Βιταμίνες, κολλαγόνο, ρεσβερατρόλη και δεκάδες άλλα συμπληρώματα κυκλοφορούν με υποσχέσεις για πιο νεανικό δέρμα και «αντιγήρανση». Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη: άλλο η διόρθωση μιας διατροφικής έλλειψης και άλλο η απόδειξη ότι ένα χάπι μπορεί να επιβραδύνει τη βιολογική γήρανση.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει συμπλήρωμα διατροφής που να έχει αποδειχθεί ότι σταματά ή αντιστρέφει τη φυσιολογική γήρανση στους ανθρώπους. Ορισμένα συστατικά έχουν μελετηθεί για συγκεκριμένους δείκτες, όπως η ενυδάτωση του δέρματος, αλλά τα δεδομένα διαφέρουν σημαντικά ως προς την ποιότητα και τη δύναμή τους.
Τι σημαίνει στην πραγματικότητα «συμπλήρωμα αντιγήρανσης»;
Ο όρος «αντιγήρανση» χρησιμοποιείται περισσότερο στο marketing παρά ως σαφής ιατρική κατηγορία. Μπορεί να αφορά προϊόντα που υπόσχονται καλύτερη εμφάνιση του δέρματος, προστασία από το οξειδωτικό στρες, περισσότερη ενέργεια ή ακόμη και επιβράδυνση της κυτταρικής γήρανσης.
Αυτοί όμως είναι πολύ διαφορετικοί στόχοι. Ένα προϊόν που ενδεχομένως βελτιώνει ελαφρά την ενυδάτωση του δέρματος δεν έχει αποδειχθεί ότι επιβραδύνει τη συνολική γήρανση του οργανισμού ή ότι αυξάνει το προσδόκιμο ζωής.
Τα αντιοξειδωτικά εμποδίζουν τη γήρανση;
Οι ελεύθερες ρίζες και το οξειδωτικό στρες συμμετέχουν σε πολλές βιολογικές διαδικασίες και μπορούν να προκαλέσουν κυτταρικές βλάβες. Από αυτό όμως δεν προκύπτει ότι όσο περισσότερα αντιοξειδωτικά λαμβάνουμε σε μορφή συμπληρώματος τόσο περισσότερο θα καθυστερούμε τη γήρανση.
Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει πολύπλοκα συστήματα αντιοξειδωτικής άμυνας και οι ελεύθερες ρίζες συμμετέχουν επίσης σε φυσιολογικές κυτταρικές λειτουργίες. Για αυτό η σχέση ανάμεσα στα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα και στη μακροζωία δεν είναι τόσο απλή όσο συχνά παρουσιάζεται.
Τι γνωρίζουμε για τη ρεσβερατρόλη;
Η ρεσβερατρόλη είναι μια πολυφαινόλη που βρίσκεται μεταξύ άλλων στα σταφύλια και έχει γίνει ιδιαίτερα γνωστή από εργαστηριακές και ζωικές μελέτες γύρω από τη γήρανση και τον μεταβολισμό.
Τα αποτελέσματα αυτά δεν πρέπει όμως να μεταφέρονται αυτόματα στους ανθρώπους. Παρά τον μεγάλο αριθμό κλινικών δοκιμών, μια εκτεταμένη συστηματική ανασκόπηση κατέληξε ότι δεν υπάρχει ακόμη οριστική κλινική απόδειξη που να δικαιολογεί τη σύσταση ρεσβερατρόλης για συγκεκριμένη εφαρμογή υγείας.
Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι σωστό να παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένο συμπλήρωμα μακροζωίας ή αντιγήρανσης.
Κολλαγόνο: έχει καλύτερα δεδομένα;
Το υδρολυμένο κολλαγόνο είναι από τα περισσότερο μελετημένα συμπληρώματα για την εμφάνιση του δέρματος. Ορισμένες μετα-αναλύσεις έχουν αναφέρει μικρές βελτιώσεις στην ενυδάτωση και στην ελαστικότητα μετά από εβδομάδες ή μήνες χρήσης.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα χρειάζονται προσοχή. Νεότερη μετα-ανάλυση διαπίστωσε ότι όταν εξετάστηκαν ξεχωριστά μελέτες υψηλότερης ποιότητας ή μελέτες χωρίς χρηματοδότηση από φαρμακευτικές εταιρείες, δεν φάνηκε σημαντική βελτίωση σε ενυδάτωση, ελαστικότητα ή ρυτίδες.
Επομένως, το κολλαγόνο έχει περισσότερα ανθρώπινα δεδομένα από πολλά άλλα προϊόντα της κατηγορίας, αλλά δεν αποτελεί αποδεδειγμένη «θεραπεία αντιγήρανσης».
Τι ισχύει για βιταμίνες C και E;
Οι βιταμίνες C και E είναι απαραίτητα θρεπτικά συστατικά. Η βιταμίνη C συμμετέχει, μεταξύ άλλων, στη σύνθεση κολλαγόνου, ενώ η βιταμίνη E έχει αντιοξειδωτική λειτουργία.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η λήψη επιπλέον μεγάλων δόσεων από ανθρώπους που δεν έχουν ανεπάρκεια θα κάνει το δέρμα νεότερο ή θα καθυστερήσει τη γήρανση.
Η λογική «αν μια βιταμίνη είναι απαραίτητη, μεγαλύτερη ποσότητα είναι ακόμη καλύτερη» δεν ισχύει. Τα συμπληρώματα υψηλών δόσεων μπορούν να έχουν παρενέργειες και αλληλεπιδράσεις.
Οι υψηλές δόσεις δεν είναι πάντα αθώες
Η βιταμίνη E είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σε υψηλές συμπληρωματικές δόσεις μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των αιμοπεταλίων και τους μηχανισμούς πήξης.
Σε άτομα που χρησιμοποιούν αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα, ο συνδυασμός μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας. Για αυτό ένα προϊόν δεν πρέπει να θεωρείται ακίνδυνο μόνο επειδή πωλείται χωρίς συνταγή.
Τι γίνεται με υαλουρονικό οξύ και φυτικά εκχυλίσματα;
Το πόσιμο υαλουρονικό οξύ και διάφορα φυτικά εκχυλίσματα έχουν μελετηθεί σε μικρότερες κλινικές δοκιμές. Υπάρχουν ενδείξεις για ορισμένα επιμέρους αποτελέσματα, αλλά η ύπαρξη μιας μικρής μελέτης δεν αρκεί για να χαρακτηρίσουμε ένα προϊόν αποτελεσματικό κατά της γήρανσης.
Το ίδιο ισχύει για πράσινο τσάι, κουερσετίνη και πολλά άλλα φυτικά συστατικά. Μπορεί να έχουν ενδιαφέρουσες βιολογικές ιδιότητες χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως παρατείνουν τη ζωή ή διατηρούν το δέρμα νεανικό όταν λαμβάνονται ως συμπληρώματα.
Πότε έχει πραγματική αξία ένα συμπλήρωμα;
Τα συμπληρώματα έχουν ξεκάθαρη χρησιμότητα όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ανάγκη, για παράδειγμα μια συγκεκριμένη διατροφική ανεπάρκεια ή μια κατάσταση για την οποία επαγγελματίας υγείας συστήνει συμπληρωματική λήψη.
Αυτό είναι διαφορετικό από τη λήψη πολλών βιταμινών ή αντιοξειδωτικών «για καλό και για κακό» με στόχο την αντιγήρανση.
Τα συμπληρώματα ελέγχονται όπως τα φάρμακα;
Το ρυθμιστικό πλαίσιο διαφέρει ανά χώρα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, η FDA δεν εγκρίνει τα συμπληρώματα διατροφής ως προς την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους πριν κυκλοφορήσουν στην αγορά, όπως συμβαίνει με τα φάρμακα.
Για αυτό το γεγονός ότι ένα προϊόν βρίσκεται νόμιμα στο εμπόριο δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ότι οι διαφημιστικές υποσχέσεις του έχουν επιβεβαιωθεί κλινικά.
Πώς να αξιολογήσετε ένα συμπλήρωμα πριν το αγοράσετε
- Δείτε τι ακριβώς υπόσχεται: Όροι όπως «κυτταρική ανανέωση», «longevity» ή «anti-aging» δεν αποτελούν από μόνοι τους επιστημονική απόδειξη.
- Ελέγξτε τη δόση: Η παρουσία ενός γνωστού συστατικού δεν σημαίνει ότι χρησιμοποιείται στη δόση που έχει εξεταστεί σε κλινικές μελέτες.
- Αναζητήστε ανθρώπινες κλινικές δοκιμές: Μελέτες σε κύτταρα ή ποντίκια δεν αποδεικνύουν το ίδιο αποτέλεσμα στον άνθρωπο.
- Προτιμήστε ανεξάρτητο έλεγχο ποιότητας: Πιστοποιήσεις τρίτων μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο της ταυτότητας και της ποιότητας του προϊόντος, χωρίς να αποδεικνύουν απαραίτητα ότι είναι αποτελεσματικό.
- Μην βασίζεστε στις κριτικές χρηστών: Οι προσωπικές εμπειρίες δεν μπορούν να δείξουν αν ένα προϊόν πραγματικά επιβραδύνει τη γήρανση.
Πότε χρειάζεται συζήτηση με γιατρό ή φαρμακοποιό;
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ζητήσετε συμβουλή αν παίρνετε τακτικά φάρμακα, έχετε χρόνια νόσο, πρόκειται να χειρουργηθείτε, είστε έγκυος ή θηλάζετε ή σκέφτεστε να χρησιμοποιήσετε υψηλές δόσεις πολλών συμπληρωμάτων μαζί.
Φυτικό δεν σημαίνει αυτόματα ασφαλές. Φυτικά εκχυλίσματα και συμπληρώματα μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση ή τον μεταβολισμό φαρμάκων και να αυξήσουν τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.
Τι έχει ισχυρότερα στοιχεία για υγιή γήρανση;
Αν ο στόχος δεν είναι μόνο η εμφάνιση του δέρματος αλλά η υγιής γήρανση συνολικά, οι πιο σταθερά υποστηριζόμενες επιλογές είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακές από ένα «χάπι μακροζωίας».
- Ισορροπημένη διατροφή: Ποικιλία λαχανικών, φρούτων, οσπρίων, δημητριακών ολικής άλεσης, ξηρών καρπών και κατάλληλων πηγών πρωτεΐνης.
- Τακτική άσκηση: Συνδυασμός αερόβιας δραστηριότητας και μυϊκής ενδυνάμωσης βοηθά στη διατήρηση φυσικής λειτουργικότητας.
- Επαρκής ύπνος: Αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής υγείας.
- Αποφυγή καπνίσματος: Το κάπνισμα συνδέεται τόσο με σοβαρά νοσήματα όσο και με πρόωρη γήρανση του δέρματος.
- Προστασία από τον ήλιο: Για την εμφάνιση του δέρματος, η μείωση της υπεριώδους έκθεσης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές πρόληψης της πρόωρης φωτογήρανσης.
Τα τρόφιμα είναι προτιμότερα από τις «μεγάλες δόσεις» αντιοξειδωτικών;
Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους, μια ποικίλη διατροφή αποτελεί την κύρια πηγή βιταμινών και άλλων θρεπτικών συστατικών. Μούρα, λαχανικά, ξηροί καρποί, όσπρια, ελαιόλαδο, ψάρια και άλλα τρόφιμα παρέχουν ένα πολύπλοκο μείγμα θρεπτικών στοιχείων και όχι μία απομονωμένη ουσία σε μεγάλη δόση.
Το πράσινο τσάι περιέχει πολυφαινόλες όπως κατεχίνες, ενώ ο καφές περιέχει διαφορετικές πολυφαινολικές ενώσεις. Δεν χρειάζεται όμως να θεωρούμε κάποιο συγκεκριμένο τρόφιμο «αντιγηραντικό» από μόνο του.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχει συμπλήρωμα που έχει αποδειχθεί ότι επιβραδύνει τη γήρανση;
Δεν υπάρχει σήμερα συμπλήρωμα διατροφής που να έχει αποδειχθεί ότι σταματά ή αντιστρέφει τη φυσιολογική γήρανση του ανθρώπινου οργανισμού ή παρατείνει τη ζωή υγιών ανθρώπων.
Η ρεσβερατρόλη μπορεί να αυξήσει τη διάρκεια ζωής;
Αυτό δεν έχει αποδειχθεί στους ανθρώπους. Τα εντυπωσιακά ευρήματα που συχνά αναφέρονται προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από εργαστηριακά ή ζωικά μοντέλα, ενώ τα ανθρώπινα δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν έναν τέτοιο ισχυρισμό.
Αξίζει το πόσιμο κολλαγόνο;
Υπάρχουν κλινικές δοκιμές που έχουν δείξει μικρές βελτιώσεις σε ορισμένους δείκτες του δέρματος, αλλά νεότερες αναλύσεις δημιουργούν αβεβαιότητα για το πόσο αξιόπιστο και κλινικά σημαντικό είναι το αποτέλεσμα. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αποδεδειγμένη θεραπεία αντιγήρανσης.
Τα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα είναι πάντα ασφαλή;
Όχι. Οι υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες ή να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα. Η βιταμίνη E, για παράδειγμα, μπορεί σε μεγάλες ποσότητες να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας σε άτομα που λαμβάνουν ορισμένα αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα.
Πότε θα δω αποτελέσματα από ένα «αντιγηραντικό» συμπλήρωμα;
Δεν υπάρχει γενικός χρόνος, επειδή δεν υπάρχει μία ενιαία κατηγορία αποτελεσματικών «συμπληρωμάτων αντιγήρανσης». Αν ένα προϊόν υπόσχεται εγγυημένα αποτελέσματα σε συγκεκριμένο αριθμό ημερών ή εβδομάδων, η υπόσχεση πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη.
Η πιο σημαντική ερώτηση είναι τι ακριβώς θέλετε να βελτιώσετε
Ο όρος «αντιγήρανση» είναι τόσο γενικός ώστε συχνά επιτρέπει σε διαφορετικά προϊόντα να υπόσχονται πολύ περισσότερα από όσα έχουν πραγματικά μελετηθεί. Αν υπάρχει συγκεκριμένος στόχος, όπως μια ανεπάρκεια βιταμίνης, ξηρό δέρμα ή κάποιο άλλο πρόβλημα υγείας, είναι πολύ πιο χρήσιμο να αντιμετωπιστεί συγκεκριμένα.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, κανένα συμπλήρωμα δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ισορροπημένη διατροφή, την άσκηση, τον ύπνο, την αποφυγή του καπνίσματος και την προστασία από τον ήλιο. Αυτές παραμένουν πολύ πιο τεκμηριωμένες επιλογές για υγιή γήρανση από οποιοδήποτε προϊόν που υπόσχεται να «γυρίσει πίσω τον χρόνο».
Πηγές:
