Μπορεί ο σκύλος σας να εκτελεί άψογα το «κάτσε» μέσα στο σπίτι και λίγα λεπτά αργότερα, σε μια πολυσύχναστη βόλτα, να συμπεριφέρεται σαν να μην έχει ακούσει ποτέ τη συγκεκριμένη λέξη. Αυτό συχνά ερμηνεύεται ως πείσμα ή ανυπακοή, όμως η εξήγηση είναι συνήθως πιο σύνθετη.
Οι περισπασμοί, ο τρόπος εκπαίδευσης, η αξία της ανταμοιβής, το άγχος, ο ενθουσιασμός και το πόσο καλά έχει πραγματικά μάθει μια συμπεριφορά μπορούν να επηρεάσουν την ανταπόκριση του σκύλου. Πριν λοιπόν χαρακτηρίσουμε έναν σκύλο «ανυπάκουο», αξίζει να εξετάσουμε τι του ζητάμε και κάτω από ποιες συνθήκες.
Γιατί μια εντολή λειτουργεί στο σπίτι αλλά όχι έξω;
Οι σκύλοι δεν γενικεύουν απαραίτητα μια δεξιότητα με τον ίδιο τρόπο που το κάνουμε εμείς. Το «κάτσε» στην ήσυχη κουζίνα δεν είναι ακριβώς η ίδια πρόκληση με το «κάτσε» σε ένα πάρκο γεμάτο σκύλους, ανθρώπους, μυρωδιές και ήχους.
Αν ο σκύλος ανταποκρίνεται σε ένα ήρεμο περιβάλλον αλλά δυσκολεύεται έξω, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποφασίζει να σας αγνοήσει. Μπορεί απλώς να μην έχει μάθει ακόμη να εκτελεί την ίδια συμπεριφορά παρουσία τόσο ισχυρών περισπασμών.
Μήπως ο σκύλος δεν έχει μάθει ακόμη πραγματικά την εντολή;
Μία από τις πιο συνηθισμένες αιτίες είναι πολύ απλή: η συμπεριφορά δεν έχει σταθεροποιηθεί αρκετά. Ένας σκύλος μπορεί να ανταποκρίνεται όταν βλέπει τη λιχουδιά, όταν είστε ακριβώς μπροστά του ή όταν βρίσκεται στο γνώριμο περιβάλλον του, χωρίς να έχει κατανοήσει πλήρως τι σημαίνει το λεκτικό σήμα.
Για αυτό η εκπαίδευση χρειάζεται σταδιακή γενίκευση. Ξεκινήστε σε ήσυχο σημείο και, όταν ο σκύλος ανταποκρίνεται με συνέπεια, αυξήστε σταδιακά τους περισπασμούς.
Αν δυσκολευτεί, δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνετε την εντολή πιο δυνατά. Κάντε την άσκηση λίγο ευκολότερη και επιστρέψτε σε επίπεδο στο οποίο μπορεί να πετύχει.
Οι περισπασμοί μπορεί να είναι πιο ενδιαφέροντες από εσάς
Στη βόλτα υπάρχουν μυρωδιές, άλλοι σκύλοι, άνθρωποι, αυτοκίνητα, φαγητό στο έδαφος και δεκάδες άλλα ερεθίσματα. Για έναν σκύλο, αυτά μπορεί εκείνη τη στιγμή να έχουν μεγαλύτερη αξία από την ανταμοιβή που του προσφέρετε.
Για αυτό χρειάζεται να αυξάνουμε τη δυσκολία σταδιακά. Αν προσπαθείτε να διδάξετε «μείνε», για παράδειγμα, μην αυξήσετε ταυτόχρονα την απόσταση, τη διάρκεια και τους περισπασμούς. Αλλάξτε αρχικά έναν μόνο παράγοντα.
Η φυλή παίζει ρόλο, αλλά δεν καθορίζει αν ένας σκύλος θα «υπακούει»
Η γενετική και η ιστορία επιλογής μιας φυλής μπορούν να επηρεάζουν χαρακτηριστικά όπως η τάση για καταδίωξη, η αναζήτηση μυρωδιών, η διάθεση για συνεργασία ή η ανεξάρτητη εργασία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούμε να κατατάξουμε απλά τις φυλές σε «υπάκουες» και «ανυπάκουες».
Κάθε σκύλος έχει τη δική του προσωπικότητα, προηγούμενες εμπειρίες, κίνητρα και επίπεδο εκπαίδευσης. Ακόμη και δύο σκύλοι της ίδιας φυλής μπορεί να ανταποκρίνονται εντελώς διαφορετικά στην ίδια μέθοδο.
Η σχέση δεν βασίζεται στο «ποιος έχει το πάνω χέρι»
Η σύγχρονη εκπαίδευση δεν χρειάζεται να στηρίζεται στην ιδέα ότι ο άνθρωπος πρέπει να επιβληθεί στον σκύλο ή να αποδείξει ότι είναι ο «αρχηγός». Η τιμωρία, ο εκφοβισμός και οι επώδυνες ή έντονα αποτρεπτικές μέθοδοι μπορούν να αυξήσουν το στρες και να επηρεάσουν αρνητικά τη σχέση ανθρώπου και ζώου.
Πιο ασφαλής και αποτελεσματική προσέγγιση είναι η εκπαίδευση που βασίζεται στην ανταμοιβή: διδάσκουμε ξεκάθαρα ποια συμπεριφορά θέλουμε και ενισχύουμε τον σκύλο όταν την εκτελεί.
Άσκηση και νοητική απασχόληση βοηθούν τη συγκέντρωση
Ένας σκύλος που δεν έχει επαρκείς ευκαιρίες για βόλτα, εξερεύνηση, παιχνίδι και νοητική απασχόληση μπορεί να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η λύση είναι απλώς να τον κουράζουμε όσο περισσότερο γίνεται.
Η καθημερινότητά του πρέπει να περιλαμβάνει ισορροπία ανάμεσα σε σωματική δραστηριότητα, παιχνίδι, μυρωδιές, μικρές εκπαιδευτικές συνεδρίες και ξεκούραση.
Πώς λειτουργεί σωστά η θετική ενίσχυση;
Η βασική αρχή είναι απλή: όταν ο σκύλος κάνει αυτό που θέλουμε, ακολουθεί κάτι που έχει αξία για εκείνον. Έτσι αυξάνεται η πιθανότητα να επαναλάβει την ίδια συμπεριφορά στο μέλλον.
Η ανταμοιβή μπορεί να είναι:
- μια μικρή λιχουδιά,
- ένα αγαπημένο παιχνίδι,
- η δυνατότητα να μυρίσει κάτι που τον ενδιαφέρει,
- παιχνίδι μαζί σας,
- χάδι, αν πράγματι το απολαμβάνει εκείνη τη στιγμή.
Η ανταμοιβή πρέπει να ακολουθεί τη σωστή συμπεριφορά, όχι απλώς την εκφώνηση της εντολής. Αν πείτε «κάτσε» και ο σκύλος καθίσει, τότε επιβραβεύετε το κάθισμα.
Μην του δείχνετε πάντα τη λιχουδιά πρώτα
Η λιχουδιά είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν διδάσκεται μια νέα συμπεριφορά. Αν όμως ο σκύλος βλέπει πάντα το φαγητό πριν αποφασίσει αν θα ανταποκριθεί, μπορεί να μάθει να λειτουργεί μόνο όταν γνωρίζει ότι υπάρχει ανταμοιβή στο χέρι σας.
Στόχος είναι σταδιακά να ανταμείβεται η σωστή συμπεριφορά χωρίς η λιχουδιά να χρησιμοποιείται συνεχώς ως «δόλωμα».
Η συνέπεια κάνει την εκπαίδευση πιο ξεκάθαρη
Αν ένα μέλος της οικογένειας χρησιμοποιεί «κάτω», ένα άλλο «ξάπλα» και ένα τρίτο διαφορετική χειρονομία για την ίδια συμπεριφορά, ο σκύλος μπορεί να μπερδευτεί.
Χρησιμοποιείτε όσο γίνεται τις ίδιες λέξεις και τα ίδια σήματα και επιβραβεύετε με συνέπεια τις συμπεριφορές που θέλετε να επαναλαμβάνονται.
Οι εκπαιδευτικές συνεδρίες δεν χρειάζεται να διαρκούν πολύ. Για πολλούς σκύλους, αρκετές μικρές και ευχάριστες προσπάθειες μέσα στην ημέρα λειτουργούν καλύτερα από μια μεγάλη συνεδρία κατά την οποία χάνεται η συγκέντρωση.
Η κοινωνικοποίηση δεν σημαίνει «να γνωρίσει τους πάντες»
Η σωστή κοινωνικοποίηση ενός κουταβιού αφορά την ασφαλή και θετική εξοικείωσή του με διαφορετικούς ανθρώπους, ήχους, επιφάνειες, περιβάλλοντα και καταστάσεις.
Δεν χρειάζεται να τον αναγκάζετε να πλησιάσει κάθε άνθρωπο ή σκύλο. Αν ένα κουτάβι φοβάται, η έντονη ή εξαναγκασμένη έκθεση μπορεί να κάνει την εμπειρία χειρότερη.
Ο στόχος είναι να δημιουργούνται θετικές εμπειρίες σε ένταση που το ζώο μπορεί να διαχειριστεί.
Άγχος και φόβος μπορούν να κάνουν έναν σκύλο να μη σας ακούει
Όταν ένας σκύλος φοβάται ή βρίσκεται σε πολύ υψηλή διέγερση, η ικανότητά του να συγκεντρωθεί μειώνεται. Μπορεί να μη δέχεται λιχουδιές, να τραβά το λουρί, να γαβγίζει, να προσπαθεί να απομακρυνθεί ή να φαίνεται ότι «δεν ακούει τίποτα».
Σε αυτή την περίπτωση η λύση δεν είναι να επαναλαμβάνετε αυστηρότερα την εντολή. Αυξήστε την απόσταση από το ερέθισμα, βοηθήστε τον σκύλο να ηρεμήσει και δουλέψτε σε επίπεδο δυσκολίας στο οποίο μπορεί να ανταποκριθεί.
Τι να κάνετε όταν ο σκύλος αγνοεί μια γνωστή εντολή;
Αν μια συμπεριφορά δεν λειτουργεί, αντί να θεωρήσετε ότι ο σκύλος είναι πεισματάρης, ελέγξτε πρώτα τα βασικά:
- Γνωρίζει πραγματικά την εντολή; Δοκιμάστε την ξανά σε ήσυχο περιβάλλον.
- Υπάρχουν πολλοί περισπασμοί; Αυξήστε την απόσταση και μειώστε προσωρινά τη δυσκολία.
- Είναι αρκετά καλή η ανταμοιβή; Σε απαιτητικό περιβάλλον μπορεί να χρειάζεται κάτι που έχει μεγαλύτερη αξία για τον σκύλο.
- Είναι φοβισμένος ή υπερβολικά ενθουσιασμένος; Μην απαιτείτε δύσκολη απόδοση όταν δεν μπορεί να συγκεντρωθεί.
- Είναι κουρασμένος ή πονά; Μια ξαφνική αλλαγή σε ήδη γνωστή συμπεριφορά μπορεί να αξίζει κτηνιατρικό έλεγχο.
Πρέπει να περπατάτε πάντα στην ίδια διαδρομή;
Η προβλέψιμη ρουτίνα μπορεί να βοηθήσει έναν σκύλο να γνωρίζει τι να περιμένει μέσα στην ημέρα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να κάνει κάθε μέρα την ίδια βόλτα.
Νέες ασφαλείς διαδρομές και διαφορετικές μυρωδιές μπορούν να προσφέρουν σημαντική νοητική διέγερση. Μια χρήσιμη καθημερινότητα μπορεί επομένως να έχει σταθερότητα χωρίς να γίνεται απόλυτα μονότονη.
Πότε χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια;
Αν υπάρχουν επίμονες δυσκολίες, φόβος, έντονο άγχος, επιθετική συμπεριφορά ή προβλήματα που θέτουν σε κίνδυνο τον σκύλο, άλλους ανθρώπους ή ζώα, είναι χρήσιμη η βοήθεια κατάλληλου επαγγελματία.
Αναζητήστε εκπαιδευτή ή επαγγελματία συμπεριφοράς που χρησιμοποιεί μεθόδους βασισμένες στην ανταμοιβή και μπορεί να εξηγήσει ξεκάθαρα τι κάνει και γιατί. Αποφύγετε επαγγελματίες που βασίζουν την εκπαίδευση στην επιβολή, στον φόβο, στον πόνο ή στην ανάγκη ο σκύλος να «υποταχθεί».
Αν η συμπεριφορά αλλάξει ξαφνικά, αν ο σκύλος φαίνεται να πονά ή αν ένα ζήτημα συμπεριφοράς μπορεί να έχει ιατρική αιτία, το πρώτο βήμα πρέπει να είναι ο κτηνίατρος.
Το σημαντικότερο είναι να καταλάβετε γιατί δεν ανταποκρίνεται
Ένας σκύλος που δεν εκτελεί μια εντολή δεν προσπαθεί απαραίτητα να σας προκαλέσει. Μπορεί να μην έχει καταλάβει πλήρως τι ζητάτε, να βρίσκεται μπροστά σε έναν πολύ ισχυρό περισπασμό, να μην έχει αρκετό κίνητρο ή απλώς να είναι αγχωμένος.
Όταν η εκπαίδευση βασίζεται στη σταδιακή μάθηση, στη σωστή ανταμοιβή και στη συνέπεια, γίνεται πιο ξεκάθαρη και για τις δύο πλευρές. Το ζητούμενο δεν είναι να κερδίσει ο άνθρωπος μια μάχη «κυριαρχίας», αλλά να μάθει ο σκύλος ποια συμπεριφορά θέλουμε και να έχει λόγο να την επαναλάβει.
