Ο βασιλικός είναι ένα από τα πιο αγαπημένα αρωματικά φυτά της ελληνικής κουζίνας. Τον χρησιμοποιούμε σε σάλτσες, σαλάτες και πολλά καθημερινά φαγητά, ενώ το χαρακτηριστικό του άρωμα αρκεί για να μεταμορφώσει ακόμη και μια απλή συνταγή. Έχει όμως πραγματικά οφέλη για την υγεία ή οι ιδιότητές του έχουν κάπως υπερτιμηθεί;
Η επιστήμη έχει εντοπίσει στον βασιλικό βιταμίνες, αντιοξειδωτικές ουσίες και ενδιαφέρουσες φυτικές ενώσεις. Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι να περιέχει ένα φυτό χρήσιμα συστατικά και άλλο να έχει αποδειχθεί ότι θεραπεύει ή προλαμβάνει ασθένειες. Ας δούμε τι γνωρίζουμε πραγματικά για τον βασιλικό και γιατί αξίζει μια θέση στη διατροφή μας.
1. Περιέχει βιταμίνες και χρήσιμα θρεπτικά συστατικά
Ο φρέσκος βασιλικός περιέχει βιταμίνη Κ, η οποία είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική πήξη του αίματος και συμβάλλει στη διατήρηση υγιών οστών. Περιέχει επίσης μικρότερες ποσότητες άλλων βιταμινών και μετάλλων. Η θρεπτική του αξία εξαρτάται από την ποσότητα που καταναλώνουμε, καθώς συνήθως προσθέτουμε μόνο λίγα φύλλα στο φαγητό.
Αυτό σημαίνει ότι ο βασιλικός μπορεί να συμπληρώνει μια ισορροπημένη διατροφή, αλλά δεν αποτελεί από μόνος του σημαντική πηγή όλων των βιταμινών που χρειάζεται ο οργανισμός. Η πραγματική του αξία βρίσκεται στον συνδυασμό των θρεπτικών συστατικών, των φυτικών ενώσεων και της γεύσης που προσφέρει χωρίς να χρειάζεται να προσθέσουμε πολύ αλάτι ή βαριές σάλτσες.
2. Έχει φυσικές αντιοξειδωτικές ουσίες
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του βασιλικού είναι ότι περιέχει φυτικές ενώσεις όπως το ροσμαρινικό οξύ και διάφορες πολυφαινόλες. Οι ουσίες αυτές έχουν παρουσιάσει αντιοξειδωτική δράση σε εργαστηριακές μελέτες. Τα αντιοξειδωτικά συμμετέχουν σε μηχανισμούς που σχετίζονται με την προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες.
Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι η κατανάλωση λίγων φύλλων βασιλικού προστατεύει από συγκεκριμένες ασθένειες ή ενισχύει άμεσα το ανοσοποιητικό σύστημα. Τα αποτελέσματα που παρατηρούνται στο εργαστήριο δεν μεταφέρονται πάντα αυτούσια στον ανθρώπινο οργανισμό. Παρ’ όλα αυτά, ο βασιλικός είναι ένας ευχάριστος τρόπος να προσθέσουμε περισσότερες φυτικές τροφές στο καθημερινό μας τραπέζι.
3. Το άρωμά του μπορεί να κάνει το φαγητό πιο απολαυστικό
Το χαρακτηριστικό άρωμα του βασιλικού οφείλεται σε φυσικές αρωματικές ενώσεις, όπως η λιναλοόλη και η ευγενόλη. Ανάλογα με την ποικιλία, τα φύλλα του μπορεί να έχουν γλυκές, πιπεράτες ή ελαφρώς δροσερές νότες. Γι’ αυτό και ταιριάζει τόσο καλά με την ντομάτα, το ελαιόλαδο, τα λαχανικά και πολλά μεσογειακά πιάτα.
Η έντονη γεύση του μπορεί επίσης να μας βοηθήσει να δημιουργήσουμε νόστιμα φαγητά χρησιμοποιώντας λιγότερο αλάτι. Αυτό έχει πρακτική διατροφική αξία, καθώς ο περιορισμός της υπερβολικής πρόσληψης νατρίου αποτελεί μέρος μιας διατροφής φιλικής προς την καρδιαγγειακή υγεία. Δεν σημαίνει όμως ότι ο βασιλικός μειώνει από μόνος του τη χοληστερόλη ή προστατεύει τα αγγεία από ασθένειες.
4. Τι ισχύει για τον βασιλικό και το άγχος;
Ο βασιλικός έχει συνδεθεί παραδοσιακά με τη χαλάρωση και την ευεξία. Μάλιστα, επιστημονικές μελέτες έχουν εξετάσει την πιθανή επίδραση ορισμένων εκχυλισμάτων βασιλικού στο στρες. Εδώ, όμως, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια που συχνά παραλείπεται: οι πιο γνωστές ανθρώπινες μελέτες αφορούν τον ιερό βασιλικό, γνωστό ως tulsi, και όχι τον κοινό μαγειρικό βασιλικό.
Σε μια μικρή κλινική μελέτη με 100 ενήλικες, ένα τυποποιημένο εκχύλισμα ιερού βασιλικού συνδέθηκε με βελτίωση ορισμένων δεικτών του στρες και του ύπνου. Τα αποτελέσματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι ο κοινός βασιλικός στο φαγητό ή σε ένα ρόφημα έχει την ίδια δράση. Ένα αρωματικό ρόφημα μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ευχάριστης στιγμής χαλάρωσης, όχι όμως υποκατάστατο αντιμετώπισης του άγχους.
5. Μπορεί να δώσει περισσότερη γεύση σε μια ισορροπημένη διατροφή
Ένα από τα πιο ουσιαστικά πλεονεκτήματα του βασιλικού είναι το πόσο εύκολα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε υγιεινές συνταγές. Λίγα φρέσκα φύλλα δίνουν γεύση σε μια σαλάτα με ντομάτα, σε ψητά λαχανικά, σε όσπρια ή σε μια απλή σάλτσα ζυμαρικών. Μπορούμε επίσης να τον συνδυάσουμε με ελαιόλαδο, σκόρδο και ξηρούς καρπούς για να ετοιμάσουμε σπιτικό πέστο.
Έτσι, ο βασιλικός μπορεί να κάνει πιο ελκυστικά τα λαχανικά και άλλα τρόφιμα που έχουν σημαντική θέση σε μια ισορροπημένη διατροφή. Δεν χρειάζεται να τον αντιμετωπίζουμε ως θεραπευτικό φυτό για να εκτιμήσουμε την αξία του. Η συμβολή του στην καθημερινή διατροφή είναι πραγματική, ακόμη κι αν δεν διαθέτει όλες τις εντυπωσιακές ιδιότητες που συχνά του αποδίδονται.
Βοηθά πραγματικά ο βασιλικός στην πέψη και στο δέρμα;
Στην παραδοσιακή χρήση του, ο βασιλικός έχει συνδεθεί με την ανακούφιση από πεπτικές ενοχλήσεις και την περιποίηση του δέρματος. Ορισμένα συστατικά του έχουν παρουσιάσει αντιμικροβιακή και αντιφλεγμονώδη δραστηριότητα σε πειραματικές μελέτες. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να υποστηρίξουμε ότι η κατανάλωσή του αντιμετωπίζει την καούρα, το φούσκωμα ή συγκεκριμένα δερματικά προβλήματα.
Ούτε υπάρχουν ισχυρές κλινικές αποδείξεις ότι οι σπιτικές μάσκες βασιλικού καθυστερούν τη γήρανση του δέρματος. Μάλιστα, η απευθείας εφαρμογή συμπυκνωμένων αιθέριων ελαίων μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό ή αλλεργικές αντιδράσεις. Ο ασφαλέστερος και πιο απλός τρόπος να απολαμβάνουμε τον βασιλικό παραμένει η συνηθισμένη χρήση του ως αρωματικό τρόφιμο.
Πώς να χρησιμοποιείτε σωστά τον βασιλικό στην κουζίνα;
Ο φρέσκος βασιλικός ταιριάζει ιδιαίτερα σε κρύες σαλάτες, σάλτσες ντομάτας, ζυμαρικά και πιάτα με λαχανικά. Για να διατηρήσετε όσο γίνεται περισσότερο το χαρακτηριστικό του άρωμα, μπορείτε να προσθέτετε τα φύλλα προς το τέλος του μαγειρέματος. Πριν από τη χρήση, πλένετέ τα καλά κάτω από τρεχούμενο νερό.
Αν έχετε μια γλάστρα στο μπαλκόνι ή στην κουζίνα, μπορείτε να κόβετε λίγα φύλλα κάθε φορά και να τα χρησιμοποιείτε φρέσκα. Ο βασιλικός χρειάζεται καλό φωτισμό, κατάλληλο πότισμα και προστασία από το έντονο κρύο. Με λίγη φροντίδα, μπορεί να σας προσφέρει φρέσκο άρωμα για μεγάλο μέρος της καλλιεργητικής περιόδου.
Υπάρχει κάτι που χρειάζεται προσοχή;
Ο βασιλικός στις συνηθισμένες ποσότητες μαγειρικής είναι γενικά κατάλληλος για τους περισσότερους ανθρώπους. Διαφορετική περίπτωση αποτελούν τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα και τα αιθέρια έλαια, τα οποία δεν πρέπει να θεωρούνται ισοδύναμα με μερικά φρέσκα φύλλα. Η περιεκτικότητά τους σε δραστικές ουσίες μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη και η χρήση τους χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Επιπλέον, όσοι λαμβάνουν βαρφαρίνη, ένα αντιπηκτικό φάρμακο, χρειάζεται να διατηρούν σχετικά σταθερή την πρόσληψη βιταμίνης Κ από τη διατροφή τους και να ακολουθούν τις οδηγίες του γιατρού τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγουν απαραίτητα τον βασιλικό, αλλά ότι οι μεγάλες αλλαγές στις διατροφικές τους συνήθειες χρειάζονται προσοχή.
Ο βασιλικός, τελικά, δεν χρειάζεται εντυπωσιακές θεραπευτικές υποσχέσεις για να αξίζει μια θέση στην κουζίνα μας. Προσφέρει γεύση, άρωμα και ενδιαφέρουσες φυτικές ουσίες, ενώ μπορεί να κάνει πιο απολαυστικά πολλά καθημερινά φαγητά. Μερικές φορές, το πραγματικό όφελος ενός φυτού βρίσκεται σε κάτι πολύ απλό: μας βοηθά να τρώμε καλύτερα και να απολαμβάνουμε περισσότερο το φαγητό μας.
Πηγές:
