Η σχέση ανάμεσα στη ζάχαρη και τον καρκίνο αποτελεί ένα από τα πιο συχνά θέματα παραπληροφόρησης γύρω από τη διατροφή. Συχνά ακούμε ότι «η ζάχαρη τρέφει τον καρκίνο» ή ακόμη ότι η κατανάλωσή της μπορεί από μόνη της να προκαλέσει την εμφάνιση ενός όγκου.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η ζάχαρη δεν έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί άμεσα καρκίνο, όμως η υπερβολική κατανάλωση τροφίμων και ποτών με πολλά πρόσθετα σάκχαρα μπορεί να συμβάλει στην αύξηση του σωματικού βάρους, και η παχυσαρκία αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για αρκετές μορφές καρκίνου.
Η ζάχαρη προκαλεί καρκίνο;
Με τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι η κατανάλωση ζάχαρης από μόνη της προκαλεί άμεσα την εμφάνιση καρκίνου.
Η σύγχυση προέρχεται εν μέρει από το γεγονός ότι τα καρκινικά κύτταρα χρησιμοποιούν γλυκόζη για να πάρουν ενέργεια. Αυτό είναι αλήθεια, αλλά δεν αφορά μόνο τα καρκινικά κύτταρα. Όλα τα κύτταρα του σώματός μας χρειάζονται γλυκόζη για να λειτουργήσουν.
Επομένως, το να αφαιρέσουμε απλώς τη ζάχαρη από τη διατροφή μας δεν σημαίνει ότι μπορούμε να στερήσουμε επιλεκτικά την ενέργεια από έναν όγκο. Ο οργανισμός μπορεί να παράγει γλυκόζη ακόμη και όταν δεν καταναλώνουμε επιτραπέζια ζάχαρη.
Πού βρίσκεται η πραγματική σχέση με τον καρκίνο;
Η ισχυρότερη σύνδεση αφορά το σωματικό βάρος. Τρόφιμα και κυρίως ποτά που περιέχουν μεγάλες ποσότητες πρόσθετων ή ελεύθερων σακχάρων μπορούν εύκολα να αυξήσουν τη συνολική πρόσληψη θερμίδων.
Όταν αυτό συμβαίνει συστηματικά, μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση βάρους και παχυσαρκία. Το αυξημένο σωματικό λίπος έχει συνδεθεί με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης πολλών διαφορετικών τύπων καρκίνου.
Γι’ αυτό οι οργανισμοί πρόληψης του καρκίνου συστήνουν τον περιορισμό κυρίως των ζαχαρούχων ποτών, των γλυκών και των ιδιαίτερα επεξεργασμένων τροφίμων που περιέχουν πολλές θερμίδες και λίγα θρεπτικά συστατικά.
Η ζάχαρη «ταΐζει» έναν υπάρχοντα όγκο;
Τα καρκινικά κύτταρα καταναλώνουν συχνά μεγάλες ποσότητες γλυκόζης επειδή αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται γρήγορα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση ενός γλυκού κάνει έναν όγκο να μεγαλώνει ξαφνικά ή ότι η πλήρης αποχή από υδατάνθρακες μπορεί να τον σταματήσει.
Όλοι οι υδατάνθρακες, είτε προέρχονται από ψωμί και ρύζι είτε από φρούτα και ζάχαρη, μπορούν τελικά να μετατραπούν σε γλυκόζη. Παράλληλα, ο οργανισμός μπορεί να δημιουργήσει γλυκόζη και από άλλες πηγές όταν χρειάζεται.
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι μια αυστηρή «δίαιτα χωρίς ζάχαρη» θεραπεύει τον καρκίνο ή αυξάνει τις πιθανότητες επιβίωσης. Σε ανθρώπους που υποβάλλονται σε αντικαρκινική θεραπεία, οι πολύ περιοριστικές δίαιτες μπορεί μάλιστα να δυσκολέψουν την επαρκή πρόσληψη ενέργειας και θρεπτικών συστατικών.
Ποια ζάχαρη έχει σημασία να περιορίσουμε;
Δεν είναι όλες οι πηγές σακχάρων ίδιες από διατροφικής άποψης.
Τα σάκχαρα που υπάρχουν φυσικά σε ολόκληρα φρούτα, λαχανικά και γαλακτοκομικά συνοδεύονται από χρήσιμα θρεπτικά συστατικά, όπως φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και πρωτεΐνες.
Αντίθετα, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα λεγόμενα ελεύθερα ή πρόσθετα σάκχαρα, δηλαδή στη ζάχαρη που προστίθεται σε τρόφιμα και ποτά αλλά και στα σάκχαρα που υπάρχουν στο μέλι, στα σιρόπια και στους χυμούς φρούτων.
Το μέλι και το σιρόπι σφενδάμου είναι καλύτερα από τη ζάχαρη;
Μπορεί να θεωρούνται πιο «φυσικές» επιλογές, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να τα καταναλώνουμε χωρίς περιορισμό.
Το μέλι, το σιρόπι σφενδάμου και άλλα παρόμοια γλυκαντικά εξακολουθούν να περιέχουν μεγάλες ποσότητες σακχάρων και θερμίδων. Από την άποψη της συνολικής πρόσληψης ελεύθερων σακχάρων, υπολογίζονται μαζί με την κοινή ζάχαρη.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για γεύση, αλλά δεν αποτελούν μέθοδο «αποφυγής της ζάχαρης».
Τι προβλήματα συνδέονται με την υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης;
Η συχνή κατανάλωση πολλών τροφίμων και ποτών με πρόσθετα σάκχαρα μπορεί να αυξήσει τη συνολική πρόσληψη θερμίδων και να δυσκολέψει τη διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους.
Η υψηλή κατανάλωση ζαχαρούχων ποτών έχει συνδεθεί με μεγαλύτερο κίνδυνο αύξησης βάρους και ανάπτυξης διαβήτη τύπου 2, ενώ μια διατροφή πλούσια σε πρόσθετα σάκχαρα μπορεί επίσης να επιβαρύνει την καρδιομεταβολική υγεία.
Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να λέμε ότι μία κουταλιά ζάχαρης «προκαλεί διαβήτη» ή «προκαλεί καρκίνο». Η ανάπτυξη αυτών των νοσημάτων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η συνολική διατροφή, το βάρος, η σωματική δραστηριότητα, η κληρονομικότητα, η ηλικία και άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής.
Πώς να μειώσετε πρακτικά τα πρόσθετα σάκχαρα
Δεν χρειάζεται να εξαφανίσετε κάθε γλυκιά γεύση από τη ζωή σας. Περισσότερη σημασία έχει το συνολικό διατροφικό πρότυπο και η συχνότητα με την οποία καταναλώνονται τρόφιμα με πολλή πρόσθετη ζάχαρη.
- Προτιμήστε νερό αντί για αναψυκτικά και άλλα ζαχαρούχα ποτά.
- Περιορίστε γλυκά, μπισκότα, σοκολάτες και αρτοσκευάσματα σε μικρότερες ποσότητες και όχι καθημερινά.
- Ελέγχετε τις ετικέτες σε δημητριακά, γιαούρτια, σάλτσες και έτοιμα προϊόντα.
- Προτιμήστε ολόκληρο φρούτο αντί για χυμό.
- Χρησιμοποιήστε φρούτα ή κανέλα για γλυκιά γεύση σε γιαούρτι και βρώμη.
- Μην θεωρείτε το μέλι και τα σιρόπια «ελεύθερες» εναλλακτικές της ζάχαρης.
Πρέπει ένας άνθρωπος με καρκίνο να κόψει εντελώς τη ζάχαρη;
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι η πλήρης αποχή από τη ζάχαρη ή όλους τους υδατάνθρακες μπορεί να θεραπεύσει τον καρκίνο ή να σταματήσει την ανάπτυξή του.
Αν κάποιος βρίσκεται σε θεραπεία για καρκίνο, οι διατροφικές του ανάγκες μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές από εκείνες ενός υγιούς ανθρώπου. Απώλεια βάρους, μειωμένη όρεξη, ναυτία ή δυσκολία στην κατάποση μπορεί να κάνουν ακόμη πιο σημαντική την επαρκή πρόσληψη θερμίδων και πρωτεΐνης.
Γι’ αυτό οι δραστικές δίαιτες αποκλεισμού δεν πρέπει να ξεκινούν χωρίς συνεννόηση με την ιατρική ομάδα ή εξειδικευμένο διαιτολόγο.
Το βασικό μήνυμα για τη ζάχαρη και τον καρκίνο
Η ζάχαρη δεν είναι ένα δηλητήριο που «ξυπνάει» τον καρκίνο και δεν χρειάζεται να φοβόμαστε τα φυσικά σάκχαρα που υπάρχουν σε ολόκληρα φρούτα και άλλα θρεπτικά τρόφιμα.
Υπάρχει όμως σοβαρός λόγος να περιορίζουμε την υπερβολική πρόσληψη πρόσθετων σακχάρων, ιδιαίτερα από ζαχαρούχα ποτά και ιδιαίτερα επεξεργασμένα τρόφιμα. Αυτό βοηθά στη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους και αποτελεί μέρος ενός συνολικά πιο υγιεινού τρόπου ζωής.
Για την πρόληψη του καρκίνου, μεγαλύτερη σημασία έχει το σύνολο των συνηθειών: υγιές βάρος, τακτική σωματική δραστηριότητα, ισορροπημένη διατροφή, αποφυγή καπνίσματος και περιορισμός του αλκοόλ.
Πηγές:
