Στην αρχαία Ολυμπία υπήρχε ένα σημείο του ιπποδρόμου που οι ηνίοχοι αντιμετώπιζαν με ιδιαίτερο φόβο. Οι αρχαίοι το αποκαλούσαν Ταράξιππο, δηλαδή περίπου «αυτόν που ταράζει ή τρομάζει τα άλογα».
Δεν γνωρίζουμε αν πίσω από την παράδοση κρυβόταν κάποιος πραγματικός κίνδυνος του ιπποδρόμου, ένας παλιός θρύλος ή μια θρησκευτική πεποίθηση. Γνωρίζουμε όμως ότι ο περιηγητής Παυσανίας κατέγραψε με εντυπωσιακές λεπτομέρειες τι πίστευαν οι αρχαίοι για αυτό το μυστηριώδες σημείο.
Τι ήταν ο Ταράξιππος;
Η λέξη Ταράξιππος συνδέεται με το «ταράσσω» και τον «ίππο» και αποδίδει πολύ καλά την ιδιότητα που του απέδιδαν οι αρχαίοι: προκαλούσε φόβο και αναστάτωση στα άλογα.
Η σημαντικότερη περιγραφή προέρχεται από τον Παυσανία, ο οποίος επισκέφθηκε την Ολυμπία τον 2ο αιώνα μ.Χ. Στην Ελλάδος Περιήγησιν περιγράφει ένα σημείο στον ιππόδρομο που είχε τη μορφή κυκλικού βωμού.
Σύμφωνα με όσα κατέγραψε, όταν τα άλογα έφταναν σε εκείνο το σημείο καταλαμβάνονταν ξαφνικά από έντονο φόβο, χωρίς να φαίνεται κάποια προφανής αιτία.
Το αποτέλεσμα μπορούσε να είναι επικίνδυνο. Τα άλογα αναστατώνονταν, τα άρματα συγκρούονταν ή ανατρέπονταν και οι ηνίοχοι κινδύνευαν να τραυματιστούν.
Γιατί τον φοβούνταν τόσο οι ηνίοχοι;
Οι αρματοδρομίες ήταν ήδη από τα πιο επικίνδυνα αγωνίσματα της αρχαιότητας. Πολλά άρματα κινούνταν με μεγάλη ταχύτητα και οι στροφές γύρω από τα σημεία καμπής απαιτούσαν μεγάλη δεξιοτεχνία.
Ο Ταράξιππος συνδεόταν ακριβώς με ένα κρίσιμο τμήμα της διαδρομής. Για έναν ηνίοχο, ένα άλογο που πανικοβαλλόταν εκεί μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές συγκρούσεις.
Η πίστη στη δύναμη του Ταράξιππου ήταν τόσο ισχυρή, ώστε ο Παυσανίας αναφέρει ότι οι ηνίοχοι έκαναν θυσίες και προσεύχονταν ώστε να είναι ευνοϊκός απέναντί τους.
Για τους ανθρώπους της εποχής, λοιπόν, δεν επρόκειτο απλώς για ένα δύσκολο σημείο της πίστας. Είχε αποκτήσει και έντονη θρησκευτική και μυθολογική σημασία.
Ποιος κρυβόταν πίσω από τον Ταράξιππο;
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας. Ακόμη και στην αρχαιότητα δεν υπήρχε μία κοινά αποδεκτή εξήγηση.
Ο Παυσανίας καταγράφει πολλές διαφορετικές παραδόσεις.
Σύμφωνα με μία από αυτές, ο Ταράξιππος συνδεόταν με έναν παλιό ντόπιο ήρωα και έμπειρο ιππέα που ονομαζόταν Ολένιος.
Μια άλλη παράδοση τον συνέδεε με τον Δαίμονα ή Δαίμονα του Φλιούντα, ο οποίος, σύμφωνα με τη μυθολογική αφήγηση, είχε σκοτωθεί μαζί με το άλογό του κατά την εκστρατεία του Ηρακλή εναντίον του Αυγεία.
Υπήρχε επίσης μια πολύ γνωστή σύνδεση με τον Μυρτίλο, τον ηνίοχο του βασιλιά Οινόμαου.
Η παράδοση του Μυρτίλου και του Πέλοπα
Ο μύθος του Μυρτίλου συνδέεται άμεσα με την περίφημη αρματοδρομία ανάμεσα στον Οινόμαο και τον Πέλοπα για την Ιπποδάμεια.
Σύμφωνα με μία από τις παραδόσεις που καταγράφει ο Παυσανίας, ο Πέλοπας κατασκεύασε στο συγκεκριμένο σημείο έναν κενό τύμβο προς τιμήν του Μυρτίλου και έκανε θυσίες για να κατευνάσει την οργή του.
Η παράδοση αυτή υποστήριζε ότι από εκεί προερχόταν και η δύναμη που τρόμαζε τα άλογα.
Άλλοι όμως απέδιδαν το φαινόμενο στον ίδιο τον Οινόμαο, τον βασιλιά που είχε σκοτωθεί στην αρματοδρομία με τον Πέλοπα.
Ο Παυσανίας αναφέρει ακόμη και άλλες εκδοχές, γεγονός που δείχνει ότι ήδη στην αρχαιότητα η πραγματική ταυτότητα του Ταράξιππου αποτελούσε μυστήριο.
Ήταν τελικά ο Ποσειδώνας;
Από όλες τις παραδόσεις που καταγράφει, ο ίδιος ο Παυσανίας θεωρεί πιθανότερο ότι ο Ταράξιππος ήταν μία ονομασία ή εκδήλωση του Ποσειδώνα Ιππίου.
Η σύνδεση δεν ήταν παράξενη για τους αρχαίους Έλληνες. Ο Ποσειδώνας δεν ήταν μόνο θεός της θάλασσας και των σεισμών. Είχε επίσης στενό μυθολογικό δεσμό με τα άλογα και λατρευόταν με την επίκληση Ίππιος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε με βεβαιότητα πως ο Ταράξιππος «ήταν ο Ποσειδώνας». Πρόκειται για μία από τις αρχαίες ερμηνείες και μάλιστα για εκείνη που προτιμούσε ο Παυσανίας.

Υπήρχε Ταράξιππος και αλλού;
Ναι. Ο Παυσανίας αναφέρει έναν ακόμη Ταράξιππο στον Ισθμό της Κορίνθου.
Εκεί τον ταύτιζαν με τον Γλαύκο, γιο του Σίσυφου. Σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, ο Γλαύκος βρήκε τον θάνατο από τα ίδια του τα άλογα κατά τη διάρκεια αγώνων που είχε οργανώσει ο Άκαστος προς τιμήν του πατέρα του.
Έτσι, και στον Ισθμό η εικόνα του Ταράξιππου συνδέθηκε με ένα παλιό τραγικό επεισόδιο που αφορούσε άλογα και αγώνες.
Τι συνέβαινε στη Νεμέα;
Εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα διαφορά. Ο Παυσανίας αναφέρει ρητά ότι στη Νεμέα δεν υπήρχε κάποιος ήρωας που τρόμαζε τα άλογα.
Κοντά στο σημείο όπου έστριβαν τα άρματα βρισκόταν ένας βράχος με κοκκινωπή απόχρωση. Η αντανάκλασή του, σύμφωνα με την αρχαία αφήγηση, έμοιαζε με φωτιά και τρόμαζε τα άλογα.
Ο ίδιος ο Παυσανίας πάντως τονίζει ότι ο Ταράξιππος της Ολυμπίας θεωρούνταν πολύ πιο φοβερός.
Υπήρχε κάποια φυσική εξήγηση;
Δεν γνωρίζουμε. Οι αρχαίες πηγές μάς μεταφέρουν κυρίως τις θρησκευτικές και μυθολογικές ερμηνείες της εποχής και όχι κάποια αποδεδειγμένη φυσική αιτία.
Είναι εύλογο να σκεφτεί κανείς ότι η καμπή ενός ιπποδρόμου αποτελούσε ούτως ή άλλως ένα από τα δυσκολότερα σημεία μιας αρματοδρομίας. Άλογα που κινούνταν με μεγάλη ταχύτητα, πολλά άρματα σε μικρή απόσταση και απότομες αλλαγές κατεύθυνσης δημιουργούσαν πραγματικό κίνδυνο.
Δεν έχουμε όμως επαρκή στοιχεία για να αποδώσουμε τον Ταράξιππο σε συγκεκριμένα φαινόμενα όπως μαγνητικές ανωμαλίες, υπόγειους ήχους ή άλλες σύγχρονες υποθέσεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί χωρίς αρχαιολογική απόδειξη.
Γιατί η αφήγηση του Ταράξιππου έχει τόσο ενδιαφέρον;
Η ιστορία του δείχνει πόσο στενά συνδεδεμένοι ήταν στον αρχαίο ελληνικό κόσμο ο αθλητισμός, η θρησκεία και η μυθολογία.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες δεν ήταν απλώς αθλητική διοργάνωση με τη σημερινή έννοια. Ήταν θρησκευτική γιορτή και οι συμμετέχοντες ζούσαν σε έναν κόσμο όπου η θεϊκή εύνοια, οι ήρωες και οι τελετουργίες αποτελούσαν μέρος της πραγματικότητάς τους.
Ο Ταράξιππος είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νοοτροπίας. Ένα επικίνδυνο σημείο του ιπποδρόμου απέκτησε μυθολογική ταυτότητα, γύρω από την οποία δημιουργήθηκαν διαφορετικές ιστορίες.
Τι γνωρίζουμε τελικά με βεβαιότητα;
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν τα άλογα πράγματι αντιδρούσαν με κάποιον ασυνήθιστο τρόπο στο συγκεκριμένο σημείο ούτε ποια θα μπορούσε να ήταν η αιτία.
Γνωρίζουμε όμως ότι τον 2ο αιώνα μ.Χ. ο Παυσανίας κατέγραψε τον Ταράξιππο της Ολυμπίας ως υπαρκτό σημείο του ιπποδρόμου που οι άνθρωποι συνέδεαν με τον φόβο των αλόγων. Κατέγραψε επίσης τις διαφορετικές ιστορίες με τις οποίες οι Έλληνες προσπαθούσαν να εξηγήσουν το φαινόμενο.
Και αυτό ίσως είναι το πιο συναρπαστικό στοιχείο του Ταράξιππου. Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε αν πίσω του βρισκόταν ένας ήρωας, ένας θεός ή απλώς ένας πραγματικός κίνδυνος της αρματοδρομίας για να καταλάβουμε γιατί έγινε θρύλος.
Σε έναν αγώνα όπου μια στιγμή πανικού μπορούσε να κρίνει τη νίκη, την ήττα ή ακόμη και τη ζωή ενός ηνιόχου, ο «τρομακτής των αλόγων» ήταν αρκετός για να προκαλεί πραγματικό δέος.












