Όλοι κάνουμε λάθη. Μπορεί να πληγώσουμε έναν άνθρωπο με μια κουβέντα, να πάρουμε μια κακή απόφαση ή να αντιδράσουμε με τρόπο που αργότερα μετανιώνουμε. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο ότι το λάθος συνέβη, αλλά και το πώς επιλέγουμε να σταθούμε απέναντί του.
Μια ειλικρινής συγγνώμη μπορεί να είναι ένα πρώτο βήμα προς την επανόρθωση. Δεν σβήνει αυτό που συνέβη και δεν εγγυάται ότι όλα θα επιστρέψουν όπως πριν. Δείχνει όμως ότι είμαστε διατεθειμένοι να αναγνωρίσουμε την ευθύνη μας και να ακούσουμε τον άνθρωπο που πληγώθηκε.
Τι σημαίνει πραγματικά να ζητάς συγγνώμη;
Το «συγγνώμη» μπορεί να ειπωθεί πολύ εύκολα. Η ουσία όμως βρίσκεται σε όσα το συνοδεύουν.
Μια πιο ουσιαστική συγγνώμη περιλαμβάνει συνήθως:
- αναγνώριση του συγκεκριμένου λάθους,
- ανάληψη της δικής μας ευθύνης,
- αναγνώριση του τρόπου με τον οποίο επηρεάστηκε ο άλλος,
- προσπάθεια επανόρθωσης όπου αυτό είναι δυνατό,
- διάθεση να μην επαναληφθεί η ίδια συμπεριφορά.
Δεν αρκεί λοιπόν μόνο η λέξη. Έχει σημασία και ο τρόπος με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι σε όσα συνέβησαν.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να παραδεχτούμε ένα λάθος;
Πολλές φορές η συγγνώμη δυσκολεύει όχι επειδή δεν καταλαβαίνουμε τι συνέβη, αλλά επειδή φοβόμαστε τι σημαίνει η παραδοχή του λάθους.
Μπορεί να σκεφτούμε:
- «Θα φανώ αδύναμος».
- «Δεν φταίω μόνο εγώ».
- «Αν παραδεχτώ το λάθος μου, θα χάσω τη θέση μου».
- «Γιατί να ζητήσω πρώτος συγγνώμη;»
Η ανάληψη ευθύνης όμως δεν σημαίνει ότι δεχόμαστε πως φταίμε για τα πάντα. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το δικό μας κομμάτι μιας σύγκρουσης χωρίς να παίρνουμε πάνω μας ευθύνες που δεν μας ανήκουν.
Η συγγνώμη δεν είναι αγώνας για το ποιος έχει δίκιο
Σε πολλές συγκρούσεις και οι δύο πλευρές μπορεί να έχουν κάνει λάθη. Αυτό δεν εμποδίζει κανέναν να αναλάβει το δικό του μέρος της ευθύνης.
Μια φράση όπως:
«Λυπάμαι που σου μίλησα έτσι. Ήταν άδικο και δεν έπρεπε να το κάνω»
είναι διαφορετική από:
«Συγγνώμη, αλλά κι εσύ με προκάλεσες».
Το δεύτερο μπορεί να μοιάζει με συγγνώμη, αλλά μεταφέρει αμέσως την ευθύνη στον άλλον.
Τι σχέση έχουν η μπέσα και το ήθος;
Στην καθημερινή γλώσσα, η λέξη «μπέσα» συνδέεται με την τιμιότητα, την αξιοπιστία και το να στέκεται κάποιος στον λόγο του.
Το ήθος, αντίστοιχα, φαίνεται περισσότερο στις πράξεις παρά στις δηλώσεις. Δεν σημαίνει να είμαστε αλάνθαστοι, αλλά να είμαστε πρόθυμοι να αναγνωρίζουμε όταν η συμπεριφορά μας δεν ανταποκρίνεται στις αξίες που λέμε ότι έχουμε.
Από αυτή την άποψη, η συγγνώμη μπορεί να είναι μια πράξη συνέπειας ανάμεσα σε αυτό που πιστεύουμε και σε αυτό που κάνουμε όταν αντιλαμβανόμαστε ότι κάναμε λάθος.
Η συγγνώμη δεν ακυρώνει το λάθος
Ένα σημαντικό σημείο είναι ότι το «συγγνώμη» δεν λειτουργεί σαν διαγραφή.
Αν προκλήθηκε πραγματική ζημιά, μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μην αποκατασταθεί ποτέ πλήρως.
Γι’ αυτό η συγγνώμη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σαν τρόπος να πιέσουμε τον άλλον να «ξεχάσει» γρήγορα όσα συνέβησαν.
Μια ειλικρινής συγγνώμη δεν ζητά ανταλλάγματα
Όταν ζητάμε συγγνώμη, είναι φυσικό να ελπίζουμε ότι ο άλλος θα μας συγχωρήσει. Δεν μπορούμε όμως να το απαιτήσουμε.
Ο άνθρωπος που πληγώθηκε μπορεί να χρειαστεί χρόνο. Μπορεί επίσης να επιλέξει να κρατήσει απόσταση ή ακόμη και να μη συνεχίσει τη σχέση.
Η ανάληψη ευθύνης σημαίνει ότι σεβόμαστε και αυτή την επιλογή.
Μια συγγνώμη του τύπου:
«Σου ζήτησα συγγνώμη, τι άλλο θέλεις;»
μετατρέπει την απολογία σε απαίτηση.
Η αλλαγή συμπεριφοράς δίνει βάρος στα λόγια
Αν κάποιος ζητά επανειλημμένα συγγνώμη για ακριβώς την ίδια συμπεριφορά χωρίς καμία προσπάθεια αλλαγής, είναι φυσικό η συγγνώμη να αρχίσει να χάνει την αξιοπιστία της.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνουμε τέλειοι από τη μια στιγμή στην άλλη. Η αλλαγή μπορεί να απαιτεί χρόνο και μπορεί να υπάρξουν πισωγυρίσματα.
Αυτό που μετρά είναι να υπάρχει πραγματική προσπάθεια.
Αν, για παράδειγμα, ζητάς συγγνώμη επειδή υψώνεις συχνά τη φωνή σου, η επανόρθωση δεν βρίσκεται μόνο στη φράση «δεν θα το ξανακάνω». Βρίσκεται και στην προσπάθεια να σταματήσεις τη συζήτηση όταν θυμώνεις, να επιστρέφεις σε αυτή όταν έχεις ηρεμήσει και να βρεις διαφορετικό τρόπο να εκφράζεις αυτό που αισθάνεσαι.
Τι μπορεί να περιλαμβάνει μια καλή συγγνώμη;
Δεν υπάρχει μία μαγική φόρμουλα, αλλά μια απλή συγγνώμη μπορεί να έχει τέσσερα βασικά στοιχεία:
- Τι έκανα: «Σου μίλησα άσχημα μπροστά στους άλλους».
- Ανάληψη ευθύνης: «Δεν ήταν σωστό και δεν έχω δικαιολογία γι’ αυτό».
- Αναγνώριση της επίδρασης: «Καταλαβαίνω ότι μπορεί να σε έφερε σε πολύ δύσκολη θέση».
- Επανόρθωση: «Θέλω να το διορθώσω όσο μπορώ και να προσέξω να μην το επαναλάβω».
Δεν χρειάζεται μια συγγνώμη να είναι μεγάλη ή δραματική. Η σαφήνεια και η ειλικρίνεια έχουν μεγαλύτερη σημασία.
Ένα απλό παράδειγμα
Φαντάσου κάποιον που, πάνω σε έναν καβγά, είπε κάτι πολύ σκληρό σε έναν αγαπημένο του άνθρωπο.
Αρχικά μπορεί να σκέφτεται:
«Κι εκείνος μου είπε πράγματα που με πείραξαν. Γιατί να ζητήσω εγώ συγγνώμη;»
Μετά όμως μπορεί να αντιληφθεί ότι το τι έκανε ο άλλος δεν αλλάζει τη δική του ευθύνη για τα λόγια που επέλεξε.
Μπορεί τότε να πει:
«Αυτό που σου είπα ήταν σκληρό. Ήμουν θυμωμένος, αλλά αυτό δεν δικαιολογεί τον τρόπο που σου μίλησα. Λυπάμαι».
Η αντίδραση του άλλου δεν είναι δεδομένη. Μπορεί να δεχτεί τη συγγνώμη αμέσως, μπορεί να χρειαστεί χρόνο ή μπορεί να μην είναι έτοιμος να συνεχίσει τη συζήτηση.
Πότε μια συγγνώμη γίνεται χειριστική;
Υπάρχουν και απολογίες που δεν αναλαμβάνουν πραγματικά ευθύνη.
Παραδείγματα είναι:
- «Συγγνώμη που είσαι τόσο ευαίσθητος».
- «Λυπάμαι αν παρεξηγήθηκες».
- «Συγγνώμη, αλλά με ανάγκασες να το κάνω».
- «Σου ζήτησα συγγνώμη, άρα πρέπει να το ξεχάσεις».
Σε αυτές τις περιπτώσεις το βάρος μεταφέρεται στον άνθρωπο που πληγώθηκε ή η συγγνώμη χρησιμοποιείται για να απαιτηθεί άμεση συγχώρεση.
Μπορεί μια συγγνώμη να διορθώσει τα πάντα;
Όχι. Και αυτό είναι σημαντικό να το δεχτούμε.
Υπάρχουν πληγές που χρειάζονται χρόνο και σχέσεις που μπορεί να μην αποκατασταθούν. Υπάρχουν επίσης πράξεις για τις οποίες η πραγματική επανόρθωση απαιτεί πολύ περισσότερα από μια συζήτηση.
Η αξία της συγγνώμης δεν βρίσκεται στο ότι εγγυάται ένα ευτυχισμένο τέλος. Βρίσκεται στο ότι ένας άνθρωπος αναγνωρίζει με ειλικρίνεια το δικό του λάθος και προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειές του.
Και τι γίνεται με τη συγχώρεση;
Η συγγνώμη και η συγχώρεση είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Εμείς μπορούμε να ζητήσουμε συγγνώμη. Ο άλλος αποφασίζει αν, πότε και με ποιον τρόπο θέλει να μας συγχωρήσει.
Ακόμη και η συγχώρεση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια σχέση επιστρέφει στην προηγούμενη μορφή της. Κάποιος μπορεί να αφήσει πίσω του τον θυμό και ταυτόχρονα να επιλέξει να κρατήσει διαφορετικά όρια.
Η πραγματική αξία βρίσκεται στην ανάληψη ευθύνης
Τα λάθη είναι αναπόφευκτο κομμάτι των ανθρώπινων σχέσεων. Δεν μπορούμε να υποσχεθούμε ότι δεν θα πληγώσουμε ποτέ κανέναν ή ότι θα αντιδρούμε πάντοτε σωστά.
Μπορούμε όμως να επιλέξουμε τι κάνουμε όταν αντιληφθούμε ότι σφάλαμε.
Να δικαιολογηθούμε ή να ακούσουμε. Να μεταφέρουμε την ευθύνη ή να αναλάβουμε το μέρος που μας αναλογεί. Να πούμε απλώς μια λέξη ή να προσπαθήσουμε πραγματικά να επανορθώσουμε.
Μια ειλικρινής συγγνώμη δεν μας κάνει αλάνθαστους ούτε διαγράφει το παρελθόν. Μπορεί όμως να δείξει κάτι πολύ ουσιαστικό: ότι είμαστε πρόθυμοι να κοιτάξουμε το λάθος μας χωρίς να κρυφτούμε πίσω από τον εγωισμό μας και να προσπαθήσουμε να φερθούμε καλύτερα την επόμενη φορά.
