Όποιος έχει υπηρετήσει στον στρατό ξέρει ότι μαζί με τις στολές, τις σκοπιές και τις αγγαρείες μαθαίνει και ένα εντελώς διαφορετικό λεξιλόγιο. «Ψάρι», «Καλλιόπη», «γερμανικό», «βύσμα», «προβλεπέ» και «απολελέ» είναι μόνο μερικές από τις λέξεις που δύσκολα καταλαβαίνει κάποιος πριν περάσει την πύλη ενός στρατοπέδου.
Πρόκειται φυσικά για ανεπίσημη στρατιωτική αργκό και όχι για επίσημη ορολογία των Ενόπλων Δυνάμεων. Οι σημασίες μπορεί να αλλάζουν από μονάδα σε μονάδα, από εποχή σε εποχή και ανάλογα με τον κλάδο στον οποίο υπηρετεί κάποιος.
Εμπλοκή
Η κατάσταση κατά την οποία οι υπηρεσίες είναι τόσο συχνές ώστε οι έξοδοι και ο ελεύθερος χρόνος περιορίζονται σημαντικά. Στη φανταρίστικη γλώσσα, όταν κάποιος λέει «έχουμε εμπλοκή», συνήθως εννοεί πολλές συνεχόμενες υπηρεσίες και ελάχιστη ξεκούραση.
Φίδιασμα – φιδιάζω
Συγγενεύει με το γνωστό «λούφα». Σημαίνει ότι κάποιος προσπαθεί να μείνει μακριά από το οπτικό πεδίο όσων μπορεί να του αναθέσουν κάποια δουλειά ή αγγαρεία.
Ο φαντάρος που «φιδιάζει» συνήθως έχει ανακαλύψει κάποιο ήσυχο σημείο όπου ελπίζει να μην τον ψάξει κανείς.
Ψάρι – ψάρακας
Ο νεοσύλλεκτος ή γενικότερα ο φαντάρος που ακόμη δεν έχει προσαρμοστεί στη ζωή της μονάδας και αντιμετωπίζει τα πάντα με υπερβολικό άγχος ή τυπικότητα.
Στην άλλη πλευρά βρίσκεται ο «παλιός» ή «παλαίουρας», δηλαδή εκείνος που βρίσκεται πιο κοντά στην απόλυση και θεωρεί ότι πλέον γνωρίζει όλα τα κόλπα της θητείας.
Σειρά
Οι στρατεύσιμοι που κατατάχθηκαν την ίδια περίοδο αποκαλούν ο ένας τον άλλον «σειρά». Η λέξη χρησιμοποιείται επίσης σαν φιλική προσφώνηση όταν κάποιος δεν γνωρίζει ή δεν θυμάται το όνομα του άλλου.
Η ακριβής οργάνωση των κατατάξεων έχει αλλάξει με τα χρόνια, επομένως δεν υπάρχει λόγος να συνδέεται ο όρος με έναν συγκεκριμένο αριθμό σειράς.
«Τα είδα όλα»
Έκφραση για μια δύσκολη περίοδο γεμάτη υπηρεσίες, αγγαρείες, ασκήσεις ή γενικότερη ταλαιπωρία. Στον στρατό μπορεί φυσικά να αποκτήσει δεκάδες χιουμοριστικές παραλλαγές.
Γκοτζίλα
Παλιός χιουμοριστικός χαρακτηρισμός για ορισμένα κατεψυγμένα κρέατα που σερβίρονταν στα στρατιωτικά μαγειρεία. Οι ιστορίες για «προϊστορική προέλευση» του κρέατος αποτελούν, προφανώς, φανταρίστικο χιούμορ και όχι πραγματική περιγραφή του φαγητού.
Καναδέζα
Ένα από τα πιο γνωστά παρατσούκλια στρατιωτικών οχημάτων. Η ονομασία συνδέθηκε αρχικά με παλαιότερα μεταφορικά οχήματα Canadian Military Pattern και παρέμεινε στην ελληνική στρατιωτική καθομιλουμένη ακόμη και για μεταγενέστερα οχήματα, όπως τις Mercedes-Benz 240 GD και 290 GD.
Καραβανάς
Χιουμοριστικός και συχνά ελαφρώς υποτιμητικός χαρακτηρισμός για μόνιμο στρατιωτικό, κυρίως για κάποιον που θεωρείται βαθιά συνηθισμένος στη στρατιωτική νοοτροπία και καθημερινότητα.
Γερμανικό
Η περίφημη σκοπιά 02:00–04:00. Θεωρείται από τις πιο κουραστικές ώρες υπηρεσίας, επειδή βρίσκεται ακριβώς στη μέση της νύχτας και κόβει τον ύπνο στα δύο.
Προβλεπέ
Προέρχεται από το «προβλεπόμενος». Χρησιμοποιείται για τον στρατιώτη —ή ολόκληρη τη μονάδα— όπου όλα γίνονται αυστηρά σύμφωνα με τους κανονισμούς: σωστή εμφάνιση, ξύρισμα, καθαρά άρβυλα και σχολαστική τήρηση των προβλεπόμενων.
Μαύρο
Χαρακτηρισμός που χρησιμοποιείται για μονάδα ή στρατόπεδο όπου η πειθαρχία θεωρείται αυστηρή, οι υπηρεσίες πολλές και η καθημερινότητα δύσκολη. Όπως πολλοί όροι της αργκό, η σημασία μπορεί να αλλάζει ανάλογα με τη μονάδα και την εποχή.
Τέντα – τέντωμα
Έκφραση για πολύ αυστηρή κατάσταση, έντονο έλεγχο ή μεγάλη πίεση ώστε όλα να γίνουν όπως προβλέπεται. «Μας έχουν τέντα» σημαίνει περίπου ότι δεν υπάρχει μεγάλο περιθώριο χαλάρωσης.
Καλλιόπη
Ίσως ένας από τους πιο διάσημους όρους της στρατιωτικής αργκό. «Καλλιόπη» αποκαλούνται οι τουαλέτες του στρατοπέδου και, κατ’ επέκταση, η όχι ιδιαίτερα δημοφιλής αγγαρεία του καθαρισμού τους.
Ασημί
Προέρχεται από τα αρχικά Α.Σ.Μ., δηλαδή Αριθμός Στρατολογικού Μητρώου. Στην αργκό χρησιμοποιήθηκε για τον συντοπίτη ή τον στρατιώτη με κοινή στρατολογική προέλευση.
José
Χιουμοριστικός όρος που έχει χρησιμοποιηθεί με την έννοια του «χωσίματος» ή της αγγαρείας. Δεν είναι από τις λέξεις που ακούγονται απαραίτητα σε όλες τις μονάδες.
Σκοπάνθρωπος
Ο φαντάρος που φαίνεται να έχει μετατραπεί σε… επαγγελματία της σκοπιάς επειδή εκτελεί διαρκώς τέτοιες υπηρεσίες. Ο όρος χρησιμοποιείται καθαρά χιουμοριστικά.
ΛΕΛΕ
Κατάσταση που συνδέεται με την προσμονή της απόλυσης και την κούραση από τους μήνες της θητείας. Στη στρατιωτική παράδοση έχουν δημιουργηθεί διάφορες χιουμοριστικές ερμηνείες των αρχικών, όπως «Λήξη Ενός Λανθασμένου Έτους» ή «Λέω Επιτέλους Λόγια Ελεύθερα».
Δεν υπάρχει λόγος να θεωρείται κάποια από αυτές επίσημη ετυμολογία. Σημασία έχει το βασικό μήνυμα: η απόλυση πλησιάζει.
Απολελέ και τρελελέ
Κλασική έκφραση χαράς για τον φαντάρο που πλησιάζει στην απόλυση ή απολύεται. Είναι ένας από τους όρους που έχουν περάσει πολύ πέρα από τα στρατόπεδα και αναγνωρίζονται ακόμη και από ανθρώπους που δεν υπηρέτησαν.
Ροζαλία
Παλιό παρατσούκλι για το πολυπόθητο χαρτί απόλυσης. Η ονομασία συνδέθηκε με το χρώμα που είχε το σχετικό έγγραφο σε παλαιότερες εποχές.
Φ
Συντομογραφία που χρησιμοποιείται στην αργκό για τη «φυλακή», δηλαδή πειθαρχική ποινή. Η επίσημη στρατιωτική ορολογία και οι σχετικές διαδικασίες δεν πρέπει φυσικά να συγχέονται με τα παρατσούκλια των φαντάρων.
Αγγαρεία
Οι βοηθητικές εργασίες της καθημερινότητας στη μονάδα: καθαριότητα, λάντζα, κουβάλημα και άλλες παρόμοιες δουλειές. Είναι μία από τις λέξεις που χρησιμοποιούνται και έξω από τον στρατό με παρόμοια έννοια.
Γόπινγκ
Η συλλογή αποτσίγαρων και άλλων μικρών σκουπιδιών από το έδαφος. Η ονομασία προέρχεται φυσικά από τη «γόπα» του τσιγάρου και έχει μείνει ως μία από τις χαρακτηριστικότερες λέξεις της φανταρίστικης καθημερινότητας.
Απαλλαγή
Στην επίσημη στρατολογική γλώσσα η «απαλλαγή» σημαίνει απαλλαγή από την υποχρέωση στράτευσης. Σε παλιότερη στρατιωτική αργκό, όμως, ο ίδιος όρος έχει καταγραφεί σε ορισμένες μονάδες και για την επόμενη σειρά στρατιωτών που κατατάσσεται.
Οι δύο έννοιες δεν πρέπει να συγχέονται.
Βύσμα
Το γνωστό «μέσον»: κάποιος με γνωριμίες ή επιρροή που θεωρείται ότι μπορεί να βοηθήσει έναν στρατιώτη να εξασφαλίσει καλύτερη μετάθεση, υπηρεσία ή άλλη διευκόλυνση.
Μονάρβυλος
Παλιός χιουμοριστικός χαρακτηρισμός για στρατιώτη με μικρότερη θητεία. Η εξήγηση συνδέθηκε με την ιδέα ότι θα προλάβαινε να «λιώσει» μόνο ένα ζευγάρι άρβυλα.
Η διάρκεια της θητείας και ο εξοπλισμός των στρατευσίμων έχουν αλλάξει αρκετές φορές, επομένως ο όρος σήμερα έχει κυρίως ιστορικό και χιουμοριστικό χαρακτήρα.
Ντι Τζέι
Ο φαντάρος που έχει αναλάβει το πλύσιμο των δίσκων στα μαγειρεία. Η σύνδεση με τον πραγματικό DJ είναι φυσικά ένα από τα κλασικά λογοπαίγνια της στρατιωτικής αργκό.
Αγγαρειομάχος
Ο άνθρωπος που έχει περάσει τόσες ώρες σε αγγαρείες ώστε θα μπορούσε σχεδόν να θεωρείται… ειδικότητα. Άλλος ένας καθαρά χιουμοριστικός τίτλος της θητείας.
Σειρά απολύσεως
Η σειρά στρατιωτών που βρίσκεται πιο κοντά στην απόλυσή της. Η ακριβής χρονική περίοδος που περιγράφει ο όρος εξαρτάται από τον τρόπο οργάνωσης της θητείας κάθε εποχής.
Μπιφτέκι
Υπηρεσία που καταλήγει σε άλλον στρατιώτη επειδή εκείνος που ήταν αρχικά προγραμματισμένος δεν μπορεί να την εκτελέσει. Όποιος «τρώει το μπιφτέκι» ουσιαστικά φορτώνεται μια επιπλέον υπηρεσία που δεν περίμενε.
Μπιφτέκι γεμιστό
Χιουμοριστική παραλλαγή του «μπιφτεκιού» για ακόμη πιο ανεπιθύμητη ή απαιτητική υπηρεσία. Η ακριβής χρήση του όρου διαφέρει από μονάδα σε μονάδα.
Μια διάλεκτος που αλλάζει μαζί με τον στρατό
Η στρατιωτική αργκό δεν είναι επίσημο λεξικό και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της. Κάθε γενιά στρατευσίμων προσθέτει νέες λέξεις, αλλάζει τις παλιές και δημιουργεί διαφορετικές εκφράσεις ανάλογα με τη μονάδα και την εποχή.
Κάποιες λέξεις μπορεί να έχουν σχεδόν εξαφανιστεί, ενώ άλλες —όπως το «ψάρι», η «Καλλιόπη», το «γερμανικό», το «βύσμα» και το «απολελέ»— παραμένουν αναγνωρίσιμες σε πολλές γενιές φαντάρων.
