Ένα μικροσκοπικό πλάσμα που ζει βαθιά κάτω από τη γη κατάφερε να γράψει ιστορία στην επιστήμη. Έχει έως και 1.306 πόδια, δεν διαθέτει μάτια και το όνομά του συνδέεται με την Περσεφόνη, τη θεά του Κάτω Κόσμου στην αρχαία ελληνική μυθολογία.
Πρόκειται για το Eumillipes persephone, ένα εντυπωσιακό είδος χιλιοπόδου που εντοπίστηκε στην Αυστραλία. Η ανακάλυψή του αποκάλυψε όχι μόνο ένα εξαιρετικό χαρακτηριστικό του ζωικού βασιλείου, αλλά και έναν άγνωστο κόσμο που βρίσκεται δεκάδες μέτρα κάτω από τα πόδια μας.
Η ανακάλυψη 60 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης
Το 2020, ερευνητές εντόπισαν ένα παράξενο, λεπτόσωμο ζώο στη Δυτική Αυστραλία, σε μια περιοχή γνωστή για τα πλούσια κοιτάσματα ορυκτών της. Το πλάσμα βρέθηκε σε βάθος περίπου 60 μέτρων, μέσα σε γεώτρηση που είχε δημιουργηθεί για έρευνες εντοπισμού μεταλλευμάτων.
Η επιστημονική ομάδα, με επικεφαλής τον Πολ Μάρεκ από το Πολυτεχνείο της Βιρτζίνια, μελέτησε τα χαρακτηριστικά του και διαπίστωσε ότι επρόκειτο για ένα άγνωστο μέχρι τότε είδος. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στις 16 Δεκεμβρίου 2021 στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports.
Το στοιχείο που έκανε την ανακάλυψη ξεχωριστή ήταν ο αριθμός των ποδιών του ζώου. Ένα θηλυκό άτομο διέθετε 1.306 πόδια, ξεπερνώντας κατά πολύ κάθε προηγούμενη επιστημονική καταγραφή.
Γιατί το ζώο με τα 1.306 πόδια είναι τόσο ξεχωριστό;
Παρά το εντυπωσιακό όνομά τους, τα χιλιόποδα δεν έχουν συνήθως χίλια πόδια. Πριν από την ανακάλυψη του Eumillipes persephone, το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο πλήθος ποδιών σε ζώο ήταν 750 και ανήκε στο χιλιόποδο Illacme plenipes, που ζει στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ.
Το αυστραλιανό είδος έγινε έτσι το πρώτο γνωστό χιλιόποδο που ξεπέρασε πραγματικά τα χίλια πόδια. Ωστόσο, δεν διαθέτουν όλα τα άτομα τον ίδιο αριθμό. Στα δείγματα που εξέτασαν οι επιστήμονες, ορισμένα αρσενικά είχαν 778 ή 818 πόδια, ενώ ένα άλλο θηλυκό είχε 998.
Αξίζει επίσης να διευκρινιστεί ότι τα χιλιόποδα διαφέρουν από τις σαρανταποδαρούσες. Τα πρώτα ανήκουν στην ομάδα των διπλοπόδων και διαθέτουν συνήθως δύο ζεύγη ποδιών σε πολλά από τα τμήματα του σώματός τους, ενώ οι σαρανταποδαρούσες ανήκουν στα χειλόποδα και έχουν ένα ζεύγος ανά τμήμα.
Ένα πλάσμα χωρίς μάτια, λεπτό σαν κλωστή
Το Eumillipes persephone έχει εμφάνιση που διαφέρει αρκετά από εκείνη των συνηθισμένων χιλιοπόδων. Το σώμα του είναι εξαιρετικά λεπτό και μακρύ, με ανοιχτόχρωμη επιφάνεια και εκατοντάδες μικροσκοπικά πόδια.
Το μεγαλύτερο δείγμα που περιγράφηκε από τους ερευνητές είχε μήκος 95,7 χιλιοστά, δηλαδή λιγότερο από 10 εκατοστά, και πλάτος μόλις 0,95 χιλιοστά. Το σώμα του αποτελούνταν από 330 δακτυλίους, γεγονός που εξηγεί πώς μπορεί να διαθέτει τόσο μεγάλο αριθμό ποδιών.
Το ζώο δεν έχει μάτια και σχεδόν καθόλου χρωστικές ουσίες στο σώμα του. Διαθέτει κωνικό κεφάλι, μεγάλες κεραίες και ένα μικρό ρύγχος που χρησιμοποιεί για τη λήψη τροφής. Τα χαρακτηριστικά αυτά συνδέονται με τη ζωή σε ένα υπόγειο περιβάλλον όπου δεν υπάρχει ηλιακό φως.
Πώς μπορεί να κινείται με τόσα πολλά πόδια;
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός ποδιών βοηθά το ζώο να μετακινείται ανάμεσα στα μικρά κενά του υπεδάφους. Τα πολλά πόδια μπορούν να προσφέρουν επιπλέον ώθηση, επιτρέποντάς του να προχωρά μέσα σε στενά περάσματα.
Το μακρύ και λεπτό σώμα του φαίνεται επίσης κατάλληλο για αυτόν τον τρόπο ζωής. Αντί να χρειάζεται μεγάλους ανοιχτούς χώρους, μπορεί να κινείται μέσα από μικροσκοπικές κοιλότητες του εδάφους.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ακόμη ότι το Eumillipes persephone παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με το αμερικανικό Illacme plenipes, παρότι τα δύο ζώα δεν είναι στενοί συγγενείς. Πρόκειται πιθανότατα για ένα παράδειγμα συγκλίνουσας εξέλιξης, δηλαδή της ανάπτυξης παρόμοιων χαρακτηριστικών σε διαφορετικά είδη που αντιμετωπίζουν ανάλογες συνθήκες διαβίωσης.
Γιατί πήρε το όνομα της θεάς Περσεφόνης;
Η σύνδεση με την ελληνική μυθολογία δεν είναι τυχαία. Οι επιστήμονες επέλεξαν την ονομασία Eumillipes persephone ως αναφορά στην Περσεφόνη, τη μυθολογική μορφή που συνδέθηκε με τον Κάτω Κόσμο.
Σύμφωνα με τον αρχαιοελληνικό μύθο, η Περσεφόνη ήταν κόρη της Δήμητρας και οδηγήθηκε στον Κάτω Κόσμο από τον Άδη. Η ιστορία της συνδέεται επίσης με τον κύκλο των εποχών και την εναλλαγή της ζωής στη φύση.
Το συγκεκριμένο χιλιόποδο ζει σε έναν δικό του «κάτω κόσμο», βαθιά μέσα στη γη, σε ένα περιβάλλον που παραμένει σχεδόν ολοκληρωτικά κρυμμένο από την ανθρώπινη ματιά.
Ακόμη και το πρώτο μέρος της επιστημονικής ονομασίας του έχει ιδιαίτερο νόημα. Η λέξη Eumillipes συνδυάζει το ελληνικό «ευ», που σημαίνει αληθινό ή πραγματικό, με τις λατινικές λέξεις για τα χίλια πόδια. Με αυτόν τον τρόπο, οι ερευνητές θέλησαν να τονίσουν ότι πρόκειται για το πρώτο χιλιόποδο που ανταποκρίθηκε κυριολεκτικά στην ονομασία της ομάδας του.
Τι γνωρίζουμε για τη ζωή του στα βάθη της γης;
Παρά την αναλυτική επιστημονική μελέτη, πολλά στοιχεία της καθημερινής ζωής του ζώου παραμένουν άγνωστα. Για παράδειγμα, οι ερευνητές δεν έχουν προσδιορίσει με βεβαιότητα τι ακριβώς τρώει στο φυσικό του περιβάλλον.
Έχει προταθεί ότι μπορεί να τρέφεται με μύκητες ή άλλες οργανικές ουσίες που βρίσκονται στο υπέδαφος, όπως συμβαίνει με συγγενικές ομάδες χιλιοπόδων. Ωστόσο, αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί ειδικά για το συγκεκριμένο είδος.
Η έλλειψη φωτός και η περιορισμένη διαθεσιμότητα τροφής δημιουργούν ιδιαίτερες συνθήκες για τους οργανισμούς που ζουν τόσο βαθιά. Η μελέτη τους μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς προσαρμόζονται τα ζώα σε περιβάλλοντα που διαφέρουν σημαντικά από την επιφάνεια της γης.
Μια ανακάλυψη που δείχνει πόσα αγνοούμε για τη φύση
Η ύπαρξη του Eumillipes persephone αποδεικνύει πόσο περιορισμένη παραμένει η γνώση μας για ορισμένα υπόγεια οικοσυστήματα. Ακόμη και σε περιοχές που έχουν εξερευνηθεί για μεταλλεύματα, μπορούν να υπάρχουν ζώα τα οποία η επιστήμη δεν έχει περιγράψει ποτέ.
Η ανακάλυψη αναδεικνύει και την ανάγκη προστασίας αυτών των οικοσυστημάτων. Οι ερευνητές επισήμαναν ότι η επέκταση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων στην περιοχή θα μπορούσε να απειλήσει τον υπόγειο βιότοπο του είδους, ιδιαίτερα επειδή γνωρίζουμε τόσο λίγα για την εξάπλωση και τις ανάγκες του.
Ένα ζώο με περισσότερα από χίλια πόδια, χωρίς μάτια και με όνομα εμπνευσμένο από μια αρχαιοελληνική θεά, αποτελεί μια υπενθύμιση ότι μερικές από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις της φύσης δεν βρίσκονται σε μακρινούς τόπους, αλλά κρυμμένες βαθιά κάτω από το έδαφος.
Πηγή: Scientific Reports, The first true millipede—1306 legs long (2021).
