Θα μπορούσε να κάνει ένας κανονικός άνθρωπος όσα έκανε ο Αχιλλέας στην Αρχαία Ελλάδα;
Αν έχετε διαβάσει την Ιλιάδα ή έστω έχετε ακούσει ιστορίες για τον Αχιλλέα, σίγουρα έχετε αναρωτηθεί: γίνεται ένας απλός άνθρωπος να φτάσει σε τέτοια επίπεδα δύναμης και αντοχής; Μπορεί κάποιος, όσο γυμνασμένος κι αν είναι, να κάνει όσα έκανε ο Αχιλλέας στην Αρχαία Ελλάδα;
Η αλήθεια είναι πως ο μύθος και η πραγματικότητα μπλέκονται τόσο έντονα, που πολλές φορές δυσκολευόμαστε να ξεχωρίσουμε πού τελειώνει η ανθρώπινη ικανότητα και πού αρχίζει η φαντασία.
Ο Αχιλλέας ήταν άνθρωπος ή κάτι παραπάνω;
Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Αχιλλέας δεν ήταν ένας απλός πολεμιστής. Ήταν γιος του Πηλέα και της Θέτιδας, μιας θεάς της θάλασσας. Αυτό από μόνο του τον τοποθετεί σε μια κατηγορία ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θεϊκό.
Η ιστορία με τη βύθισή του στα νερά της Στύγας και τη γνωστή «αχίλλειο πτέρνα» ενισχύει ακόμα περισσότερο την εικόνα του ημίθεου. Δηλαδή μιλάμε για έναν ήρωα με σχεδόν απόλυτη προστασία από τραυματισμούς.
Ένας κανονικός άνθρωπος, όσο δυνατός κι αν είναι, δεν έχει τέτοια προνόμια. Το σώμα κουράζεται. Πονάει. Ματώνει.
Πόσο ρεαλιστικές ήταν οι μάχες του;
Στην Ιλιάδα, ο Αχιλλέας περιγράφεται να σκοτώνει δεκάδες ή και εκατοντάδες εχθρούς σε μία μόνο σύγκρουση. Αν το δούμε με σύγχρονους όρους φυσιολογίας, κάτι τέτοιο μοιάζει σχεδόν αδύνατο.
Η συνεχόμενη μάχη απαιτεί τεράστια αποθέματα ενέργειας. Χρειάζεται αντοχή, ενυδάτωση, ξεκούραση. Ακόμα και οι πιο σκληροί στρατιώτες σήμερα έχουν όρια.
Οπότε, μπορεί ένας εξαιρετικά εκπαιδευμένος πολεμιστής να ξεχωρίσει; Φυσικά. Μπορεί όμως να πολεμά ασταμάτητα, χωρίς εξάντληση ή σοβαρούς τραυματισμούς; Πολύ δύσκολο.
Η ταχύτητα και η δύναμή του ήταν υπερβολή;
Ο Όμηρος αποκαλεί τον Αχιλλέα «πόδαρκη», δηλαδή γρήγορο στα πόδια. Στις περιγραφές, κινείται σαν αστραπή και προκαλεί τρόμο μόνο με την παρουσία του.
Εδώ μπαίνει ο ρόλος της ποιητικής υπερβολής. Στην αρχαία εποχή, οι ήρωες έπρεπε να είναι μεγαλύτεροι από τη ζωή. Να λειτουργούν ως πρότυπα και σύμβολα.
Ένας σύγχρονος αθλητής μπορεί να φτάσει σε εντυπωσιακά επίπεδα ταχύτητας και δύναμης. Όμως τα «υπεράνθρωπα» χαρακτηριστικά που αποδίδονται στον Αχιλλέα ξεπερνούν τα ανθρώπινα δεδομένα.
Η μονομαχία με τον Έκτορα: τι θα γινόταν στην πραγματικότητα;
Η αναμέτρηση με τον Έκτορα είναι από τις πιο δυνατές σκηνές της Ιλιάδας. Δύο κορυφαίοι πολεμιστές, πρόσωπο με πρόσωπο, σε μια μάχη τιμής.
Αν το δούμε ψύχραιμα, ένας κανονικός άνθρωπος θα μπορούσε να σταθεί απέναντι σε έναν άλλον εξαιρετικό μαχητή. Με σωστή στρατηγική, τεχνική και εκπαίδευση, η έκβαση δεν είναι ποτέ προδιαγεγραμμένη.
Στην περίπτωση όμως του Αχιλλέα, η αφήγηση δίνει την αίσθηση μιας σχεδόν βέβαιης επικράτησης. Κι αυτό είναι στοιχείο μύθου, όχι ρεαλιστικής μάχης.
Τα ανθρώπινα στοιχεία που τον κάνουν διαχρονικό
Κι όμως, δεν είναι όλα υπερφυσικά. Ο Αχιλλέας θυμώνει. Πληγώνεται ψυχικά. Αποσύρεται από τη μάχη. Θρηνεί για τον Πάτροκλο.
Εδώ βλέπουμε κάτι πολύ πιο κοντινό σε εμάς. Το θάρρος, η αφοσίωση, η φιλία και η ανάγκη για δικαιοσύνη είναι βαθιά ανθρώπινα χαρακτηριστικά.
Σε περιόδους κρίσης ή πολέμου, άνθρωποι έχουν δείξει απίστευτη ψυχική δύναμη. Έχουν ξεπεράσει φόβους και όρια για να προστατεύσουν αγαπημένα πρόσωπα.
Αυτή είναι ίσως η πιο ρεαλιστική πλευρά του Αχιλλέα. Όχι η ακαταμάχητη δύναμη, αλλά το πάθος του.
Μπορεί η σύγχρονη επιστήμη να εξηγήσει τον μύθο;
Αν προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα αν θα μπορούσε ένας κανονικός άνθρωπος να κάνει όσα έκανε ο Αχιλλέας στην Αρχαία Ελλάδα, η επιστήμη είναι ξεκάθαρη.
Το ανθρώπινο σώμα έχει βιολογικά όρια. Η αντοχή, η ταχύτητα, η δύναμη, όλα μετρώνται. Και ακόμα και οι κορυφαίοι αθλητές του κόσμου χρειάζονται ξεκούραση και αποκατάσταση.
Οι τραυματισμοί δεν εξαφανίζονται μαγικά. Η κούραση δεν αγνοείται. Ο πόνος δεν εξατμίζεται.
Άρα, σε καθαρά φυσικό επίπεδο, η απάντηση είναι όχι.
Γιατί τότε συνεχίζουμε να εμπνεόμαστε από τον Αχιλλέα;
Ίσως γιατί ο Αχιλλέας δεν είναι απλώς ένας πολεμιστής. Είναι σύμβολο. Εκπροσωπεί την ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να ξεπεράσει τον εαυτό του.
Ακόμα κι αν δεν μπορούμε να φτάσουμε τα μυθικά του κατορθώματα, μπορούμε να αγγίξουμε την ουσία τους. Να δείξουμε θάρρος. Να σταθούμε όρθιοι στις δυσκολίες. Να παλέψουμε για όσα πιστεύουμε.
Και τελικά, αυτό είναι που μένει. Όχι το αν σκότωσε εκατό εχθρούς. Αλλά το ότι έγινε διαχρονικό πρότυπο δύναμης και πάθους.
Ο μύθος του Αχιλλέα ίσως να μην είναι ρεαλιστικός με τα σημερινά δεδομένα. Είναι όμως βαθιά ανθρώπινος. Και γι’ αυτό συνεχίζει να μας απασχολεί.
Εσείς τι πιστεύετε; Θα μπορούσε ένας κανονικός άνθρωπος να κάνει όσα έκανε ο Αχιλλέας στην Αρχαία Ελλάδα ή μήπως αυτό είναι το μεγαλείο του μύθου;
