Μπορεί ένας άνθρωπος να είναι πολύ ικανοποιημένος από τη ζωή του χωρίς να έχει υψηλό εισόδημα ή πολλά υλικά αγαθά; Μια μεγάλη διεθνής έρευνα σε μικρές κοινότητες από διαφορετικές περιοχές του κόσμου έδωσε μια απάντηση που προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αρκετοί άνθρωποι που ζουν με πολύ χαμηλό χρηματικό εισόδημα δήλωναν επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή αντίστοιχα με εκείνα που συναντώνται σε πολύ πλουσιότερες χώρες. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι η φτώχεια φέρνει ευτυχία ή ότι τα χρήματα δεν έχουν σημασία, αλλά δείχνει ότι η καλή ζωή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το εισόδημα.
Τι ακριβώς εξέτασαν οι ερευνητές
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα ερευνητών, μεταξύ άλλων από το McGill University στον Καναδά και το Institute of Environmental Science and Technology του Universitat Autònoma de Barcelona στην Ισπανία.
Συμμετείχαν 2.966 άνθρωποι από 19 μικρής κλίμακας κοινότητες σε 18 χώρες και πέντε ηπείρους. Πολλοί από τους συμμετέχοντες ανήκαν σε αυτόχθονες ή τοπικές κοινότητες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη φύση για την τροφή και τα μέσα διαβίωσής τους.
Η συλλογή των δεδομένων είχε αρχικά συνδεθεί με ένα ευρύτερο ερευνητικό πρόγραμμα για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις τοπικές και αυτόχθονες κοινωνίες. Οι επιστήμονες όμως είχαν στη διάθεσή τους μια σπάνια ευκαιρία να εξετάσουν και το πόσο ικανοποιημένοι ένιωθαν οι άνθρωποι από τη ζωή τους.
Το εντυπωσιακό 6,8 στα 10
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν τη ζωή τους σε μια κλίμακα από το 0 έως το 10, όπου το 0 αντιστοιχούσε στη χειρότερη δυνατή ζωή για τους ίδιους και το 10 στην καλύτερη δυνατή.
Ο μέσος όρος στις 19 κοινότητες ήταν 6,8 στα 10. Το αποτέλεσμα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή στις περισσότερες περιοχές που μελετήθηκαν το εκτιμώμενο ετήσιο χρηματικό εισόδημα ήταν μικρότερο από 1.000 δολάρια ανά άτομο.
Μάλιστα, τέσσερις από τις κοινότητες εμφάνισαν μέση βαθμολογία πάνω από 8 στα 10, ένα επίπεδο που συναντάται σε ορισμένες διεθνείς έρευνες μόνο μεταξύ πληθυσμών με πολύ υψηλότερα εισοδήματα.
Τα αποτελέσματα παρουσίασαν πάντως μεγάλη διακύμανση. Δεν ήταν όλες οι κοινότητες εξίσου ικανοποιημένες: οι μέσες τιμές σε ορισμένες περιοχές έπεφταν περίπου στο 5,1. Αυτό αποτελεί σημαντική υπενθύμιση ότι οι συγκεκριμένες κοινωνίες δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως ένας ενιαίος «ευτυχισμένος κόσμος».
Το ιδιαίτερο παράδειγμα των Νήσων Σολομώντος
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα προέρχεται από τις περιοχές Roviana και Gizo των Νήσων Σολομώντος. Σε προηγούμενη επιστημονική μελέτη στις συγκεκριμένες περιοχές, η μέση αναφερόμενη ικανοποίηση από τη ζωή ήταν περίπου 8,14 στα 10.
Στην περιοχή Roviana, πολλές οικογένειες ζουν σε μικρές αλιευτικές κοινότητες και ένα σημαντικό μέρος των καθημερινών αναγκών καλύπτεται μέσα από την αλιεία και την καλλιέργεια. Η συμμετοχή στη χρηματική οικονομία είναι μικρότερη από εκείνη που συναντάται στις βιομηχανικές κοινωνίες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι ζουν χωρίς δυσκολίες ούτε ότι η έλλειψη χρημάτων αποτελεί πλεονέκτημα. Η πρόσβαση σε υπηρεσίες, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και άλλες υποδομές μπορεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση σε απομακρυσμένες κοινότητες.
Άρα τα χρήματα δεν φέρνουν την ευτυχία;
Το συμπέρασμα δεν είναι τόσο απλό. Μεγάλες διεθνείς έρευνες έχουν δείξει επανειλημμένα ότι, κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι στις χώρες με υψηλότερο εισόδημα τείνουν να αξιολογούν καλύτερα τη ζωή τους.
Το ίδιο ισχύει συχνά και μέσα στην ίδια χώρα: οι οικονομικοί πόροι μπορούν να προσφέρουν καλύτερη στέγαση, υγεία, εκπαίδευση, ασφάλεια και μεγαλύτερη ελευθερία επιλογών. Ειδικά όταν κάποιος δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες, περισσότερα χρήματα μπορούν να έχουν πολύ ουσιαστική επίδραση στην καθημερινότητά του.
Η νέα έρευνα δεν ακυρώνει αυτή τη σχέση. Δείχνει κάτι διαφορετικό: ο υψηλός βαθμός ικανοποίησης από τη ζωή είναι δυνατόν να υπάρξει και χωρίς τα επίπεδα χρηματικού πλούτου και κατανάλωσης που χαρακτηρίζουν τις ανεπτυγμένες οικονομίες.
Τι μπορεί να εξηγεί αυτή την υψηλή ικανοποίηση;
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα, αλλά και εκείνο στο οποίο η συγκεκριμένη μελέτη δεν μπορεί ακόμη να δώσει οριστική απάντηση.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χαρακτηριστικά που δεν σχετίζονται άμεσα με το χρηματικό εισόδημα μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο. Οι στενές κοινωνικές σχέσεις, η οικογένεια, η αλληλοϋποστήριξη, η σύνδεση με έναν τόπο και η καθημερινή επαφή με τη φύση αποτελούν πιθανές εξηγήσεις που αξίζουν περαιτέρω μελέτη.
Δεν μπορούμε όμως να πούμε από τα συγκεκριμένα στοιχεία ότι κάποιος από αυτούς τους παράγοντες προκαλεί την υψηλή ικανοποίηση από τη ζωή. Η έρευνα κατέγραψε μια ενδιαφέρουσα πραγματικότητα, αλλά δεν σχεδιάστηκε για να αποδείξει τον ακριβή μηχανισμό που βρίσκεται πίσω από αυτήν.
Ικανοποίηση από τη ζωή δεν σημαίνει ακριβώς «ευτυχία»
Υπάρχει ακόμη μία σημαντική λεπτομέρεια. Η μελέτη δεν μέτρησε απλώς αν οι άνθρωποι ένιωθαν χαρούμενοι τη στιγμή που απαντούσαν.
Μέτρησε αυτό που οι επιστήμονες ονομάζουν αξιολόγηση ή ικανοποίηση από τη ζωή: τη συνολική κρίση ενός ανθρώπου για το πόσο κοντά βρίσκεται η ζωή του σε εκείνη που ο ίδιος θεωρεί ιδανική.
Ένας άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα, να βιώνει δυσκολίες ή αρνητικά συναισθήματα και παράλληλα να θεωρεί συνολικά τη ζωή του ικανοποιητική. Γι’ αυτό οι όροι «ευτυχία» και «ικανοποίηση από τη ζωή» δεν είναι απολύτως ταυτόσημοι.
Ένα διαφορετικό μάθημα για τον πλούτο και την καλή ζωή
Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο της έρευνας είναι ότι διευρύνει τον τρόπο με τον οποίο εξετάζουμε την ανθρώπινη ευημερία. Οι περισσότερες παγκόσμιες έρευνες βασίζονται σε ανθρώπους που ζουν μέσα σε βιομηχανικές και έντονα χρηματοποιημένες οικονομίες. Μικρές και σχετικά απομονωμένες κοινωνίες συχνά απουσιάζουν από αυτά τα δεδομένα.
Όταν συμπεριλαμβάνονται και αυτές, η σχέση ανάμεσα στον πλούτο και την ικανοποίηση από τη ζωή αποδεικνύεται πιο σύνθετη από όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά.
Η έρευνα δεν εξιδανικεύει τη φτώχεια και δεν υποστηρίζει ότι η οικονομική ασφάλεια είναι περιττή. Η έλλειψη τροφής, ασφαλούς στέγης, περίθαλψης ή εκπαίδευσης παραμένει σοβαρό πρόβλημα και η κάλυψη των βασικών αναγκών είναι θεμελιώδης για μια αξιοπρεπή ζωή.
Αυτό που δείχνουν τα στοιχεία είναι ότι, πέρα από τα χρήματα, υπάρχουν και άλλες πλευρές της ζωής που πιθανότατα έχουν μεγάλη αξία: οι ανθρώπινες σχέσεις, η αίσθηση ότι ανήκουμε κάπου, η υποστήριξη των ανθρώπων γύρω μας και η σχέση μας με το περιβάλλον στο οποίο ζούμε.
Με άλλα λόγια, τα χρήματα έχουν σημασία, αλλά δεν φαίνεται να είναι ο μοναδικός δρόμος προς μια ζωή που οι ίδιοι οι άνθρωποι θεωρούν καλή.
Πηγές:
