Το ποδήλατο στις δεκαετίες του 1970 και του 1980 δεν ήταν απλώς ένα παιχνίδι. Μαζί με την ποδοσφαιρική μπάλα ήταν για πολλά παιδιά μία από τις βασικές διεξόδους για παιχνίδι, βόλτες και μικρές καθημερινές περιπέτειες.
Στις πόλεις, στα χωριά και στα εξοχικά, το ποδήλατο ήταν μόνιμος συνοδός. Όσοι μεγάλωσαν εκείνα τα χρόνια θυμούνται ακόμη τις ατελείωτες βόλτες, τις πρώτες τούμπες, τα γδαρμένα γόνατα και εκείνη τη μοναδική χαρά όταν αποκτούσαν επιτέλους το δικό τους ποδήλατο.
Τα βαριά Velamos που έμοιαζαν αθάνατα
Όταν μιλάμε για παιδικά ποδήλατα εκείνης της εποχής, δεν πρέπει να φανταζόμαστε τις ελαφριές κατασκευές και τα σύγχρονα υλικά που γνωρίζουμε σήμερα. Πολλά ήταν απλά, βαριά, ατσάλινα ποδήλατα που περνούσαν από παιδί σε παιδί και έμεναν στην οικογένεια για χρόνια.
Μία από τις μάρκες που θυμούνται έντονα αρκετοί Έλληνες ήταν η Velamos. Η εταιρεία είχε τις ρίζες της στην Τσεχοσλοβακία και το εργοστάσιό της στο Sobotín είχε σημαντική παραγωγή ποδηλάτων και εξαρτημάτων ήδη πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μετά την κρατικοποίηση της εταιρείας, η Velamos συνέχισε να κατασκευάζει ποδήλατα, μεταξύ των οποίων και πολλά παιδικά μοντέλα. Σήμερα σώζονται ακόμη αρκετά ποδήλατα της εποχής με τη χαρακτηριστική μεγάλη σέλα, που θυμίζουν αμέσως τις βόλτες εκείνων των χρόνων.
Για όσους τα έζησαν, τα Velamos είχαν αποκτήσει σχεδόν μυθική αντοχή. Ήταν βαριά, απλά και χωρίς ιδιαίτερες πολυτέλειες, αλλά μπορούσαν να αντέξουν χρόνια κακομεταχείρισης και ατελείωτες παιδικές διαδρομές.
Όταν εμφανίστηκαν τα ποδήλατα τύπου cross
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και κυρίως στις αρχές του 1980 άρχισαν να γίνονται ιδιαίτερα δημοφιλή και τα ποδήλατα τύπου cross ή chopper.
Η σχεδίασή τους θύμιζε σε μικρογραφία μοτοσυκλέτα: μακριά σέλα, ψηλό τιμόνι και, σε αρκετά μοντέλα, λεβιές ταχυτήτων τοποθετημένος πάνω στον σκελετό. Ήταν περισσότερο θέμα εμφάνισης και στιλ παρά αγωνιστικής απόδοσης, αλλά στα μάτια ενός παιδιού έμοιαζαν εντυπωσιακά.
Η τάση αυτή δεν ήταν μόνο ελληνικό φαινόμενο. Το Raleigh Chopper, που παρουσιάστηκε στη Βρετανία το 1969, έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παιδικά ποδήλατα της εποχής και πούλησε περίπου 1,5 εκατομμύριο κομμάτια.
Πολλά από τα cross που κυκλοφορούσαν στην Ελλάδα είχαν δυναμό για το μπροστινό φως, ενώ ορισμένα διέθεταν ακόμη και απλές αναρτήσεις. Με τα σημερινά δεδομένα μπορεί να φαίνονταν στοιχειώδεις, αλλά τότε έκαναν ένα ποδήλατο να μοιάζει πολύ πιο «προχωρημένο».
Το δικό μου πρώτο cross
Cross ήταν και το δικό μου πρώτο ποδήλατο. Ήταν ένα Kingsboy, ασημί, με πέντε ταχύτητες. Όταν μου το πήρε ο πατέρας μου, θυμάμαι ότι κόντεψα να λιποθυμήσω από τη χαρά μου.
Ήταν πραγματικά ασήκωτο, αλλά για μένα ήταν το καλύτερο και ομορφότερο ποδήλατο του κόσμου. Στις πρώτες βόλτες καμάρωνα λες και οδηγούσα κάτι μοναδικό.
Χρόνια αργότερα θυμάμαι να έχω συνδέσει τη συγκεκριμένη μάρκα με την Ιταλία, όμως σήμερα δεν υπάρχουν αρκετά εύκολα προσβάσιμα στοιχεία για να επιβεβαιωθεί με βεβαιότητα η ιστορία της. Αυτό όμως δεν αλλάζει τη σημασία που είχε εκείνο το ποδήλατο στις προσωπικές μου αναμνήσεις.
Υπήρχαν και πιο εντυπωσιακά cross, με μονή ανάρτηση στο κέντρο του σκελετού. Ήταν συνήθως ακριβότερα και αποτελούσαν αντικείμενο θαυμασμού για τα παιδιά της γειτονιάς.
Από τις μάρκες που θυμούνται αρκετοί από εκείνα τα χρόνια ήταν ονόματα όπως Italvelo, Pepperoni και η γερμανική Kalkhoff. Το πόσο μεγάλη παρουσία είχε καθεμία στην ελληνική αγορά είναι δύσκολο σήμερα να τεκμηριωθεί, αλλά στις παιδικές μας αναμνήσεις ορισμένες από αυτές είχαν γίνει ιδιαίτερα γνώριμες.
Τα «αγορίστικα» και τα «κοριτσίστικα» ποδήλατα
Εκείνη την εποχή ήταν πολύ πιο έντονος και ο διαχωρισμός των ποδηλάτων ανάμεσα σε ανδρικά και γυναικεία μοντέλα.
Τα λεγόμενα γυναικεία ποδήλατα είχαν συνήθως χαμηλότερο ή ανοιχτό σκελετό, το γνωστό step-through, ώστε ο αναβάτης να ανεβαίνει πιο εύκολα χωρίς να χρειάζεται να περάσει το πόδι πάνω από έναν ψηλό οριζόντιο σωλήνα.
Η σχεδίαση αυτή είχε ιστορικά συνδεθεί και με τα γυναικεία ρούχα προηγούμενων εποχών, όταν οι μακριές φούστες δυσκόλευαν τη χρήση ενός κλασικού ανδρικού σκελετού.
Η εποχή της κούρσας
Ο μεγάλος αντίπαλος των ποδηλάτων cross στα μάτια των μεγαλύτερων παιδιών ήταν η κούρσα.
Πιο ελαφριά, πιο γρήγορη και με το χαρακτηριστικό γυριστό τιμόνι, η κούρσα έφερνε κάτι από την εικόνα των επαγγελματιών ποδηλατών στις γειτονιές μας. Πολλά μοντέλα διέθεταν πολλαπλές ταχύτητες, λεπτά ελαστικά και πιο αθλητική θέση οδήγησης.
Σε αρκετές κούρσες υπήρχε τρόμπα στερεωμένη στον σκελετό και υποδοχή για παγούρι. Μικρές λεπτομέρειες που έκαναν ένα παιδί να αισθάνεται ότι οδηγεί σχεδόν αγωνιστικό ποδήλατο.
Mercier, Peugeot και η γαλλική παράδοση
Η Γαλλία είχε τεράστια παράδοση στην ποδηλασία και αρκετές από τις μάρκες της είχαν μεγάλη διεθνή παρουσία.
Η Mercier ιδρύθηκε στο Saint-Étienne το 1919 και δημιούργησε επαγγελματική ομάδα ήδη από τη δεκαετία του 1930. Ποδηλάτες όπως ο Raymond Poulidor αγωνίστηκαν με τα χαρακτηριστικά ποδήλατά της, ενώ η εταιρεία είχε επί δεκαετίες παρουσία στο Tour de France.
Δίπλα στη Mercier υπήρχαν ονόματα όπως η Peugeot και η Motobécane. Η τελευταία ιδρύθηκε το 1923 και στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 είχε εξελιχθεί σε σημαντικό όνομα της γαλλικής ποδηλατοβιομηχανίας, κατασκευάζοντας από απλά καθημερινά ποδήλατα μέχρι αγωνιστικές κούρσες.
Για ένα παιδί στην Ελλάδα εκείνης της εποχής, ένα τέτοιο γαλλικό ποδήλατο μπορούσε εύκολα να μετατραπεί σε αντικείμενο πόθου. Το ποια μάρκα ήταν «η καλύτερη» ή «η ακριβότερη» εξαρτιόταν φυσικά από το μοντέλο και τον εξοπλισμό και δεν μπορεί να αποδοθεί με έναν απόλυτο κανόνα.
Και φυσικά, Raleigh
Από τη Βρετανία ερχόταν ένα ακόμη ιστορικό όνομα: η Raleigh. Η εταιρεία ιδρύθηκε στο Nottingham το 1887 και εξελίχθηκε σε έναν από τους γνωστότερους κατασκευαστές ποδηλάτων στον κόσμο.
Η Raleigh κατασκεύαζε τόσο κλασικά ποδήλατα όσο και αγωνιστικά μοντέλα, αλλά για μια ολόκληρη γενιά το όνομά της συνδέθηκε ιδιαίτερα και με το Chopper, το ποδήλατο που έγινε σύμβολο των παιδικών χρόνων της δεκαετίας του 1970.
Περισσότερο από ένα ποδήλατο
Velamos, cross, κούρσες, Mercier, Motobécane, Peugeot, Raleigh και τόσες άλλες μάρκες δεν ήταν απλώς μεταφορικά μέσα ή παιχνίδια.
Ήταν η πρώτη αίσθηση ανεξαρτησίας. Με ένα ποδήλατο μπορούσες να φύγεις από την αυλή, να συναντήσεις τους φίλους σου, να εξερευνήσεις τη γειτονιά και να επιστρέψεις στο σπίτι λίγο πριν αρχίσουν οι φωνές επειδή είχε νυχτώσει.
Πολλά από εκείνα τα ποδήλατα σήμερα έχουν χαθεί. Άλλα σκουριάζουν ακόμη σε αποθήκες, υπόγεια και παλιά εξοχικά, ενώ ορισμένα έχουν γίνει πλέον συλλεκτικά.
Η αξία τους όμως για όσους μεγάλωσαν μαζί τους δεν μετριέται σε χρήματα. Μετριέται στις βόλτες, στις τούμπες, στα γδαρμένα γόνατα και σε εκείνη την αίσθηση ότι, μόλις ανέβαινες στη σέλα, ολόκληρος ο κόσμος ήταν ξαφνικά λίγο μεγαλύτερος.
