινητήρες δεν υπάρχει καθορισμένη περιοδική αντικατάσταση.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια αλυσίδα «κρατά για πάντα».
Πόσα χιλιόμετρα διαρκεί;
Δεν υπάρχει αξιόπιστος γενικός αριθμός, όπως 150.000 ή 200.000 χιλιόμετρα, που να ισχύει για όλα τα αυτοκίνητα.
Σε ορισμένους κινητήρες η αλυσίδα μπορεί να παραμείνει χωρίς πρόβλημα για πολύ περισσότερα χιλιόμετρα. Σε άλλους μπορεί να παρουσιάσει φθορά νωρίτερα λόγω σχεδίασης, προβλήματος σε τεντωτήρα ή οδηγό, κακής λίπανσης ή ελλιπούς συντήρησης.
Η Toyota, για παράδειγμα, αναφέρει ότι αυτοκίνητα με αλυσίδα χρονισμού μπορεί να μη χρειαστούν ποτέ αντικατάστασή της, ενώ σε ορισμένα προγράμματα συντήρησης Lexus η αλυσίδα αναφέρεται ως εξάρτημα χωρίς περιοδική επιθεώρηση.
Η σωστή απάντηση επομένως βρίσκεται στο πρόγραμμα συντήρησης του συγκεκριμένου κινητήρα.
Γιατί η ποιότητα του λαδιού είναι τόσο σημαντική;
Σε αντίθεση με έναν στεγνό ιμάντα χρονισμού, η αλυσίδα λειτουργεί μέσα στον κινητήρα και λιπαίνεται συνεχώς από το λάδι.
Επιπλέον, πολλοί κινητήρες χρησιμοποιούν υδραυλικό τεντωτήρα, ο οποίος βασίζεται στην πίεση του λαδιού για να κρατά την αλυσίδα σωστά τεντωμένη.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό να:
- χρησιμοποιείτε λάδι με την ακριβή προδιαγραφή που ζητά ο κατασκευαστής,
- τηρείτε τα διαστήματα αλλαγής λαδιού και φίλτρου,
- μην οδηγείτε για μεγάλο διάστημα με χαμηλή στάθμη λαδιού,
- ερευνάτε έγκαιρα οποιαδήποτε ένδειξη χαμηλής πίεσης λαδιού.
Λάδι που έχει υποβαθμιστεί ή λανθασμένο ιξώδες μπορεί να επηρεάσει τόσο τη λίπανση όσο και τη σωστή λειτουργία του τεντωτήρα.
Τι σημαίνει ότι η αλυσίδα «τεντώνει»;
Συχνά ακούμε ότι μια παλιά αλυσίδα «τεντώνει». Στην πραγματικότητα, το μέταλλο της αλυσίδας δεν επιμηκύνεται απλώς σαν ελαστικό.
Με τη χρήση δημιουργείται φθορά στους πείρους και στα σημεία άρθρωσης των κρίκων. Οι πολύ μικρές αυτές φθορές προστίθενται σε όλο το μήκος της αλυσίδας και τελικά το συνολικό μήκος της αυξάνεται.
Αυτή η επιμήκυνση μπορεί να αλλάξει τον χρονισμό μεταξύ στροφαλοφόρου και εκκεντροφόρου και, όταν ξεπεράσει τα επιτρεπτά όρια, το σύστημα χρειάζεται επισκευή.
Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα;
Μια φθαρμένη αλυσίδα ή ένα πρόβλημα στο σύστημα χρονισμού μπορεί να εμφανίσει διάφορα συμπτώματα.
Μεταλλικό κροτάλισμα στο κρύο ξεκίνημα
Ένας σύντομος μεταλλικός θόρυβος αμέσως μετά την εκκίνηση μπορεί να σχετίζεται με καθυστέρηση στην ανάπτυξη πίεσης του υδραυλικού τεντωτήρα, με φθαρμένο οδηγό ή με χαλαρή αλυσίδα.
Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι χρειάζεται καινούργια αλυσίδα, αλλά αν ο ήχος εμφανίζεται συστηματικά ή διαρκεί περισσότερο, χρειάζεται έλεγχο.
Κροτάλισμα όσο λειτουργεί ο κινητήρας
Αν ακούγεται συνεχής μεταλλικός θόρυβος από την περιοχή του χρονισμού, μπορεί να υπάρχει πρόβλημα σε:
- αλυσίδα,
- τεντωτήρα,
- πλαστικούς ή μεταλλικούς οδηγούς,
- γρανάζια χρονισμού,
- ή άλλο εξάρτημα της ίδιας περιοχής.
Η διάγνωση από τον ήχο και μόνο δεν είναι ασφαλής.
Check Engine και σφάλματα χρονισμού
Το αυτοκίνητο δεν διαθέτει συνήθως αισθητήρα που «μετρά τη φθορά της αλυσίδας».
Οι αισθητήρες στροφαλοφόρου και εκκεντροφόρου όμως παρακολουθούν τη μεταξύ τους θέση. Αν το ηλεκτρονικό σύστημα διαπιστώσει ότι ο χρονισμός αποκλίνει από τα επιτρεπτά όρια, μπορεί να ανάψει το Check Engine και να αποθηκεύσει σχετικό κωδικό βλάβης.
Ένας τέτοιος κωδικός δεν αποδεικνύει από μόνος του ότι φταίει η αλυσίδα, αλλά είναι σημαντικό στοιχείο της διάγνωσης.
Δυσκολία εκκίνησης ή ακανόνιστη λειτουργία
Αν ο χρονισμός έχει αλλάξει αρκετά, ο κινητήρας μπορεί να παρουσιάσει:
- δύσκολη εκκίνηση,
- ασταθές ρελαντί,
- ρετάρισμα,
- μειωμένη απόδοση,
- αυξημένη κατανάλωση.
Τα συμπτώματα αυτά έχουν όμως πολλές πιθανές αιτίες και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην αλυσίδα.
Πότε χρειάζεται πραγματικά αντικατάσταση;
Η αλυσίδα αντικαθίσταται όταν το προβλέπει ρητά ο κατασκευαστής ή όταν η διάγνωση δείξει ότι το σύστημα έχει ξεπεράσει τα επιτρεπτά όρια φθοράς.
Αυτό μπορεί να συμβεί όταν υπάρχει:
- υπερβολική επιμήκυνση αλυσίδας,
- ανεπαρκής λειτουργία τεντωτήρα,
- φθορά ή σπάσιμο οδηγών,
- σφάλμα συσχέτισης στροφαλοφόρου και εκκεντροφόρου,
- επαναλαμβανόμενο κροτάλισμα που έχει επιβεβαιωθεί ότι προέρχεται από το σύστημα χρονισμού.
Η αντικατάσταση «για καλό και για κακό» σε ένα αυθαίρετο όριο όπως 120.000 ή 150.000 χιλιόμετρα δεν αποτελεί γενικό κανόνα για όλους τους κινητήρες.
Αλλάζει μόνο η αλυσίδα;
Συνήθως όχι.
Η αλυσίδα λειτουργεί μαζί με:
- τεντωτήρες,
- οδηγούς,
- γρανάζια στροφαλοφόρου και εκκεντροφόρου,
- και, ανάλογα με τον κινητήρα, άλλα εξαρτήματα μεταβλητού χρονισμού.
Αν υπάρχει σοβαρή φθορά, η αντικατάσταση μόνο της αλυσίδας και η επαναχρησιμοποίηση φθαρμένων οδηγών ή τεντωτήρα μπορεί να οδηγήσει σε νέο πρόβλημα.
Η Continental επισημαίνει ότι κατά την επισκευή του συστήματος πρέπει να αξιολογούνται και τα εξαρτήματα τάνυσης, οι οδηγοί και τα γρανάζια.
Τι μπορεί να συμβεί αν η αλυσίδα πηδήξει δόντι;
Αν η αλυσίδα χαλαρώσει αρκετά ώστε να μετακινηθεί πάνω στα γρανάζια, ο χρονισμός μπορεί να αλλάξει απότομα.
Αυτό μπορεί να προκαλέσει:
- πολύ κακή λειτουργία κινητήρα,
- αδυναμία εκκίνησης,
- σβήσιμο,
- και σε ορισμένους κινητήρες σοβαρή εσωτερική ζημιά.
Σε κινητήρες τύπου interference, η απώλεια χρονισμού μπορεί να επιτρέψει σε βαλβίδες και πιστόνια να έρθουν σε επαφή, με αποτέλεσμα λυγισμένες βαλβίδες και άλλες δαπανηρές ζημιές.
Πώς ελέγχει ένας μηχανικός την κατάσταση της αλυσίδας;
Δεν υπάρχει πάντα ένας απλός οπτικός έλεγχος. Η αλυσίδα βρίσκεται μέσα στον κινητήρα πίσω από καλύμματα και η πρόσβαση μπορεί να απαιτεί αρκετή εργασία.
Ανάλογα με το αυτοκίνητο, η διάγνωση μπορεί να περιλαμβάνει:
- έλεγχο αποθηκευμένων κωδικών βλάβης,
- σύγκριση σημάτων στροφαλοφόρου και εκκεντροφόρου,
- ακρόαση θορύβων στην περιοχή χρονισμού,
- έλεγχο πίεσης και κατάστασης λαδιού,
- μέτρηση της απόκλισης χρονισμού μέσω διαγνωστικού,
- και, όταν απαιτείται, μηχανικό έλεγχο του συστήματος.
Το λάδι μπορεί πραγματικά να κάνει τόσο μεγάλη διαφορά;
Ναι. Η σωστή λίπανση είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη διάρκεια ζωής του συστήματος αλυσίδας.
Δεν έχει σημασία μόνο να αλλάζετε «συχνά» λάδια. Χρειάζεται να χρησιμοποιείτε τη σωστή προδιαγραφή και το σωστό ιξώδες που έχει εγκρίνει ο κατασκευαστής.
Ένας υδραυλικός τεντωτήρας βασίζεται στην πίεση του λαδιού για να λειτουργήσει. Αν δεν τροφοδοτείται σωστά, μπορεί προσωρινά ή μόνιμα να μην κρατά την αλυσίδα όσο τεντωμένη χρειάζεται.
Πόσο κοστίζει η αλλαγή;
Δεν υπάρχει ένα αξιόπιστο «μέσο κόστος» που να μπορεί να εφαρμοστεί σε Toyota, BMW, Volkswagen ή οποιαδήποτε άλλη μάρκα συνολικά.
Δύο αυτοκίνητα της ίδιας εταιρείας μπορούν να έχουν εντελώς διαφορετικό κόστος ανάλογα με τον κινητήρα.
Το τελικό ποσό επηρεάζεται από:
- τη θέση του συστήματος χρονισμού,
- την πρόσβαση στον κινητήρα,
- τον αριθμό των αλυσίδων,
- το αν χρειάζονται τεντωτήρες, οδηγοί και γρανάζια,
- τα εργατικά,
- και το αν η βλάβη έχει ήδη προκαλέσει ζημιά σε άλλα μέρη του κινητήρα.
Σε ορισμένα αυτοκίνητα η εργασία είναι σχετικά απλή, ενώ σε άλλα απαιτεί εκτεταμένο λύσιμο και πολλές ώρες εργασίας.
Πώς βοηθάτε την αλυσίδα να διαρκέσει περισσότερο;
Δεν υπάρχει κάποιο ειδικό «κόλπο». Οι σημαντικότερες συνήθειες είναι αυτές που προστατεύουν συνολικά τον κινητήρα.
- Αλλάζετε λάδι και φίλτρο στα προβλεπόμενα διαστήματα.
- Χρησιμοποιείτε ακριβώς την προδιαγραφή λαδιού που ζητά ο κινητήρας.
- Μην αγνοείτε χαμηλή στάθμη ή ένδειξη πίεσης λαδιού.
- Μην αγνοείτε νέο μεταλλικό κροτάλισμα στην εκκίνηση.
- Ερευνήστε έγκαιρα Check Engine που σχετίζεται με τον χρονισμό.
- Σε επισκευή χρησιμοποιήστε εξαρτήματα σωστής προδιαγραφής και αξιόπιστης ποιότητας.
Δεν χρειάζεται αλλαγή επειδή απλώς έφτασε ένα συγκεκριμένο νούμερο
Η αλυσίδα χρονισμού διαφέρει ουσιαστικά από τον κλασικό ιμάντα χρονισμού. Σε πολλούς κινητήρες δεν υπάρχει προγραμματισμένη αντικατάσταση σε συγκεκριμένα χιλιόμετρα και μπορεί να λειτουργήσει για εξαιρετικά μεγάλο διάστημα.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η σωστή συντήρηση του λαδιού, η έγκαιρη διερεύνηση θορύβων ή σφαλμάτων χρονισμού και οι οδηγίες του κατασκευαστή για τον συγκεκριμένο κινητήρα.
Αν η αλυσίδα αρχίσει να παρουσιάζει πραγματικά σημάδια φθοράς, δεν είναι εξάρτημα που αξίζει να αγνοηθεί. Η έγκαιρη επισκευή του συστήματος χρονισμού μπορεί να προλάβει πολύ μεγαλύτερη ζημιά στον κινητήρα.
