Όσοι μεγάλωσαν στις δεκαετίες του ’70 και του ’80 συχνά λένε το ίδιο πράγμα: τα παιδικά μας χρόνια ήταν αλλιώς. Ίσως πιο απλά, ίσως πιο αυθόρμητα, ίσως πιο ελεύθερα. Σίγουρα όμως ήταν γεμάτα στιγμές που σήμερα μοιάζουν σχεδόν απίστευτες στα μάτια των νεότερων.
Ήμασταν μια γενιά που έμαθε να περιμένει. Περιμέναμε ώρες μετά το φαγητό πριν μπούμε στη θάλασσα, περιμέναμε το μεσημεριανό ύπνο να περάσει για να ξαναβγούμε έξω και τις Κυριακές μέναμε νηστικοί μέχρι να κοινωνήσουμε. Ακόμα και οι μικρές στενοχώριες περνούσαν, συνήθως, με τον χρόνο και με λίγη υπομονή.
Κοιτάζοντας πίσω, πολλοί θυμούνται εκείνα τα χρόνια με νοσταλγία. Όχι γιατί όλα ήταν ιδανικά, αλλά γιατί υπήρχε μια αίσθηση ελευθερίας που σήμερα μοιάζει πιο σπάνια.
Μεγαλώναμε με λιγότερα, αλλά ζούσαμε περισσότερα έξω
Ταξιδεύαμε σε αυτοκίνητα που δεν είχαν τις ανέσεις και τα μέτρα ασφαλείας που θεωρούμε σήμερα αυτονόητα. Οι διαδρομές ήταν μεγάλες, τα αυτοκίνητα μικρά, τα παράπονα λίγα και η ανυπομονησία μεγάλη μέχρι να φτάσουμε στον προορισμό.
Δεν υπήρχαν κινητά τηλέφωνα, GPS ή εφαρμογές για να ξέρουν οι γονείς πού βρισκόμαστε κάθε στιγμή. Βγαίναμε από το σπίτι το πρωί και γυρνούσαμε όταν άναβαν τα φώτα στους δρόμους. Οι φίλοι δεν κανονίζονταν με μηνύματα. Βρισκόμασταν έξω, στις γειτονιές, στις αλάνες και στις αυλές.
Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι όλα ήταν πιο ασφαλή ή πιο σωστά. Σημαίνει όμως ότι η καθημερινότητα είχε περισσότερο αυθορμητισμό και πολύ λιγότερη οθόνη.
Παιχνίδι στη γειτονιά μέχρι να νυχτώσει
Το παιχνίδι ήταν σχεδόν πάντα έξω. Κυνηγητό, κρυφτό, αμπάριζα, λάστιχο, μπάλα, ποδήλατο, «μακριά γαϊδούρα» και αυτοσχέδιες κατασκευές με ξύλα, πέτρες και ό,τι άλλο βρίσκαμε πρόχειρο. Δεν χρειαζόταν τίποτα ακριβό για να περάσουμε καλά.
Καμιά φορά φτιάχναμε μόνοι μας παιχνίδια και τα θεωρούσαμε θησαυρούς. Άλλοτε χάναμε μπάλες, χαλούσαμε ποδήλατα ή γυρίζαμε σπίτι γεμάτοι σκόνη. Το βέβαιο είναι ότι σπάνια μέναμε ακίνητοι.
Υπήρχαν και πράγματα που σήμερα ξέρουμε ότι ήταν επικίνδυνα, όπως το να κυκλοφορείς χωρίς κράνος ή να παίζεις πιο άγρια απ’ όσο θα επιτρεπόταν τώρα. Αυτό όμως που μένει στη μνήμη δεν είναι ο κίνδυνος. Είναι η αίσθηση ανεξαρτησίας που νιώθαμε τότε.
Οι φίλοι βρίσκονταν στον δρόμο, όχι σε μια οθόνη
Δεν είχαμε Playstation, internet, social media ή αμέτρητα τηλεοπτικά κανάλια. Είχαμε όμως φίλους που τους φωνάζαμε από την πόρτα ή από το πεζοδρόμιο. Αν ήθελες να δεις κάποιον, πήγαινες σπίτι του ή κατέβαινες στη γειτονιά και τον έψαχνες.
Κάποιες φορές δεν υπήρχε καν σχέδιο. Απλώς βγαίναμε έξω και κάτι πάντα βρίσκαμε να κάνουμε. Η παρέα χτιζόταν στην πράξη, όχι σε μια ομαδική συνομιλία.
Οι μικρές δυσκολίες μάς έκαναν πιο ανθεκτικούς
Στο σχολείο, στο παιχνίδι και στην καθημερινότητα μαθαίναμε από μικροί να διαχειριζόμαστε και την απογοήτευση. Δεν κέρδιζαν όλοι πάντα, δεν αριστεύαν όλοι, δεν επιβραβεύονταν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα γίνονταν ιδανικά, αλλά ότι η ζωή μάς έφερνε από νωρίς αντιμέτωπους και με την αποτυχία.
Μαλώναμε, κάναμε καζούρα, θυμώναμε και μετά τα ξαναβρίσκαμε. Δεν ήταν όλα αγγελικά πλασμένα, αλλά μέσα από αυτή τη ζωντανή καθημερινότητα μαθαίναμε να συνυπάρχουμε.
Καλοκαίρια που έμοιαζαν ατελείωτα
Τα καλοκαίρια κρατούσαν τρεις ολόκληρους μήνες και στη μνήμη μας μοιάζουν ακόμη μεγαλύτερα. Περνούσαμε ατέλειωτες ώρες στη θάλασσα, φτιάχναμε κάστρα στην άμμο, παίζαμε ρακέτες, ψαρεύαμε με μια πετονιά και ζούσαμε τις διακοπές με έναν πιο απλό τρόπο.
Δεν υπήρχαν πάντα οργανωμένες δραστηριότητες, ειδικά μαθήματα ή αυστηρό πρόγραμμα. Υπήρχε περισσότερος αυθορμητισμός και λιγότερη οργάνωση. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πράγματα που οι παλιότεροι θυμούνται πιο έντονα.
Δεν ήταν όλα καλύτερα, αλλά ήταν αλλιώς
Η νοσταλγία έχει την τάση να ωραιοποιεί το παρελθόν, κι αυτό είναι φυσικό. Εκείνα τα χρόνια δεν ήταν τέλεια. Υπήρχαν δυσκολίες, ελλείψεις και συνήθειες που σήμερα ξέρουμε ότι δεν ήταν σωστές ή ασφαλείς.
Όμως υπήρχε και κάτι πολύ ξεχωριστό: περισσότερο ελεύθερο παιχνίδι, λιγότερη εξάρτηση από την τεχνολογία, περισσότερη επαφή με τη γειτονιά, με τη φύση και με τους ανθρώπους γύρω μας.
Για αυτό όσοι έζησαν εκείνα τα χρόνια καταλαβαίνουν αμέσως τι σημαίνει αυτή η ανάμνηση. Δεν νοσταλγούν τον κίνδυνο ή την έλλειψη άνεσης. Νοσταλγούν μια εποχή όπου το παιδί είχε περισσότερο χώρο να τρέξει, να βαρεθεί, να φανταστεί και να μεγαλώσει λίγο πιο ελεύθερα.
Αν λοιπόν ανήκεις κι εσύ στους «παλιούς», ίσως χαμογέλασες ήδη σε κάποια από αυτές τις εικόνες. Και ίσως θυμήθηκες πως, παρά τις δυσκολίες, είχες την τύχη να ζήσεις μια παιδική ηλικία που σήμερα μοιάζει σχεδόν θρυλική.
