Η επιστήμη μπορεί πολλές φορές να μας εκπλήξει περισσότερο από την επιστημονική φαντασία. Υπάρχουν ψάρια που μαθαίνουν να ξεχωρίζουν ανθρώπινα πρόσωπα, μανιτάρια που απλώνονται σε τεράστιες εκτάσεις και μεταλλικές κατασκευές που αλλάζουν ελαφρά μέγεθος ανάλογα με τη θερμοκρασία.
Όμως πολλά «επιστημονικά facts» που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο έχουν παραμορφωθεί με τα χρόνια. Άλλα είναι σωστά, άλλα χρειάζονται διευκρίνιση και άλλα είναι απλώς υπερβολές.
Παρακάτω θα βρείτε 17 εντυπωσιακά επιστημονικά γεγονότα, με τη σωστή εξήγησή τους.
1. Έχουμε πλησιάσει απίστευτα κοντά στο απόλυτο μηδέν
Εργαστήρια έχουν καταφέρει να ψύξουν άτομα σε θερμοκρασίες απειροελάχιστα πάνω από το απόλυτο μηδέν.
Το ρεκόρ που έχει καταγραφεί είναι περίπου 38 picokelvin, δηλαδή 38 τρισεκατομμυριοστά του kelvin πάνω από το απόλυτο μηδέν.
Η συγκεκριμένη επίδοση επιτεύχθηκε από ερευνητές στη Γερμανία με άτομα ρουβιδίου.
2. Αν συμπιέζαμε την ύλη μας σε πυρηνική πυκνότητα, θα γινόμασταν απίστευτα μικροί
Συχνά λέγεται ότι «αν αφαιρούσαμε τον κενό χώρο από τα άτομα, όλη η ανθρωπότητα θα χωρούσε σε ένα μήλο».
Αυτό είναι περισσότερο ένα νοητικό πείραμα παρά πραγματική φυσική δυνατότητα.
Τα άτομα αποτελούνται κατά κύριο λόγο από χώρο ανάμεσα στον πυρήνα και στα ηλεκτρόνια. Αν η ανθρώπινη ύλη μπορούσε υποθετικά να συμπιεστεί σε πυκνότητες παρόμοιες με εκείνες των πυρήνων ή των άστρων νετρονίων, ο όγκος της θα γινόταν εξαιρετικά μικρός.
Δεν πρόκειται όμως για κάτι που μπορεί να γίνει στην πράξη.
3. Στο Διάστημα έχουν εντοπιστεί μόρια που θυμίζουν αρώματα φρούτων
Η γνωστή φράση ότι «το Σύμπαν έχει γεύση βατόμουρο» είναι υπερβολική.
Αστρονόμοι έχουν όμως εντοπίσει στο διαστρικό διάστημα οργανικά μόρια, μεταξύ των οποίων ενώσεις που στη Γη συνδέονται με χαρακτηριστικά αρώματα.
Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι το Διάστημα έχει πραγματικά γεύση ή μυρωδιά φρούτων.
4. Οι αρθρώσεις μας διαθέτουν ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό φυσικό λιπαντικό
Το αρθρικό υγρό που βρίσκεται στις αρθρώσεις βοηθά στη μείωση της τριβής ανάμεσα στις επιφάνειες των οστών.
Σε συνδυασμό με τον αρθρικό χόνδρο δημιουργεί ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό σύστημα λίπανσης, το οποίο επιτρέπει στις αρθρώσεις να κινούνται με πολύ μικρή τριβή.
5. Ένας από τους μεγαλύτερους γνωστούς οργανισμούς είναι ένα μανιτάρι
Στο Malheur National Forest του Όρεγκον βρίσκεται ένας τεράστιος οργανισμός του γένους Armillaria.
Το υπόγειο μυκητιακό του δίκτυο εκτείνεται σε περίπου 8,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Οι εκτιμήσεις για την ηλικία του ποικίλλουν και μπορεί να φτάνουν σε αρκετές χιλιάδες χρόνια. Σύγχρονες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι ενδέχεται να είναι πολύ παλαιότερο από τα 2.400 χρόνια που συχνά αναφέρονται σε παλαιότερα δημοσιεύματα.
6. Ο εγκέφαλος του καλαμαριού περιβάλλει τον οισοφάγο
Η ανατομία των κεφαλόποδων είναι πραγματικά ασυνήθιστη.
Ο οισοφάγος του καλαμαριού περνά μέσα από το κεντρικό νευρικό σύστημα, γι’ αυτό ο εγκέφαλός του σχηματίζει ουσιαστικά έναν δακτύλιο γύρω του.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους τα καλαμάρια τεμαχίζουν καλά την τροφή τους πριν την καταπιούν.
7. Οι ψύλλοι μπορούν να επιταχύνουν εντυπωσιακά όταν πηδούν
Οι ψύλλοι είναι εξαιρετικά καλοί άλτες σε σχέση με το μέγεθός τους.
Μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια σε ελαστικές δομές του σώματός τους και να την απελευθερώνουν πολύ γρήγορα κατά το άλμα.
Η σύγκριση όμως ότι «επιταχύνουν 50 φορές γρηγορότερα από ένα διαστημόπλοιο» είναι υπερβολικά απλουστευμένη και εξαρτάται από το ποιο όχημα και ποια φάση της κίνησης συγκρίνουμε.
8. Οι πνεύμονες έχουν τεράστια επιφάνεια, αλλά όχι ακριβώς ένα γήπεδο τένις
Συχνά λέγεται ότι η συνολική επιφάνεια των πνευμόνων είναι ίση με ένα γήπεδο τένις.
Οι επιστημονικές εκτιμήσεις ποικίλλουν, αλλά συνήθως αναφέρονται τιμές περίπου 70 έως 140 τετραγωνικών μέτρων.
Ένα πραγματικό γήπεδο τένις είναι μεγαλύτερο, οπότε η παρομοίωση είναι χρήσιμη για να αντιληφθούμε την κλίμακα, όχι ως ακριβής μέτρηση.
9. Το φύλο των παιδιών δεν καθορίζεται απλώς από το αν ένας άνδρας έχει αδελφές ή αδελφούς
Έχουν υπάρξει μελέτες που εξέτασαν εάν υπάρχουν κληρονομικές τάσεις στην αναλογία αγοριών και κοριτσιών μέσα σε οικογένειες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένας άνδρας που έχει πολλές αδελφές είναι βέβαιο ή ακόμη και προβλέψιμο ότι θα αποκτήσει περισσότερες κόρες.
Το φύλο ενός παιδιού καθορίζεται κατά τη γονιμοποίηση και δεν μπορεί να προβλεφθεί αξιόπιστα από τη σύνθεση της οικογένειας του πατέρα.
10. Ένα ψάρι μπορεί να μάθει να ξεχωρίζει ανθρώπινα πρόσωπα
Ερευνητές έδειξαν ότι το ψάρι τοξότης, γνωστό ως archerfish, μπορεί να εκπαιδευτεί ώστε να διακρίνει ανθρώπινα πρόσωπα.
Σε πειράματα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, τα ψάρια κατάφεραν να διακρίνουν πρόσωπα ακόμη και όταν αφαιρέθηκαν εύκολα οπτικά στοιχεία, όπως το περίγραμμα του κεφαλιού.
Το εύρημα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον επειδή τα ψάρια δεν διαθέτουν νεοφλοιό όπως τα θηλαστικά.
11. Ο Πύργος του Άιφελ αλλάζει πραγματικά μέγεθος με τη θερμοκρασία
Το μέταλλο διαστέλλεται όταν θερμαίνεται και συστέλλεται όταν ψύχεται.
Το ίδιο συμβαίνει και στον Πύργο του Άιφελ.
Ωστόσο, η επίσημη ιστοσελίδα του μνημείου αναφέρει ότι η αλλαγή στο ύψος λόγω θερμικής διαστολής είναι της τάξης λίγων χιλιοστών.
Η κορυφή μπορεί επίσης να μετακινείται λόγω άνισης θέρμανσης από τον ήλιο, διαγράφοντας κίνηση περίπου 15 εκατοστών.
12. Ένα μέρος του παλιού τηλεοπτικού «χιόνιου» συνδεόταν με κοσμική ακτινοβολία
Η κοσμική μικροκυματική ακτινοβολία υποβάθρου είναι πραγματικό κατάλοιπο του πρώιμου Σύμπαντος.
Στις παλιές αναλογικές τηλεοράσεις, ένα πολύ μικρό μέρος του θορύβου που βλέπαμε σε κενό κανάλι μπορούσε να προέρχεται από κοσμική ακτινοβολία.
Δεν είναι όμως σωστό να λέμε ότι όλο το «χιόνι» μιας τηλεόρασης ήταν ο ήχος ή η εικόνα της Μεγάλης Έκρηξης.
13. Υπάρχει ψάρι που περπατά πάνω σε βράχους
Το Cryptotora thamicola, ένα σπάνιο τυφλό ψάρι σπηλαίων της Ταϊλάνδης, μπορεί να κινείται πάνω σε βρεγμένες επιφάνειες και να ανεβαίνει σε βράχους μέσα σε καταρράκτες.
Διαθέτει ασυνήθιστα ανεπτυγμένη πυελική ζώνη και χρησιμοποιεί κινήσεις που θυμίζουν περισσότερο τετράποδα παρά τυπικά ψάρια.
Οι ερευνητές το έχουν περιγράψει ως ένα εντυπωσιακό παράδειγμα σύγκλισης προς τον τρόπο βάδισης των τετραπόδων.
14. Η Μόνα Λίζα ίσως είχε φρύδια, αλλά αυτό δεν θεωρείται απολύτως βέβαιο
Ο Γάλλος ερευνητής έργων τέχνης Pascal Cotte έχει υποστηρίξει ότι ειδικές απεικονιστικές τεχνικές αποκάλυψαν ίχνη που μπορεί να δείχνουν ότι η Μόνα Λίζα είχε αρχικά φρύδια και ότι λεπτομέρειες του πίνακα μεταβλήθηκαν με το πέρασμα του χρόνου.
Η ερμηνεία αυτή έχει προκαλέσει ενδιαφέρον, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αδιαμφισβήτητο επιστημονικό δεδομένο.
15. Οι ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί μπορούν να μειώσουν το στρες στους χιμπατζήδες
Έρευνες σε άγριους χιμπατζήδες έχουν δείξει ότι η παρουσία στενών κοινωνικών συντρόφων συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα ορμονών του στρες.
Αυτό έχει παρατηρηθεί τόσο σε στρεσογόνες καταστάσεις όσο και σε καθημερινές κοινωνικές επαφές.
Το εύρημα δείχνει πόσο σημαντικοί είναι οι σταθεροί κοινωνικοί δεσμοί ακόμη και στα πρωτεύοντα θηλαστικά.
16. Ο εγκέφαλος λειτουργεί με ισχύ περίπου όσο μια μικρή λάμπα
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αντιστοιχεί περίπου στο 2% του σωματικού βάρους, αλλά καταναλώνει περίπου το 20% της ενέργειας του σώματος σε κατάσταση ηρεμίας.
Η ισχύς που χρησιμοποιεί υπολογίζεται περίπου στα 20 watt.
Ακόμη και στον ύπνο ο εγκέφαλος παραμένει ιδιαίτερα ενεργός και η κατανάλωση ενέργειας δεν μηδενίζεται.
17. Ο καφές δεν «μικραίνει το στήθος» με τον τρόπο που συχνά γράφεται
Ο ισχυρισμός ότι «τρία φλιτζάνια καφέ την ημέρα μικραίνουν το στήθος επειδή η καφεΐνη καίει το λίπος» είναι παραπλανητικός.
Μια μελέτη του 2008 βρήκε συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση τριών ή περισσότερων φλιτζανιών καφέ και σε μικρότερο όγκο στήθους μόνο σε γυναίκες που έφεραν συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο καφές προκαλεί συρρίκνωση του στήθους ούτε ότι η καφεΐνη «καίει το λίπος του στήθους».
Η επιστήμη είναι πιο ενδιαφέρουσα όταν ξεχωρίζουμε το γεγονός από τον μύθο
Πολλά από αυτά τα επιστημονικά facts ξεκίνησαν από πραγματικές έρευνες, αλλά με τον καιρό έγιναν πιο εντυπωσιακά καθώς αναπαράγονταν στο διαδίκτυο.
Η πραγματική επιστήμη, όμως, είναι συχνά αρκετά εντυπωσιακή από μόνη της. Ένα ψάρι που βαδίζει πάνω σε βράχους, ένας μύκητας που απλώνεται σε τετραγωνικά χιλιόμετρα και ένας εγκέφαλος που λειτουργεί με περίπου 20 watt δεν χρειάζονται υπερβολές για να προκαλέσουν έκπληξη.
