Το σκόρδο είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά υλικά της μεσογειακής κουζίνας. Μπορεί η έντονη μυρωδιά του να μην αρέσει σε όλους, όμως πίσω από τη δυνατή του γεύση κρύβονται φυσικές ενώσεις που έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων. Και ορισμένα από τα ευρήματα είναι πραγματικά ενδιαφέροντα.
Από τη χοληστερίνη και την αρτηριακή πίεση μέχρι το ανοσοποιητικό και το σάκχαρο, το σκόρδο έχει μελετηθεί για πιθανές επιδράσεις στην υγεία. Δεν είναι όμως όλα όσα ακούμε γι’ αυτό αποδεδειγμένα. Ας δούμε τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, τι παραμένει αβέβαιο και πώς μπορούμε να το χρησιμοποιούμε σωστά στη διατροφή μας.
Τι περιέχει το σκόρδο και γιατί ενδιαφέρει τους επιστήμονες;
Το σκόρδο περιέχει διάφορες φυσικές ενώσεις του θείου, στις οποίες οφείλει μεγάλο μέρος της χαρακτηριστικής μυρωδιάς και της γεύσης του. Μία από τις πιο γνωστές είναι η αλισίνη, η οποία σχηματίζεται όταν κόβουμε, πολτοποιούμε ή μασάμε μια φρέσκια σκελίδα σκόρδου. Η ουσία αυτή έχει παρουσιάσει ενδιαφέρουσες ιδιότητες σε εργαστηριακές μελέτες, αλλά είναι σχετικά ασταθής και μεταβάλλεται εύκολα.
Το σκόρδο περιέχει επίσης μικρές ποσότητες βιταμινών και μετάλλων, όπως βιταμίνη Β6, βιταμίνη C, μαγγάνιο και σελήνιο. Επειδή όμως συνήθως καταναλώνεται σε μικρές ποσότητες, δεν πρέπει να θεωρείται βασική πηγή αυτών των θρεπτικών συστατικών. Το μεγαλύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον στρέφεται στις ιδιαίτερες φυτικές ενώσεις του και όχι τόσο στην περιεκτικότητά του σε βιταμίνες.
1. Μπορεί το σκόρδο να βοηθήσει στη μείωση της χοληστερίνης;
Αυτό είναι ένα από τα πιο μελετημένα πιθανά οφέλη του σκόρδου. Ορισμένες συστηματικές ανασκοπήσεις έχουν διαπιστώσει ότι συγκεκριμένα συμπληρώματα σκόρδου μπορούν να μειώσουν σε μικρό βαθμό την ολική χοληστερίνη και την LDL, τη λεγόμενη «κακή» χοληστερίνη, κυρίως σε ανθρώπους που έχουν ήδη αυξημένες τιμές. Τα αποτελέσματα όμως δεν είναι ίδια σε όλες τις μελέτες.
Υπάρχει επίσης μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο σκόρδο που προσθέτουμε στο φαγητό και στα τυποποιημένα εκχυλίσματα που χρησιμοποιούνται στις κλινικές δοκιμές. Δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι έχουν ακριβώς την ίδια δράση. Επιπλέον, μια μικρή βελτίωση στη χοληστερίνη δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το σκόρδο προλαμβάνει εμφράγματα ή άλλες καρδιαγγειακές παθήσεις.
2. Τι δείχνουν οι έρευνες για την αρτηριακή πίεση;
Ορισμένες μελέτες έχουν εξετάσει την επίδραση συμπληρωμάτων σκόρδου σε ανθρώπους με υψηλή αρτηριακή πίεση. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι συγκεκριμένα σκευάσματα ενδέχεται να προκαλούν μια μικρή μείωση της πίεσης. Ωστόσο, αρκετές μελέτες έχουν περιορισμούς και χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να γνωρίζουμε πόσο σταθερό και ουσιαστικό είναι αυτό το αποτέλεσμα.
Το σκόρδο δεν αποτελεί υποκατάστατο των φαρμάκων για την υπέρταση. Η σωστή διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, ο περιορισμός του αλατιού και η θεραπεία που συστήνει ο γιατρός παραμένουν πολύ σημαντικότερα για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης. Μπορούμε πάντως να χρησιμοποιούμε το σκόρδο για να δίνουμε περισσότερο άρωμα στο φαγητό, μειώνοντας την ανάγκη για υπερβολικό αλάτι.
3. Ενισχύει πραγματικά το ανοσοποιητικό σύστημα;
Το σκόρδο έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά για την αντιμετώπιση κρυολογημάτων και άλλων λοιμώξεων. Εργαστηριακές έρευνες έχουν δείξει ότι ορισμένες ενώσεις του παρουσιάζουν αντιμικροβιακή δραστηριότητα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση σκόρδου μπορεί να καταπολεμήσει με τον ίδιο τρόπο βακτήρια και ιούς μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό.
Μια επιστημονική ανασκόπηση της Cochrane κατέληξε ότι τα διαθέσιμα κλινικά στοιχεία δεν επαρκούν για να αποδείξουν πως το σκόρδο προλαμβάνει ή θεραπεύει το κοινό κρυολόγημα. Παρότι μία μικρή μελέτη παρουσίασε ενθαρρυντικά αποτελέσματα, χρειάζεται περισσότερη έρευνα. Επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε το σκόρδο ως φυσικό αντιβιοτικό ή ως αποδεδειγμένο μέσο προστασίας από τη γρίπη.
4. Έχει κάποια επίδραση στο σάκχαρο του αίματος;
Ορισμένες κλινικές μελέτες έχουν εξετάσει τη χρήση συμπληρωμάτων σκόρδου σε ανθρώπους με διαβήτη. Σύμφωνα με το αμερικανικό Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας, υπάρχουν ενδείξεις ότι συγκεκριμένα σκευάσματα μπορεί να μειώνουν ελαφρώς τα επίπεδα σακχάρου. Ωστόσο, τα αποτελέσματα δεν είναι αρκετά για να θεωρήσουμε το σκόρδο θεραπεία του διαβήτη.
Αν κάποιος λαμβάνει φάρμακα για τη ρύθμιση του σακχάρου, δεν πρέπει να αλλάζει την αγωγή του επειδή ξεκίνησε να καταναλώνει περισσότερο σκόρδο. Ειδικά πριν από τη χρήση συμπληρωμάτων, χρειάζεται συνεννόηση με επαγγελματία υγείας. Το σκόρδο μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής, αλλά δεν αντικαθιστά την παρακολούθηση και την κατάλληλη θεραπεία.
5. Έχει το σκόρδο αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες;
Οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει στο σκόρδο ενώσεις με αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση σε εργαστηριακές και πειραματικές μελέτες. Οι ουσίες αυτές μπορούν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να επηρεάζουν διαδικασίες που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή. Πρόκειται για έναν ενδιαφέροντα τομέα έρευνας, αλλά τα αποτελέσματα χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι το συνηθισμένο σκόρδο στο φαγητό ανακουφίζει από αρθρίτιδα, ρευματισμούς ή χρόνιους πόνους. Επίσης, η αντιφλεγμονώδης δραστηριότητα μιας ουσίας στο εργαστήριο δεν σημαίνει αυτόματα ότι μπορεί να θεραπεύσει μια φλεγμονώδη πάθηση. Το σκόρδο μπορεί να έχει θέση σε ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο, όχι όμως να παρουσιάζεται ως γενική θεραπεία για κάθε φλεγμονή.
Τι ισχύει για την αποτοξίνωση, το αδυνάτισμα και το δέρμα;
Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν πολλές εντυπωσιακές υποσχέσεις για το σκόρδο. Συχνά παρουσιάζεται ως τροφή που καθαρίζει το συκώτι, απομακρύνει βαρέα μέταλλα, επιταχύνει τον μεταβολισμό και καίει λίπος. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή αξιόπιστα κλινικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η συνηθισμένη κατανάλωση σκόρδου έχει αυτές τις επιδράσεις.
Το συκώτι και οι νεφροί διαθέτουν ήδη φυσιολογικούς μηχανισμούς για την επεξεργασία και την απομάκρυνση άχρηστων ουσιών από τον οργανισμό. Η κατανάλωση σκόρδου δεν αποτελεί ειδική διαδικασία «αποτοξίνωσης». Αντίστοιχα, δεν έχει αποδειχθεί ότι λίγες σκελίδες την ημέρα προκαλούν ουσιαστική απώλεια βάρους χωρίς συνολικές αλλαγές στη διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα.
Προσοχή χρειάζεται και στις συμβουλές που προτείνουν να τρίβουμε ωμό σκόρδο στο πρόσωπο ή στο τριχωτό της κεφαλής για ακμή και τριχόπτωση. Η απευθείας εφαρμογή μπορεί να προκαλέσει έντονο ερεθισμό, ακόμη και χημικά εγκαύματα. Δεν αποτελεί ασφαλή, αποδεδειγμένη θεραπεία για τέτοια προβλήματα και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται με αυτόν τον τρόπο.
Πώς να καταναλώνετε το σκόρδο για να διατηρείτε τις φυσικές του ενώσεις;
Όταν κόβουμε ή λιώνουμε μια σκελίδα σκόρδου, ενεργοποιείται μια διαδικασία που οδηγεί στον σχηματισμό αλισίνης. Η θερμότητα μπορεί να επηρεάσει αυτή τη διαδικασία και να μεταβάλει την ποσότητα ορισμένων ενώσεων. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που το ωμό και το μαγειρεμένο σκόρδο δεν έχουν ακριβώς την ίδια χημική σύσταση.
Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι πρέπει υποχρεωτικά να τρώμε το σκόρδο ωμό ή να το αφήνουμε για συγκεκριμένα λεπτά μετά το κόψιμο ώστε να έχουμε κάποιο εγγυημένο όφελος για την υγεία. Μπορούμε να το προσθέτουμε ωμό σε σαλάτες και σάλτσες ή να το χρησιμοποιούμε μαγειρεμένο σε λαδερά, όσπρια, λαχανικά και άλλα φαγητά. Η επιλογή εξαρτάται κυρίως από τη γεύση και την ανεκτικότητά μας.
Για όσους ενοχλούνται από την έντονη γεύση, το μαγειρεμένο σκόρδο είναι συχνά πιο ευχάριστο. Μπορεί να προστεθεί σε μια σάλτσα ντομάτας, σε ψητά λαχανικά ή σε μια σπιτική σούπα. Δεν υπάρχει ανάγκη να καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες ή να επιβάλλουμε στον εαυτό μας καθημερινές σκελίδες με την προσδοκία κάποιου θεραπευτικού αποτελέσματος.
Πότε χρειάζεται προσοχή με το σκόρδο;
Στις συνηθισμένες ποσότητες που χρησιμοποιούνται στη μαγειρική, το σκόρδο είναι γενικά ασφαλές για τους περισσότερους ανθρώπους. Ωστόσο, ιδιαίτερα όταν καταναλώνεται ωμό και σε μεγάλες ποσότητες, μπορεί να προκαλέσει καούρα, φούσκωμα, πόνο στην κοιλιά ή ναυτία. Ορισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν επίσης αλλεργικές αντιδράσεις.
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται με τα συμπληρώματα σκόρδου, επειδή ορισμένα μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο αιμορραγίας. Όσοι λαμβάνουν αντιπηκτικά, ασπιρίνη ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν την πήξη του αίματος, καθώς και όσοι πρόκειται να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση, πρέπει να ενημερώνουν τον γιατρό τους πριν χρησιμοποιήσουν τέτοια σκευάσματα. Η συνηθισμένη χρήση στο φαγητό δεν είναι το ίδιο με τη λήψη συμπυκνωμένου συμπληρώματος.
Το σκόρδο, τελικά, δεν χρειάζεται να είναι ένα θαυματουργό «superfood» για να αξίζει μια θέση στο τραπέζι μας. Είναι ένα αρωματικό υλικό με ενδιαφέρουσες φυσικές ενώσεις και ορισμένα πιθανά οφέλη που συνεχίζουν να μελετώνται. Η πραγματική του αξία βρίσκεται τόσο στη γεύση που προσφέρει όσο και στη θέση που μπορεί να έχει μέσα σε μια ποικίλη, ισορροπημένη διατροφή.
Γι’ αυτό, την επόμενη φορά που θα προσθέσετε λίγο σκόρδο στο φαγητό σας, απολαύστε το χωρίς υπερβολικές προσδοκίες. Η καλή υγεία δεν εξαρτάται από ένα μόνο τρόφιμο, αλλά από τις συνήθειες που ακολουθούμε συνολικά στην καθημερινότητά μας.
Πηγές:
