Ελαιόλαδο, κρασί, ροδέλαιο, μαστίχα, κανέλα, σαφράν και δεκάδες ακόμη αρωματικά συστατικά συνθέτουν το Άγιο Μύρο που παρασκευάζεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Η διαδικασία δεν πραγματοποιείται κάθε χρόνο. Γίνεται όταν υπάρχει ανάγκη ανανέωσης των αποθεμάτων, συνήθως περίπου ανά δεκαετία, και αποτελεί μία από τις πιο ιδιαίτερες τελετουργικές διαδικασίες της Μεγάλης Εβδομάδας στο Φανάρι.
Κατά την παρασκευή του 2022 χρησιμοποιήθηκε η σύνθεση του επίσημου Πατριαρχικού Καταλόγου του 1890, η οποία περιλαμβάνει 57 υλικά.
Το Άγιο Μύρο είναι καθαγιασμένο αρωματικό έλαιο που χρησιμοποιείται στην Ορθόδοξη Εκκλησία κυρίως στο Μυστήριο του Χρίσματος, καθώς και σε άλλες εκκλησιαστικές τελετές.
Τα 57 υλικά του Αγίου Μύρου
Η επίσημη σύνθεση περιλαμβάνει δεκάδες φυτικά προϊόντα, ρητίνες, αρωματικές ύλες και αιθέρια έλαια από διαφορετικές περιοχές του κόσμου.
Στον Πατριαρχικό Κατάλογο αναφέρονται:
έλαιον καθαρόν, οίνος στίφων μέλας, ανθόνερον αρίστης ποιότητας, ροδόσταμον αρίστης ποιότητας, μαστίχη καθαρή, μετζουβί ή κόμμι ευώδες, άμωμον, ξυλαλόη μαβέρτη, πέπερι μακρό, κάρυα αρωματικά, φύλλος ινδικός, ξυλοκασία ή αγγέλικα Βοεμίας, στύραξ υγρά, σμύρνα καθαρά, πέπερις, εχινάνθη, ξυλοβάλσαμον, άκορος ή κάλαμος ευώδης, ίρις φλωρεντινή, βάκχαρις ή εμπερατόρια, αριστολοχία βέρα, καρποβάλσαμον ή κουβέβι, κύπερις, μυρισινόκοκκα, νάρδος κελτική, κασσία μέλαινα ή κασκαρίλια, βάλανος μυρεψική, καρδάμωμον μικρόν, καρυόφυλλα, κιννάμωμον, άσσαρον βέρον, μάκερος Ολλάνδας, τερέβινθος βενετική, ρετσίνη λευκή καθαρά, μυροβάλανον καθαρόν, σάμψυχος ή μαντζουράνα, λάδανος καθαρά, στάχυς νάρδου ινδικού, λίβανος λευκός, ζιγγίβερις λευκή, ζαρνάβας, τύλλις και ελένιον.
Μετά την έψηση προστίθενται επίσης διάφορα αιθέρια έλαια, όπως έλαιο κανέλας, γαρίφαλου, μοσχοκάρυδου, τριαντάφυλλου, κίτρου, δάφνης, δενδρολίβανου και νάρδου ή λεβάντας.
Δύο από τα πιο σπάνια συστατικά
Ανάμεσα στα πιο ιδιαίτερα υλικά που αναφέρονται στην παραδοσιακή σύνθεση βρίσκονται το άμπαρι, γνωστό διεθνώς ως ambergris, και ο φυσικός μόσχος.
Το άμπαρι είναι μια εξαιρετικά σπάνια, κηρώδης ουσία που παράγεται στο πεπτικό σύστημα του φυσητήρα. Συνδέεται με άπεπτα τμήματα της τροφής του, κυρίως ράμφη καλαμαριών, που περνούν στο έντερο.
Συχνά αποκαλείται «εμετός φάλαινας», όμως αυτή η δημοφιλής περιγραφή δεν θεωρείται επιστημονικά ακριβής. Οι ειδικοί θεωρούν ότι σχηματίζεται στο έντερο, ενώ παραμένουν ερωτήματα για τον ακριβή τρόπο με τον οποίο καταλήγει στη θάλασσα.
Μετά από μεγάλο διάστημα στη θάλασσα, το άμπαρι μεταβάλλεται και αποκτά το χαρακτηριστικό άρωμα για το οποίο χρησιμοποιήθηκε επί αιώνες στην αρωματοποιία.
Κατά την παρασκευή του Αγίου Μύρου το 2022 χρησιμοποιήθηκε άμπαρι που είχε διατηρηθεί από την προηγούμενη έψηση του 2012.
Ο φυσικός μόσχος που αναφέρεται στην παλαιά συνταγή προέρχεται από τον μοσχοδόρκα. Επειδή το υλικό είναι πλέον εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί και συνδέεται με προστατευόμενα ζώα, στην έψηση του 2022 χρησιμοποιήθηκε φυτικό υποκατάστατο.
Η προετοιμασία αρχίζει πριν από τη Μεγάλη Εβδομάδα
Η διαδικασία δεν ξεκινά ξαφνικά τη Μεγάλη Δευτέρα. Ήδη αρκετές εβδομάδες νωρίτερα συγκεντρώνονται τα συστατικά και παρασκευάζονται εκχυλίσματα από τα διαφορετικά βότανα.
Στην έψηση του 2022 υπεύθυνος για την προετοιμασία ήταν ο φαρμακοποιός δρ. Γεώργιος Σάββιτς, στον οποίο είχε απονεμηθεί το Οφφίκιο του Άρχοντος Μυρεψού της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας.
Ο ίδιος είχε συμμετάσχει και σε προηγούμενες εψήσεις, μεταξύ άλλων το 1973, το 1992, το 2002 και το 2012.
Η διαδικασία αρχίζει τη Μεγάλη Δευτέρα
Τη Μεγάλη Δευτέρα ξεκινά η έψηση στο Κουβούκλιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, δίπλα στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης ραντίζει με αγιασμό τα υλικά και τα σκεύη και ανάβει τη φωτιά κάτω από τους χάλκινους λέβητες.
Σύμφωνα με την παράδοση, για το άναμμα χρησιμοποιούνται παλαιά εκκλησιαστικά έγγραφα χωρίς ιστορική αξία, καθώς και κατεστραμμένα βιβλία ή εικόνες που έχουν προηγουμένως ελεγχθεί.
Οι χάλκινοι λέβητες του 1807
Για την έψηση χρησιμοποιούνται ιστορικοί χάλκινοι λέβητες που δωρίθηκαν στο Πατριαρχείο το 1807 από το Σωματείο των Αργυραμοιβών της Κωνσταντινούπολης.
Μέσα στους λέβητες τοποθετούνται αρχικά το ελαιόλαδο και το κρασί και στη συνέχεια το ανθόνερο, το ροδόνερο και τα φυτικά εκχυλίσματα.
Το μείγμα αναδεύεται με μεγάλες ξύλινες κουτάλες, ενώ η θερμοκρασία παρακολουθείται ώστε να μην καταστραφούν τα ευαίσθητα συστατικά.
Σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας κληρικοί διαβάζουν αποσπάσματα από τα Ευαγγέλια και την Καινή Διαθήκη.
Τι συμβαίνει τη Μεγάλη Τρίτη
Η διαδικασία συνεχίζεται τη Μεγάλη Τρίτη. Ο Πατριάρχης προσθέτει πέταλα εποχικών λουλουδιών στους λέβητες και το μείγμα συνεχίζει να αναδεύεται.
Στη συνέχεια η θέρμανση σταματά και το περιεχόμενο αφήνεται να ψυχθεί μέχρι το πρωί της Μεγάλης Τετάρτης.
Η Μεγάλη Τετάρτη και τα αιθέρια έλαια
Όταν το μείγμα κρυώσει αρκετά, προστίθενται τα αιθέρια έλαια. Αυτό γίνεται σε χαμηλότερη θερμοκρασία επειδή τα πτητικά αρωματικά συστατικά μπορούν να εξατμιστούν όταν θερμανθούν.
Το ροδέλαιο προστίθεται από τον Οικουμενικό Πατριάρχη και ακολουθεί η τελική ανάμειξη και η διήθηση του Μύρου.
Στη συνέχεια τοποθετείται σε ασημένιους αμφορείς και ειδικά δοχεία.
Ο καθαγιασμός τη Μεγάλη Πέμπτη
Η κορύφωση της διαδικασίας γίνεται τη Μεγάλη Πέμπτη, όταν πραγματοποιείται ο καθαγιασμός του Αγίου Μύρου στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου.
Μετά τον καθαγιασμό μεταφέρεται στο Μυροφυλάκιο του Πατριαρχείου, από όπου διατίθεται για τις εκκλησιαστικές ανάγκες.
Το 2022 παρασκευάστηκαν περίπου 350 λίτρα, καθώς υπήρχε ακόμη απόθεμα από την προηγούμενη έψηση του 2012.
Πού χρησιμοποιείται το Άγιο Μύρο
Το Άγιο Μύρο χρησιμοποιείται κυρίως στο Μυστήριο του Χρίσματος μετά τη βάπτιση.
Χρησιμοποιείται επίσης κατά τον καθαγιασμό Αγίας Τράπεζας και σε άλλες συγκεκριμένες εκκλησιαστικές τελετές. Ιστορικά χρησιμοποιήθηκε ακόμη και σε τελετές στέψης Ορθόδοξων αυτοκρατόρων και βασιλέων.
Η παρασκευή του Αγίου Μύρου συνδυάζει μια ιστορική συνταγή 57 συστατικών με μια τελετουργική διαδικασία που διατηρείται στο Φανάρι επί γενιές και επαναλαμβάνεται μόνο όταν οι ανάγκες της Εκκλησίας το απαιτούν.
