Ο Αριστοτέλης θεωρούσε την ευδαιμονία το ύψιστο αγαθό και τον τελικό σκοπό της ανθρώπινης ζωής. Δεν μιλούσε όμως απλώς για ένα ευχάριστο συναίσθημα. Για εκείνον, το «να ζούμε καλά» συνδεόταν με τον τρόπο που ζούμε, τις επιλογές μας, τις σχέσεις μας και την άσκηση της αρετής.
Χιλιάδες χρόνια αργότερα εξακολουθούμε να αναρωτιόμαστε το ίδιο πράγμα: τι είναι αυτό που μας κάνει πραγματικά ευτυχισμένους; Χρήματα, επιτυχία και άνεση έχουν τη σημασία τους, αλλά η ζωή δύσκολα γεμίζει μόνο με όσα μπορούμε να αποκτήσουμε.
Τα χρήματα έχουν σημασία, αλλά δεν είναι ολόκληρη η απάντηση
Είναι εύκολο να πέσουμε στην παγίδα ότι ένα μεγαλύτερο σπίτι, ένα καλύτερο αυτοκίνητο, περισσότερα χρήματα ή επαγγελματική επιτυχία θα μας κάνουν αυτόματα πιο ευτυχισμένους.
Τα υλικά αγαθά μπορούν πράγματι να προσφέρουν άνεση, ασφάλεια και επιλογές. Η οικονομική σταθερότητα μπορεί να μειώσει πολλές καθημερινές πιέσεις και είναι δύσκολο να μιλάμε για ευημερία όταν ένας άνθρωπος δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αξία της ζωής μας μετριέται σχεδόν αποκλειστικά από όσα έχουμε ή από όσα ακόμη δεν έχουμε αποκτήσει.
Έρευνες έχουν συνδέσει τις έντονες υλιστικές αξίες, δηλαδή την πεποίθηση ότι τα χρήματα και τα αποκτήματα αποτελούν βασικό δρόμο προς την επιτυχία και την ευτυχία, με χαμηλότερα επίπεδα υποκειμενικής ευημερίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα χρήματα είναι «κακά». Σημαίνει ότι δεν μπορούν από μόνα τους να καλύψουν όλες τις ανθρώπινες ανάγκες.
Ο Αριστοτέλης δεν ταύτιζε την ευτυχία με την καλή διάθεση
Η αρχαιοελληνική λέξη «ευδαιμονία» είναι πιο πλατιά από αυτό που σήμερα εννοούμε συνήθως όταν λέμε «νιώθω χαρούμενος».
Για τον Αριστοτέλη, μια καλή ανθρώπινη ζωή δεν αποτελείται μόνο από ευχάριστες στιγμές. Περιλαμβάνει τον τρόπο με τον οποίο ενεργούμε σε βάθος χρόνου, τον χαρακτήρα που καλλιεργούμε, τις σχέσεις μας και την προσπάθεια να ζούμε σύμφωνα με τις αρετές μας.
Ακόμη και ο ίδιος, πάντως, αναγνώριζε ότι ο άνθρωπος χρειάζεται και ορισμένα εξωτερικά αγαθά. Φίλοι, υγεία, επαρκείς οικονομικοί πόροι και ευνοϊκές συνθήκες μπορούν να βοηθήσουν κάποιον να ζήσει καλά. Η ευτυχία λοιπόν δεν ήταν ούτε για εκείνον μια υπόθεση αποκομμένη από την πραγματική ζωή.
Οι σχέσεις μας μπορεί να αξίζουν περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
Αν υπάρχει ένα εύρημα που επανέρχεται συχνά στη σύγχρονη έρευνα γύρω από την ευημερία, είναι η σημασία των ποιοτικών ανθρώπινων σχέσεων.
Η μακρόχρονη Harvard Study of Adult Development έχει δείξει ότι οι άνθρωποι που έχουν ισχυρές και υποστηρικτικές σχέσεις με οικογένεια, φίλους και κοινότητα τείνουν να αναφέρουν μεγαλύτερη ευτυχία και καλύτερη υγεία.
Δεν έχει σημασία απλώς πόσους ανθρώπους γνωρίζουμε. Μεγαλύτερη σημασία έχει αν υπάρχουν άνθρωποι στους οποίους μπορούμε να στηριχθούμε, με τους οποίους αισθανόμαστε ασφάλεια και στους οποίους μπορούμε να μιλήσουμε όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Η ευτυχία συχνά κρύβεται σε όσα έχουν νόημα
Υπάρχουν στιγμές που η μεγαλύτερη ικανοποίηση δεν προέρχεται από κάτι που αγοράσαμε, αλλά από κάτι που κάναμε.
Μια δουλειά που θεωρούμε χρήσιμη, η φροντίδα κάποιου ανθρώπου, ένα δημιουργικό ενδιαφέρον, η μάθηση, η προσφορά ή ένας προσωπικός στόχος μπορούν να δώσουν στη ζωή αίσθηση κατεύθυνσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να ανακαλύψουμε κάποιον «μεγάλο σκοπό». Για πολλούς ανθρώπους το νόημα βρίσκεται σε πολύ απλά πράγματα: στην οικογένεια, στην καθημερινή εργασία, σε μια φιλία, σε ένα χόμπι ή στην αίσθηση ότι είναι χρήσιμοι σε κάποιον άλλο.
Η ευγνωμοσύνη μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε όσα έχουμε
Η ανθρώπινη φύση μάς οδηγεί εύκολα να συνηθίζουμε τα καλά πράγματα που υπάρχουν στη ζωή μας και να επικεντρωνόμαστε στο επόμενο πράγμα που θέλουμε να αποκτήσουμε.
Η ευγνωμοσύνη δεν σημαίνει να αγνοούμε τα προβλήματα ή να προσποιούμαστε ότι όλα είναι καλά. Σημαίνει να αναγνωρίζουμε συνειδητά και όσα έχουν αξία μέσα σε μια ζωή που ποτέ δεν είναι τέλεια.
Μερικές φορές αυτό μπορεί να είναι ένα σπίτι όπου νιώθουμε ασφαλείς. Άλλες φορές ένας άνθρωπος που μας αγαπά, μια στιγμή ηρεμίας ή ακόμη και κάτι τόσο καθημερινό που έχουμε σταματήσει να το προσέχουμε.
Τέσσερα πράγματα που αξίζει να καλλιεργούμε
Δεν υπάρχει μια συνταγή ευτυχίας που λειτουργεί για όλους. Υπάρχουν όμως ορισμένες κατευθύνσεις που μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία μιας πιο γεμάτης καθημερινότητας.
- Φροντίστε τον εαυτό σας: ύπνος, κίνηση, ξεκούραση και χρόνος για πράγματα που σας ευχαριστούν αποτελούν βασικά κομμάτια της ευημερίας.
- Καλλιεργήστε τις σχέσεις σας: δώστε χρόνο στους ανθρώπους με τους οποίους νιώθετε πραγματική σύνδεση.
- Βρείτε κάτι που έχει νόημα για εσάς: δεν χρειάζεται να είναι κάτι μεγάλο ή εντυπωσιακό. Αρκεί να σας κάνει να αισθάνεστε ότι ο χρόνος και η προσπάθειά σας έχουν αξία.
- Προσφέρετε όταν μπορείτε: η βοήθεια και η σύνδεση με τους άλλους μπορούν να δημιουργήσουν αίσθηση σκοπού και συμμετοχής.
Η ευτυχία δεν είναι διαρκής κατάσταση
Ίσως μία από τις πιο χρήσιμες αλλαγές στον τρόπο που σκεφτόμαστε την ευτυχία είναι να σταματήσουμε να περιμένουμε ότι πρέπει να αισθανόμαστε καλά συνέχεια.
Καμία ζωή δεν αποτελείται μόνο από χαρά. Υπάρχουν περίοδοι απώλειας, άγχους, απογοήτευσης και αβεβαιότητας. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια ζωή έχει αποτύχει ή ότι ένας άνθρωπος «δεν ξέρει να είναι ευτυχισμένος».
Η ευημερία μοιάζει περισσότερο με μια συνολική αίσθηση ότι η ζωή έχει αξία, σχέσεις, νόημα και στιγμές που αξίζει να ζήσουμε, ακόμη και όταν υπάρχουν δυσκολίες.
Ίσως η ερώτηση δεν είναι «τι πρέπει να αποκτήσω;»
Όταν σκεφτόμαστε την ευτυχία μόνο με όρους απόκτησης, υπάρχει πάντα κάτι ακόμη που λείπει. Ένα καλύτερο αυτοκίνητο, περισσότερα χρήματα, μια μεγαλύτερη επιτυχία ή η επόμενη αγορά.
Ίσως λοιπόν αξίζει κάποιες φορές να αλλάξουμε την ερώτηση. Αντί για «τι άλλο χρειάζομαι για να είμαι ευτυχισμένος;», μπορούμε να αναρωτηθούμε «τι υπάρχει ήδη στη ζωή μου που έχει πραγματική αξία;».
Η απάντηση δεν θα είναι η ίδια για όλους. Για κάποιον μπορεί να είναι οι άνθρωποί του. Για κάποιον άλλον η υγεία, η δημιουργία, η πίστη, η εργασία ή η ελευθερία να ζει με τον τρόπο που θεωρεί σωστό.
Και ίσως εκεί βρίσκεται κάτι από την ιδέα που προσπαθούσε να περιγράψει ο Αριστοτέλης πριν από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια: η καλή ζωή δεν είναι απλώς κάτι που αποκτούμε. Είναι κυρίως κάτι που χτίζουμε μέσα από τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να ζούμε.
