Μπορεί ένα ποτήρι γάλα να κάνει την ακμή χειρότερη; Το ερώτημα απασχολεί εδώ και χρόνια ερευνητές, δερματολόγους και ανθρώπους που προσπαθούν να καταλάβουν γιατί εμφανίζονται ή επιδεινώνονται τα σπυράκια τους.
Οι μελέτες έχουν εντοπίσει μια πιθανή σχέση κυρίως ανάμεσα στην κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος και την ακμή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το γάλα προκαλεί ακμή σε όλους, ούτε ότι η διακοπή όλων των γαλακτοκομικών αποτελεί θεραπεία.
Τι είναι η ακμή;
Η ακμή είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση που εμφανίζεται κυρίως σε περιοχές με πολλούς σμηγματογόνους αδένες, όπως το πρόσωπο, το στήθος και η πλάτη.
Μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετικές μορφές, όπως:
- μαύρα και λευκά στίγματα,
- κόκκινα σπυράκια,
- φλύκταινες,
- οζίδια και κύστεις σε πιο σοβαρές περιπτώσεις.
Αν και είναι ιδιαίτερα συχνή στην εφηβεία, μπορεί να συνεχιστεί ή να εμφανιστεί για πρώτη φορά και στην ενήλικη ζωή.
Γιατί εμφανίζεται η ακμή;
Η ακμή δεν έχει μία μοναδική αιτία.
Οι βασικοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν:
- αυξημένη παραγωγή σμήγματος,
- απόφραξη των θυλάκων από σμήγμα και νεκρά κύτταρα,
- φλεγμονή,
- τη συμμετοχή του βακτηρίου Cutibacterium acnes,
- ορμονικούς παράγοντες, ιδιαίτερα ανδρογόνα,
- γενετική προδιάθεση.
Η διατροφή μπορεί να αποτελεί έναν επιπλέον παράγοντα για ορισμένους ανθρώπους, αλλά δεν είναι η μοναδική αιτία της ακμής.
Υπάρχει πραγματικά σχέση ανάμεσα στο γάλα και την ακμή;
Υπάρχουν αρκετές παρατηρητικές μελέτες που έχουν βρει συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος και την ακμή.
Αυτό σημαίνει ότι σε ορισμένους πληθυσμούς τα άτομα που κατανάλωναν περισσότερο γάλα παρουσίαζαν συχνότερα ακμή.
Δεν σημαίνει όμως ότι έχει αποδειχθεί πως το γάλα προκαλεί άμεσα τα σπυράκια.
Οι περισσότερες σχετικές μελέτες είναι παρατηρητικές και επομένως δεν μπορούν να αποκλείσουν ότι άλλες διατροφικές ή καθημερινές συνήθειες επηρεάζουν το αποτέλεσμα.
Τι έδειξε η γνωστή μελέτη του 2005;
Μια από τις μελέτες που έκαναν γνωστή τη συζήτηση δημοσιεύτηκε το 2005.
Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από περισσότερες από 47.000 γυναίκες και ζήτησαν να θυμηθούν τι κατανάλωναν κατά τη διάρκεια των σχολικών τους χρόνων.
Βρέθηκε θετική συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση γάλακτος και την αναφερόμενη ακμή.
Η σχέση ήταν ιδιαίτερα εμφανής για το αποβουτυρωμένο γάλα.
Η μελέτη όμως είχε έναν σημαντικό περιορισμό: βασίστηκε στην ανάκληση διατροφικών συνηθειών αρκετά χρόνια αργότερα. Επομένως δεν αποδεικνύει ότι το γάλα ήταν η αιτία της ακμής.
Τι δείχνουν οι μεγαλύτερες αναλύσεις;
Μετα-αναλύσεις που συνδύασαν στοιχεία από πολλές μελέτες έχουν επίσης βρει μια μικρή έως μέτρια συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση γάλακτος και στην πιθανότητα εμφάνισης ακμής.
Σε μία μεγάλη ανάλυση περισσότερων από 78.000 παιδιών, εφήβων και νεαρών ενηλίκων, η κατανάλωση γαλακτοκομικών συσχετίστηκε συνολικά με υψηλότερη πιθανότητα ακμής.
Οι ίδιοι οι ερευνητές όμως τόνισαν ότι τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή λόγω διαφορών μεταξύ των μελετών και πιθανής μεροληψίας δημοσίευσης.
Πλήρες ή αποβουτυρωμένο γάλα: Ποιο φαίνεται να σχετίζεται περισσότερο;
Ίσως το πιο παράξενο εύρημα είναι ότι αρκετές μελέτες έχουν βρει ισχυρότερη συσχέτιση με το αποβουτυρωμένο ή χαμηλών λιπαρών γάλα παρά με το πλήρες.
Αυτό είναι σημαντικό, επειδή δείχνει ότι δεν μπορούμε απλώς να κατηγορήσουμε το λίπος του γάλακτος.
Σε μετα-αναλύσεις, το skim milk εμφάνισε συχνά ελαφρώς ισχυρότερη σχέση με την ακμή από το πλήρες γάλα.
Και πάλι όμως μιλάμε για συσχετίσεις και όχι για απόδειξη αιτιότητας.
Γιατί το γάλα μπορεί να σχετίζεται με την ακμή;
Ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει αποδειχθεί.
Μία από τις θεωρίες αφορά ορμονικά και βιοδραστικά συστατικά του γάλακτος και την επίδρασή τους σε μονοπάτια που σχετίζονται με την ινσουλίνη και τον αυξητικό παράγοντα IGF-1.
Το IGF-1 μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή σμήγματος και τη δραστηριότητα των κυττάρων στους σμηγματογόνους αδένες.
Αυτό αποτελεί βιολογικά εύλογη εξήγηση, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι ο μοναδικός ή ο βασικός λόγος για τη συσχέτιση που βλέπουμε στις πληθυσμιακές μελέτες.
Τι ισχύει για το γιαούρτι;
Τα δεδομένα για το γιαούρτι είναι πολύ λιγότερο ξεκάθαρα.
Δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία ότι η κατανάλωση γιαουρτιού προκαλεί εξάρσεις ακμής.
Από την άλλη πλευρά, δεν έχει αποδειχθεί ότι το γιαούρτι θεραπεύει ή προστατεύει από την ακμή επειδή περιέχει προβιοτικά.
Ορισμένες αναλύσεις έχουν εντοπίσει συσχετίσεις με γαλακτοκομικά γενικότερα, αλλά τα αποτελέσματα για το γιαούρτι διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των μελετών.
Και το τυρί;
Και εδώ τα αποτελέσματα είναι λιγότερο συνεπή από ό,τι για το γάλα.
Ορισμένες μελέτες έχουν βρει συσχέτιση, ενώ άλλες όχι.
Δεν υπάρχουν σήμερα αρκετά στοιχεία ώστε να πούμε ότι το τυρί προκαλεί ακμή ή ότι κάποιος με ακμή πρέπει να το αποφεύγει υποχρεωτικά.
Άρα όλα τα γαλακτοκομικά προκαλούν ακμή;
Όχι.
Αυτό είναι μεγαλύτερο συμπέρασμα από όσο επιτρέπουν τα δεδομένα.
Η πιο σταθερή συσχέτιση έχει παρατηρηθεί με το αγελαδινό γάλα και ιδιαίτερα σε ορισμένες μελέτες με το αποβουτυρωμένο ή χαμηλών λιπαρών.
Τα στοιχεία για τυρί, γιαούρτι και άλλα γαλακτοκομικά είναι πολύ πιο ασαφή.
Μπορεί μια δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού φορτίου να βοηθήσει;
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η διατροφή με χαμηλότερο γλυκαιμικό φορτίο μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ανθρώπους με ακμή.
Τρόφιμα υψηλού γλυκαιμικού δείκτη αυξάνουν γρήγορα τη γλυκόζη και την ινσουλίνη στο αίμα.
Παραδείγματα περιλαμβάνουν:
- ζαχαρούχα ποτά,
- γλυκά και αρτοσκευάσματα,
- λευκό ψωμί,
- πολλά επεξεργασμένα δημητριακά,
- ορισμένα ιδιαίτερα επεξεργασμένα σνακ.
Μικρές κλινικές μελέτες έχουν δείξει βελτίωση της ακμής με δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού φορτίου, αλλά η έρευνα δεν έχει ακόμη δώσει αρκετά ισχυρά δεδομένα ώστε να υπάρχει μία συγκεκριμένη «δίαιτα για την ακμή» που να συνιστάται σε όλους.
Η ζάχαρη προκαλεί ακμή;
Δεν είναι σωστό να πούμε ότι ένα γλυκό προκαλεί αυτόματα σπυράκια.
Το ενδιαφέρον των ερευνητών αφορά περισσότερο το συνολικό διατροφικό μοτίβο και το γλυκαιμικό φορτίο παρά ένα μεμονωμένο τρόφιμο.
Άρα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε την ακμή με λίστες «απαγορευμένων τροφών».
Αξίζει να κόψω το γάλα για να δω αν θα βελτιωθεί η ακμή;
Δεν χρειάζεται όλοι οι άνθρωποι με ακμή να σταματήσουν να πίνουν γάλα.
Αν όμως παρατηρείτε επανειλημμένα ότι η ακμή επιδεινώνεται όταν καταναλώνετε μεγάλη ποσότητα γάλακτος, μπορείτε να καταγράψετε τη διατροφή και την κατάσταση του δέρματός σας για ένα διάστημα.
Το σημαντικό είναι να αλλάζετε έναν παράγοντα κάθε φορά. Αν κόψετε ταυτόχρονα γάλα, ζάχαρη, γλουτένη, καφέ και δεκάδες άλλα τρόφιμα, δεν θα γνωρίζετε ποια αλλαγή επηρέασε πραγματικά το δέρμα.
Αν σχεδιάζετε σημαντικό ή μακροχρόνιο περιορισμό τροφίμων, ιδιαίτερα σε εφήβους, είναι καλύτερο να υπάρχει καθοδήγηση από διαιτολόγο ή γιατρό.
Χρειάζεται να κόψω όλα τα γαλακτοκομικά;
Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, όχι.
Δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση που να δικαιολογεί την αυτόματη απομάκρυνση όλων των γαλακτοκομικών από τη διατροφή κάθε ανθρώπου με ακμή.
Μια τέτοια αλλαγή μπορεί να είναι περιττή και, αν γίνει χωρίς σωστή αντικατάσταση, να μειώσει την πρόσληψη σημαντικών θρεπτικών συστατικών.
Τι πρέπει να προσέξουμε αν μειώσουμε τα γαλακτοκομικά;
Το γάλα, το γιαούρτι και τα τυριά μπορούν να προσφέρουν σημαντικές ποσότητες:
- πρωτεΐνης,
- ασβεστίου,
- βιταμίνης Β12,
- και, ανάλογα με το προϊόν, βιταμίνης D και άλλων μικροθρεπτικών συστατικών.
Αν τα περιορίσετε σημαντικά, η διατροφή πρέπει να καλύπτει αυτές τις ανάγκες από άλλες πηγές.
Είναι καλύτερα τα φυτικά ροφήματα για την ακμή;
Δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ώστε να πούμε ότι γάλα αμυγδάλου, σόγιας, βρώμης ή καρύδας είναι από μόνα τους καλύτερα για το δέρμα.
Αν αντικαταστήσετε το αγελαδινό γάλα, προσέξτε και τη διατροφική αξία του προϊόντος.
Τα φυτικά ροφήματα διαφέρουν σημαντικά σε πρωτεΐνη, ασβέστιο, βιταμίνες και πρόσθετη ζάχαρη.
Ένα εμπλουτισμένο ρόφημα σόγιας, για παράδειγμα, έχει πολύ διαφορετικό διατροφικό προφίλ από ένα ρόφημα αμυγδάλου ή καρύδας.
Μπορεί η αλλαγή της διατροφής να θεραπεύσει την ακμή;
Όχι από μόνη της στις περισσότερες περιπτώσεις.
Οι ενημερωμένες οδηγίες της American Academy of Dermatology αναφέρουν ότι τα διαθέσιμα δεδομένα δεν είναι ακόμη αρκετά ισχυρά ώστε να γίνουν επίσημες συστάσεις συγκεκριμένων διατροφικών αλλαγών ως θεραπεία της ακμής.
Η διατροφή μπορεί να αποτελεί μέρος της συνολικής εικόνας, αλλά η αποτελεσματική αντιμετώπιση συχνά χρειάζεται και σωστή φροντίδα του δέρματος ή φαρμακευτική θεραπεία.
Πότε χρειάζεται δερματολόγος;
Μην περιμένετε να λυθεί μια σημαντική ακμή μόνο με αλλαγές στη διατροφή.
Αξίζει να επισκεφθείτε δερματολόγο αν:
- η ακμή είναι μέτρια ή σοβαρή,
- υπάρχουν βαθιά επώδυνα οζίδια ή κύστεις,
- αρχίζουν να δημιουργούνται ουλές,
- οι θεραπείες χωρίς συνταγή δεν βοηθούν,
- η ακμή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα ή την ψυχολογία σας.
Η έγκαιρη αντιμετώπιση μειώνει και τον κίνδυνο μόνιμων ουλών.
Τι αξίζει τελικά να θυμόμαστε για ακμή και γαλακτοκομικά;
Δεν είναι σωστό ούτε να πούμε ότι «τα γαλακτοκομικά προκαλούν ακμή» ούτε ότι η σχέση είναι εντελώς μύθος.
Υπάρχουν αρκετές παρατηρητικές μελέτες που συνδέουν την κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος με μεγαλύτερη πιθανότητα ακμής, με τη σχέση να εμφανίζεται συχνά ισχυρότερη για αποβουτυρωμένο και χαμηλών λιπαρών γάλα.
Τα δεδομένα για γιαούρτι και τυρί είναι λιγότερο συνεπή, ενώ δεν έχει αποδειχθεί ότι η απομάκρυνση όλων των γαλακτοκομικών αποτελεί αποτελεσματική θεραπεία.
Αν υποψιάζεστε ότι το γάλα επηρεάζει το δικό σας δέρμα, παρατηρήστε το μοτίβο συστηματικά και συζητήστε το με δερματολόγο ή διαιτολόγο πριν κάνετε μεγάλους και μακροχρόνιους αποκλεισμούς τροφών.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι η ακμή είναι πολυπαραγοντική πάθηση. Η διατροφή μπορεί να παίζει ρόλο, αλλά αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής εικόνας.
