Ένας οδηγός σταματά για να σας αφήσει να περάσετε. Εσείς σηκώνετε το χέρι, χαμογελάτε ή κάνετε ένα μικρό νεύμα για να πείτε «ευχαριστώ». Είναι μια τόσο συνηθισμένη χειρονομία, που ίσως δεν της δίνετε ιδιαίτερη σημασία. Θα μπορούσε όμως αυτή η μικρή πράξη ευγένειας να σχετίζεται με τον τρόπο που αντιμετωπίζετε τους άλλους;
Η ψυχολογία της προσωπικότητας μελετά πώς τα χαρακτηριστικά μας συνδέονται με τις καθημερινές συμπεριφορές. Παρότι ένα απλό «ευχαριστώ» δεν αρκεί για να αποκαλύψει τον χαρακτήρα κάποιου, μπορεί να αποτελέσει μια ενδιαφέρουσα αφορμή για να κατανοήσουμε καλύτερα την ευγένεια, τη συνεργασία και τους άγραφους κανόνες της κοινωνικής ζωής.
Γιατί λέμε «ευχαριστώ» ακόμη και σε ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε;
Στην καθημερινότητά μας υπάρχουν μικροί τρόποι επικοινωνίας που δεν απαιτούν ιδιαίτερη σκέψη. Χαιρετάμε κάποιον που μας εξυπηρετεί, χαμογελάμε όταν μας κρατούν την πόρτα και κάνουμε ένα ευχαριστήριο νεύμα όταν ένας οδηγός μάς διευκολύνει στον δρόμο.
Τέτοιες κινήσεις αποτελούν μέρος της κοινωνικής ευγένειας. Με αυτές αναγνωρίζουμε την παρουσία και τη συμπεριφορά του άλλου, ακόμη κι όταν δεν έχουμε προσωπική σχέση μαζί του.
Ένα «ευχαριστώ» μπορεί να εκφράζει πραγματική εκτίμηση, αλλά μπορεί επίσης να είναι μια συνήθεια που μάθαμε μεγαλώνοντας. Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να συμπεραίνουμε ότι όλοι όσοι κάνουν αυτή τη χειρονομία έχουν απαραίτητα τα ίδια χαρακτηριστικά προσωπικότητας.
Τι σχέση έχει η ευγένεια με την προσωπικότητα;
Ένα από τα γνωστότερα επιστημονικά μοντέλα για τη μελέτη της προσωπικότητας είναι το μοντέλο των πέντε μεγάλων χαρακτηριστικών, γνωστό ως Big Five. Σύμφωνα με αυτό, οι ατομικές διαφορές μπορούν να περιγραφούν μέσα από πέντε ευρείες διαστάσεις.
Οι διαστάσεις αυτές είναι η δεκτικότητα στην εμπειρία, η ευσυνειδησία, η εξωστρέφεια, η συνεργατικότητα και ο νευρωτισμός, δηλαδή η τάση για συχνότερη εμπειρία αρνητικών συναισθημάτων. Κανένας άνθρωπος δεν ανήκει αποκλειστικά σε μία κατηγορία. Όλοι παρουσιάζουμε διαφορετικούς συνδυασμούς χαρακτηριστικών, σε διαφορετικό βαθμό.
Το μοντέλο Big Five χρησιμοποιείται ευρέως στην έρευνα της προσωπικότητας. Ωστόσο, δεν περιγράφει κάθε πτυχή ενός ανθρώπου και η εφαρμογή του δεν είναι ίδια σε όλους τους πολιτισμούς.
Το «ευχαριστώ» στον δρόμο και η συνεργατικότητα
Η συνεργατικότητα είναι μία από τις πέντε βασικές διαστάσεις της προσωπικότητας. Συνδέεται με τάσεις όπως η κατανόηση, η ευγένεια, η εμπιστοσύνη και η διάθεση συνεργασίας με άλλους ανθρώπους.
Ένας άνθρωπος που αναγνωρίζει συχνά τις μικρές εξυπηρετήσεις των άλλων μπορεί να εκδηλώνει συμπεριφορές συμβατές με τη συνεργατικότητα. Για παράδειγμα, όταν ένας οδηγός σταματά και ο πεζός τον ευχαριστεί, δημιουργείται μια σύντομη αλλά θετική κοινωνική αλληλεπίδραση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως όσοι ευχαριστούν τους οδηγούς έχουν υψηλότερη συνεργατικότητα. Μια μεμονωμένη χειρονομία δεν αποτελεί ψυχολογικό τεστ και δεν μπορεί να μετρήσει αξιόπιστα κάποιο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας.
Μπορεί να σχετίζεται και με την ευσυνειδησία;
Η ευσυνειδησία αφορά χαρακτηριστικά όπως η υπευθυνότητα, η οργάνωση, η συνέπεια και η προσεκτική αντιμετώπιση των υποχρεώσεων. Οι άνθρωποι που εμφανίζουν υψηλότερη ευσυνειδησία τείνουν, μεταξύ άλλων, να δίνουν σημασία στην τήρηση δεσμεύσεων και κανόνων.
Μια ευγενική χειρονομία στον δρόμο μπορεί να συνδέεται με την επιθυμία κάποιου να ακολουθεί τους κοινωνικούς κανόνες. Όμως το να ευχαριστούμε έναν οδηγό δεν αποτελεί απόδειξη ότι είμαστε περισσότερο οργανωτικοί, υπεύθυνοι ή συνεπείς.
Άλλωστε, ο οδηγός που σταματά σε μια διάβαση όπου ο πεζός έχει προτεραιότητα δεν κάνει απαραίτητα κάποια εξαιρετική χάρη. Τηρεί την υποχρέωσή του. Το ευχαριστήριο νεύμα του πεζού είναι μια προαιρετική έκφραση ευγένειας και όχι κάτι που απαιτείται.
Γιατί δεν πρέπει να κρίνουμε κάποιον από μία μόνο συμπεριφορά;
Η επιστημονική μελέτη της προσωπικότητας βασίζεται σε ευρύτερα μοτίβα σκέψης, συναισθημάτων και συμπεριφορών. Για να κατανοήσουμε καλύτερα ένα χαρακτηριστικό, χρειάζεται να εξετάσουμε πώς εκδηλώνεται σε διαφορετικές περιστάσεις και όχι μόνο σε μια συγκεκριμένη στιγμή.
Έρευνες έχουν πράγματι εντοπίσει συσχετίσεις ανάμεσα στα χαρακτηριστικά των Big Five και σε καθημερινές συνήθειες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούμε να γνωρίζουμε την προσωπικότητα κάποιου από μια μεμονωμένη πράξη.
Σκεφτείτε δύο πεζούς που περνούν από την ίδια διάβαση. Ο πρώτος σηκώνει το χέρι και ευχαριστεί τον οδηγό, ενώ ο δεύτερος συνεχίζει χωρίς να κάνει κάποια κίνηση. Δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο πρώτος είναι καλύτερος άνθρωπος ή ότι ο δεύτερος στερείται σεβασμού.
Ο δεύτερος μπορεί να είναι αφηρημένος, κουρασμένος, να βιάζεται ή απλώς να μην έχει συνηθίσει να κάνει αυτή τη χειρονομία. Η συμπεριφορά μας επηρεάζεται τόσο από τις προσωπικές μας τάσεις όσο και από τις συνθήκες της κάθε στιγμής.
Οι πέντε διαστάσεις της προσωπικότητας με απλά λόγια
Για να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί οι ψυχολόγοι αποφεύγουν τις απόλυτες ταμπέλες, αξίζει να γνωρίζουμε τι περιγράφει καθεμία από τις πέντε διαστάσεις.
- Δεκτικότητα στην εμπειρία: Η τάση να ενδιαφερόμαστε για νέες ιδέες, εμπειρίες και διαφορετικούς τρόπους σκέψης.
- Ευσυνειδησία: Η τάση για οργάνωση, υπευθυνότητα, αυτοπειθαρχία και συνέπεια.
- Εξωστρέφεια: Η τάση για κοινωνική δραστηριότητα, διεκδικητικότητα και αναζήτηση κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
- Συνεργατικότητα: Η τάση για κατανόηση, εμπιστοσύνη, ευγένεια και συνεργασία.
- Νευρωτισμός: Η τάση να βιώνουμε συχνότερα άγχος, ανησυχία και άλλα δυσάρεστα συναισθήματα.
Τα χαρακτηριστικά αυτά δεν αποτελούν ετικέτες που χωρίζουν τους ανθρώπους σε καλούς και κακούς. Περιγράφουν γενικές τάσεις, οι οποίες μπορούν να εκδηλώνονται διαφορετικά ανάλογα με την περίσταση.
Η σημασία των μικρών κινήσεων στην καθημερινότητά μας
Ακόμη κι αν ένα «ευχαριστώ» δεν αποκαλύπτει με βεβαιότητα τον χαρακτήρα μας, εξακολουθεί να έχει κοινωνική σημασία. Οι μικρές εκφράσεις ευγένειας βοηθούν να διατηρούμε μια πιο φιλική επικοινωνία με τους ανθρώπους που συναντάμε.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε κάποιον προσωπικά για να του δείξουμε σεβασμό. Μια απλή κίνηση αναγνώρισης μπορεί να κάνει μια σύντομη καθημερινή συνάντηση πιο ευχάριστη, χωρίς να περιμένουμε κάτι ως αντάλλαγμα.
Βέβαια, η ευγένεια δεν περιορίζεται στις λέξεις ή στις χειρονομίες. Στον δρόμο, για παράδειγμα, ο σεβασμός εκφράζεται κυρίως με την προσεκτική οδήγηση, την τήρηση των κανόνων και την προστασία των υπόλοιπων χρηστών του δρόμου.
Τελικά, τι σημαίνει αν ευχαριστείτε τους οδηγούς;
Αν συνηθίζετε να σηκώνετε το χέρι ή να χαμογελάτε σε έναν οδηγό που σας αφήνει να περάσετε, εκφράζετε μια μικρή πράξη κοινωνικής ευγένειας. Μπορεί να δείχνει ότι εκείνη τη στιγμή αναγνωρίζετε τη συμπεριφορά του άλλου και επιλέγετε να ανταποκριθείτε θετικά.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχετε συγκεκριμένο τύπο προσωπικότητας, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση ή υψηλότερη ευσυνειδησία. Η προσωπικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και δεν μπορεί να αξιολογηθεί από ένα μόνο «ευχαριστώ».
Ίσως όμως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της χειρονομίας. Δεν χρειάζεται να αποκαλύπτει κάποιο κρυφό χαρακτηριστικό για να έχει αξία. Μερικές φορές, μια μικρή πράξη ευγένειας είναι σημαντική απλώς επειδή κάνει την καθημερινή συνύπαρξη λίγο καλύτερη.
Πηγές:
