Πόσες φορές έχετε ρωτήσει το παιδί σας «Πώς πέρασες σήμερα;» και έχετε πάρει την απάντηση «Καλά»; Μερικές φορές δεν είναι ότι το παιδί δεν θέλει να μιλήσει. Απλώς χρειάζεται μια διαφορετική ερώτηση για να αρχίσει να μοιράζεται όσα σκέφτεται και αισθάνεται.
Η συναισθηματική νοημοσύνη, δηλαδή η ικανότητα να αναγνωρίζουμε, να κατανοούμε και να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας, αναπτύσσεται σταδιακά από την παιδική ηλικία. Υπάρχουν εννέα απλές ερωτήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς να ανοίξουν ουσιαστικές συζητήσεις με τα παιδιά τους, χωρίς πίεση και χωρίς να περιμένουν πάντα τη σωστή απάντηση.
Γιατί έχει σημασία ο τρόπος που μιλάμε στα παιδιά;
Πολλοί ενήλικες μεγάλωσαν ακούγοντας φράσεις όπως «μην κλαις», «δεν έγινε τίποτα» ή «σταμάτα να θυμώνεις». Συνήθως οι γονείς προσπαθούσαν να καθησυχάσουν τα παιδιά τους, όμως τέτοιες αντιδράσεις δεν τα βοηθούν πάντα να καταλάβουν τι νιώθουν.
Ένα παιδί χρειάζεται να μάθει ότι ο θυμός, η λύπη, ο φόβος και η απογοήτευση είναι φυσιολογικά συναισθήματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συμπεριφορά είναι αποδεκτή. Μπορεί να θυμώνει, για παράδειγμα, αλλά χρειάζεται καθοδήγηση ώστε να εκφράζει τον θυμό του χωρίς να χτυπά ή να πληγώνει τους άλλους.
Η ενεργητική ακρόαση, η αποδοχή των συναισθημάτων και οι συζητήσεις που γίνονται χωρίς επικρίσεις μπορούν να ενισχύσουν την επικοινωνία μέσα στην οικογένεια. Οι παρακάτω ερωτήσεις αποτελούν μια καλή αφετηρία.
Οι 9 ερωτήσεις που μπορείτε να κάνετε στο παιδί σας
1. Πώς κατάλαβες από το σώμα σου ότι ένιωσες κάτι έντονο σήμερα;
Τα συναισθήματα συχνά συνοδεύονται από σωματικές αντιδράσεις. Ένα παιδί μπορεί να αισθανθεί την καρδιά του να χτυπά γρηγορότερα όταν φοβάται, το πρόσωπό του να ζεσταίνεται όταν θυμώνει ή το στομάχι του να σφίγγεται πριν από μια δύσκολη στιγμή.
Ρωτώντας το πώς αισθάνθηκε το σώμα του, το βοηθάτε να παρατηρήσει αυτές τις αντιδράσεις και να τις συνδέσει με όσα βίωσε. Δεν χρειάζεται να του υποδείξετε τι ένιωσε. Αφήστε το να περιγράψει την εμπειρία του με δικά του λόγια.
2. Ποιο συναίσθημα ένιωσες πιο έντονα σήμερα και γιατί;
Τα παιδιά δεν βρίσκουν πάντα εύκολα τις λέξεις για να περιγράψουν τον εσωτερικό τους κόσμο. Μπορεί να πουν απλώς ότι πέρασαν άσχημα, χωρίς να μπορούν να ξεχωρίσουν αν ένιωσαν λύπη, θυμό, φόβο ή απογοήτευση.
Η ερώτηση αυτή τα ενθαρρύνει να σκεφτούν τι συνέβη και πώς αντέδρασαν. Αν δυσκολεύονται, μπορείτε να προτείνετε μερικές πιθανές λέξεις, χωρίς να επιμένετε ότι γνωρίζετε καλύτερα από εκείνα τι αισθάνθηκαν.
3. Πώς καταλαβαίνεις ότι κάποιος είναι χαρούμενος ή λυπημένος;
Τα παιδιά μαθαίνουν σταδιακά να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα των άλλων μέσα από τις εκφράσεις του προσώπου, τον τόνο της φωνής, τις λέξεις και τις καταστάσεις που παρατηρούν. Η ικανότητα αυτή συνδέεται με την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης.
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα παράδειγμα από το σχολείο, μια ιστορία ή μια αγαπημένη ταινία. Ρωτήστε το παιδί τι πιστεύει ότι αισθάνεται ένας χαρακτήρας και γιατί. Εξηγήστε του επίσης ότι δεν μπορούμε πάντα να γνωρίζουμε τι νιώθει κάποιος μόνο από την εμφάνισή του και ότι μερικές φορές είναι καλύτερο να τον ρωτήσουμε.
4. Για ποιο πράγμα που έκανες σήμερα νιώθεις περήφανος;
Δεν χρειάζεται ένα παιδί να έχει πάρει άριστα ή να έχει κερδίσει έναν αγώνα για να αισθανθεί περήφανο. Μπορεί να βοήθησε έναν φίλο, να προσπάθησε σε κάτι δύσκολο ή να παραδέχτηκε ένα λάθος του.
Η ερώτηση το ενθαρρύνει να αναγνωρίζει την προσπάθεια, την καλοσύνη και τις προσωπικές του επιλογές. Έτσι, η συζήτηση δεν περιορίζεται στους βαθμούς και στις επιτυχίες, αλλά επεκτείνεται σε όσα έχουν σημασία για το ίδιο.
5. Όταν είσαι στενοχωρημένος, τι θα ήθελες να κάνω για σένα;
Δεν χρειάζονται όλα τα παιδιά την ίδια υποστήριξη όταν δυσκολεύονται. Κάποια θέλουν μια αγκαλιά, άλλα προτιμούν να μιλήσουν και μερικά χρειάζονται λίγο χρόνο για να ηρεμήσουν πριν συζητήσουν.
Αντί να αποφασίζετε πάντα εσείς τι χρειάζεται το παιδί, μπορείτε να του δώσετε την ευκαιρία να το εκφράσει. Μια απλή ερώτηση όπως «Θέλεις να σε ακούσω ή να σκεφτούμε μαζί μια λύση;» μπορεί να κάνει την επικοινωνία πιο ουσιαστική.
6. Όταν αγχώθηκες σήμερα, τι σε βοήθησε να ηρεμήσεις;
Ένα διαγώνισμα, ένας καβγάς με φίλους ή μια καινούργια δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσουν άγχος σε ένα παιδί. Είναι χρήσιμο να συζητάτε όχι μόνο τι το αναστάτωσε, αλλά και τι το βοήθησε να αισθανθεί καλύτερα.
Ίσως του έκανε καλό να μιλήσει σε κάποιον, να κάνει ένα διάλειμμα, να κινηθεί ή να ασχοληθεί με κάτι ευχάριστο. Μέσα από τέτοιες συζητήσεις μπορεί να αρχίσει να αναγνωρίζει πρακτικούς τρόπους διαχείρισης του άγχους, κατάλληλους για την ηλικία του.
7. Τι λες στον εαυτό σου όταν κάτι σου φαίνεται δύσκολο;
Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται, μπορεί να σκέφτεται «δεν μπορώ να το κάνω» ή «πάντα αποτυγχάνω». Αυτές οι σκέψεις συχνά το αποθαρρύνουν πριν ακόμη προσπαθήσει ξανά.
Η ερώτηση σας δίνει την ευκαιρία να καταλάβετε πώς αντιμετωπίζει τις δυσκολίες. Μπορείτε να το βοηθήσετε να δοκιμάσει πιο υποστηρικτικές σκέψεις, όπως «δεν το κατάφερα ακόμη» ή «μπορώ να ζητήσω βοήθεια». Στόχος δεν είναι να σκέφτεται πάντα θετικά, αλλά να αντιμετωπίζει τα λάθη χωρίς να υποτιμά τον εαυτό του.
8. Πώς μπορείς να δείξεις σε κάποιον ότι νοιάζεσαι για τα συναισθήματά του;
Το να αναγνωρίζει ένα παιδί ότι κάποιος είναι στενοχωρημένος αποτελεί μόνο ένα μέρος της ενσυναίσθησης. Εξίσου σημαντικό είναι να μαθαίνει πώς μπορεί να ανταποκριθεί με σεβασμό.
Μπορεί να ακούσει έναν φίλο, να τον ρωτήσει αν χρειάζεται βοήθεια ή απλώς να του κρατήσει συντροφιά. Μέσα από καθημερινά παραδείγματα, τα παιδιά καταλαβαίνουν ότι η φροντίδα δεν εκφράζεται μόνο με λόγια, αλλά και με μικρές πράξεις.
9. Τι πιστεύεις ότι σε κάνει ξεχωριστό;
Κάθε παιδί έχει ενδιαφέροντα, χαρακτηριστικά και ικανότητες που το διαφοροποιούν από τους άλλους. Μπορεί να αγαπά τη ζωγραφική, να έχει χιούμορ, να προσπαθεί πολύ ή να είναι καλός ακροατής.
Η ερώτηση αυτή του δίνει χώρο να μιλήσει για τον εαυτό του πέρα από τις επιδόσεις και τις προσδοκίες των άλλων. Αν δυσκολεύεται να απαντήσει, μπορείτε να μοιραστείτε κάτι συγκεκριμένο που εκτιμάτε στον χαρακτήρα ή στη συμπεριφορά του, χωρίς να το συγκρίνετε με άλλα παιδιά.
Πώς να κάνετε αυτές τις ερωτήσεις χωρίς να πιέζετε το παιδί
Δεν χρειάζεται να μετατρέψετε τις εννέα ερωτήσεις σε καθημερινό τεστ. Αν τις κάνετε όλες μαζί, το παιδί μπορεί να αισθανθεί ότι πρέπει να δώσει απαντήσεις αντί να συμμετέχει σε μια φυσική συζήτηση.
Διαλέξτε μία ερώτηση όταν προκύψει η κατάλληλη στιγμή. Μπορεί να είναι στη διαδρομή από το σχολείο, κατά τη διάρκεια μιας βόλτας ή λίγο πριν τον ύπνο. Για ορισμένα παιδιά, είναι πιο εύκολο να μιλήσουν όταν κάνουν παράλληλα κάποια δραστηριότητα.
Η ηλικία παίζει επίσης ρόλο. Τα μικρότερα παιδιά μπορεί να χρειάζονται απλούστερες λέξεις, παιχνίδι ή ζωγραφική για να εκφραστούν, ενώ οι έφηβοι συχνά εκτιμούν περισσότερο την ιδιωτικότητα και τη δυνατότητα να επιλέγουν πότε θα συζητήσουν.
Αν το παιδί δεν θέλει να απαντήσει, σεβαστείτε το. Μπορείτε να του πείτε ότι είστε διαθέσιμοι όταν θελήσει να μιλήσει. Η επικοινωνία γίνεται πιο εύκολη όταν δεν συνοδεύεται από πίεση ή φόβο κριτικής.
Το πιο σημαντικό δεν είναι η ερώτηση, αλλά η απάντησή σας
Φανταστείτε ότι ρωτάτε το παιδί σας πώς πέρασε στο σχολείο και εκείνο σας απαντά ότι θύμωσε πολύ με έναν συμμαθητή του. Εκείνη τη στιγμή, ο τρόπος που θα αντιδράσετε μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία από την αρχική ερώτηση.
Αν βιαστείτε να το διορθώσετε, να του δώσετε συμβουλές ή να μειώσετε τη σημασία αυτού που συνέβη, ίσως σταματήσει να μιλά. Αντίθετα, μπορείτε πρώτα να το ακούσετε και να πείτε «Ακούγεται ότι σε ενόχλησε πολύ αυτό που έγινε». Στη συνέχεια μπορείτε να συζητήσετε μαζί του πώς θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μια παρόμοια κατάσταση.
Οι γονείς λειτουργούν επίσης ως καθημερινά παραδείγματα. Όταν αναγνωρίζετε τα δικά σας συναισθήματα, ζητάτε συγγνώμη για ένα λάθος ή διαχειρίζεστε μια διαφωνία χωρίς προσβολές, δείχνετε έμπρακτα στο παιδί τρόπους επικοινωνίας και αυτοελέγχου.
Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν χτίζεται μέσα σε μία συζήτηση και καμία λίστα ερωτήσεων δεν αποτελεί εγγύηση. Καλλιεργείται σταδιακά, μέσα από τις σχέσεις, την καθοδήγηση και τις καθημερινές εμπειρίες.
Κάποιες φορές, λοιπόν, το πιο σημαντικό που μπορείτε να προσφέρετε στο παιδί σας δεν είναι μια έξυπνη ερώτηση ή μια έτοιμη συμβουλή. Είναι να του δείξετε ότι μπορεί να σας μιλήσει και ότι είστε πραγματικά πρόθυμοι να το ακούσετε.
Πηγές:
