Οι περισσότεροι γιατροί περιμένουν τον ασθενή να φτάσει στο ιατρείο ή στο νοσοκομείο. Ο Jim Withers επέλεξε το αντίθετο: από το 1992 πηγαίνει ο ίδιος εκεί όπου ζουν άνθρωποι που συχνά μένουν εντελώς έξω από το σύστημα υγείας.
Κάτω από γέφυρες, σε εγκαταλελειμμένα κτίρια, καταυλισμούς και δρόμους του Πίτσμπουργκ, άρχισε να προσφέρει δωρεάν ιατρική φροντίδα σε ανθρώπους χωρίς στέγη. Η προσέγγισή του εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο γνωστά προγράμματα «street medicine» στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Γιατί αποφάσισε να βγει ο ίδιος στους δρόμους
Ο Jim Withers είναι γιατρός εσωτερικής παθολογίας και, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, άρχισε να προβληματίζεται από κάτι που δεν έβλεπε εύκολα μέσα στο νοσοκομείο: υπήρχαν άνθρωποι με σοβαρά προβλήματα υγείας που δεν έφταναν ποτέ μέχρι τις υπηρεσίες περίθαλψης.
Άνθρωποι ζούσαν κάτω από γέφυρες, στις όχθες ποταμών, σε εγκαταλελειμμένα κτίρια και σε αυτοσχέδιους καταυλισμούς. Πολλοί είχαν τραύματα, χρόνιες παθήσεις ή άλλες ανάγκες που παρέμεναν χωρίς θεραπεία.
Αντί λοιπόν να περιμένει να εμφανιστούν στο νοσοκομείο, αποφάσισε να πάει εκείνος σε αυτούς.
Ο άνθρωπος που τον βοήθησε να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους
Η προσπάθειά του ξεκίνησε ουσιαστικά το 1992, όταν γνώρισε τον Mike Sallows, έναν άνδρα που είχε βιώσει ο ίδιος την αστεγία και είχε ήδη αποκτήσει στενές σχέσεις με ανθρώπους που ζούσαν στους δρόμους.
Ο Sallows ήξερε ότι ένας γιατρός που θα εμφανιζόταν ξαφνικά με λευκή μπλούζα και ιατρικό εξοπλισμό δύσκολα θα κέρδιζε την εμπιστοσύνη ανθρώπων που είχαν συχνά απογοητευτεί από θεσμούς και υπηρεσίες.
Η συμβουλή του προς τον Withers ήταν απλή: να μη ντύνεται σαν γιατρός και να μη συμπεριφέρεται σαν να γνωρίζει καλύτερα από εκείνους τη ζωή τους.
Ο Withers άρχισε λοιπόν να φορά παλιά, φθαρμένα ρούχα και να ακολουθεί τον Sallows στις νυχτερινές διαδρομές του. Στην αρχή περισσότερο παρατηρούσε και άκουγε παρά μιλούσε.
Η ιατρική πήγε εκεί όπου βρίσκονταν οι ασθενείς
Σιγά σιγά άρχισε να εξετάζει ανθρώπους, να περιποιείται πληγές και να τους βοηθά με προβλήματα υγείας που είχαν μείνει για μεγάλο διάστημα χωρίς αντιμετώπιση.
Η βασική ιδέα ήταν διαφορετική από το κλασικό μοντέλο περίθαλψης: αντί να ζητήσει από τον άνθρωπο χωρίς στέγη να προσαρμοστεί στο σύστημα, προσπάθησε να προσαρμόσει την ιατρική στις πραγματικές συνθήκες της ζωής του.
Αυτό σημαίνει ότι η φροντίδα μπορεί να γίνει σε έναν δρόμο, κάτω από μια γέφυρα ή σε έναν καταυλισμό, ενώ παράλληλα χτίζεται σταδιακά μια σχέση εμπιστοσύνης που μπορεί αργότερα να οδηγήσει σε πιο ολοκληρωμένη ιατρική και κοινωνική υποστήριξη.
Από μια νυχτερινή προσπάθεια στο Operation Safety Net
Αυτό που ξεκίνησε ως προσωπική πρωτοβουλία εξελίχθηκε στο Operation Safety Net, ένα από τα πρώτα οργανωμένα και πλήρους απασχόλησης προγράμματα street medicine στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το πρόγραμμα εντάχθηκε στο Pittsburgh Mercy και εξακολουθεί να λειτουργεί, παρέχοντας ιατρική και κοινωνική υποστήριξη σε ανθρώπους που βιώνουν αστεγία στην περιοχή του Allegheny County.
Οι ομάδες του μπορεί να περιλαμβάνουν γιατρούς, νοσηλευτές, επαγγελματίες ψυχικής υγείας, κοινωνικούς λειτουργούς, φοιτητές ιατρικής και ανθρώπους που ειδικεύονται στην προσέγγιση των κοινοτήτων του δρόμου.
Τι προσφέρουν σήμερα οι ομάδες street medicine
Η δουλειά τους δεν περιορίζεται σε μια απλή ιατρική εξέταση. Οι ομάδες του Operation Safety Net πραγματοποιούν επισκέψεις σε δρόμους, καταυλισμούς, σοκάκια και σημεία κάτω από γέφυρες όπου ζουν άνθρωποι χωρίς σταθερή στέγη.
Μπορούν να παρέχουν βασική ιατρική περίθαλψη, φροντίδα τραυμάτων, φάρμακα, βοήθεια για χρόνιες παθήσεις όπως ο διαβήτης και η υπέρταση, καθώς και παραπομπές σε υπηρεσίες υγείας, στέγασης και κοινωνικής υποστήριξης.
Ανάλογα με τις ανάγκες, προσφέρονται ακόμη τρόφιμα, νερό, κάλτσες, υπνόσακοι τον χειμώνα και άλλα βασικά είδη.
Η street medicine εξαπλώθηκε πολύ πέρα από το Πίτσμπουργκ
Η εμπειρία του Withers δεν έμεινε μόνο σε μία πόλη. Το 2005 βοήθησε να ξεκινήσει το International Street Medicine Symposium και αργότερα συμμετείχε στην ίδρυση του Street Medicine Institute.
Μέσα από εκπαίδευση, συνέδρια και συνεργασίες, το μοντέλο εξαπλώθηκε σε διαφορετικές πόλεις και χώρες, με την ίδια βασική αρχή: η ιατρική φροντίδα πρέπει να μπορεί να φτάσει και στους ανθρώπους που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να μπουν σε ένα παραδοσιακό σύστημα υγείας.
Δεν είναι μόνο θέμα ιατρικής
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της φιλοσοφίας του Withers είναι ότι η φροντίδα δεν αρχίζει και δεν τελειώνει με μια διάγνωση ή ένα φάρμακο.
Για έναν άνθρωπο που ζει στον δρόμο, ένα τραύμα, μια λοίμωξη ή μια χρόνια πάθηση συχνά συνδέονται με πολύ μεγαλύτερα προβλήματα: έλλειψη στέγης, φαγητού, ασφάλειας, κοινωνικής υποστήριξης ή πρόσβασης σε υπηρεσίες.
Γι’ αυτό το σύγχρονο Operation Safety Net συνδέει τη street medicine με υπηρεσίες κοινωνικής υποστήριξης και στέγασης.
Η ιδέα που άλλαξε έναν ολόκληρο τρόπο περίθαλψης
Ο Jim Withers δεν ήταν απλώς ένας γιατρός που αποφάσισε να προσφέρει δωρεάν μερικές ώρες από τον χρόνο του. Βοήθησε να μετατραπεί μια απλή ιδέα σε οργανωμένο μοντέλο φροντίδας: αν ένας άνθρωπος δεν μπορεί να έρθει στην ιατρική, τότε η ιατρική μπορεί να πάει στον άνθρωπο.
Περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά τις πρώτες εκείνες εξορμήσεις στους δρόμους του Πίτσμπουργκ, το Operation Safety Net συνεχίζει να λειτουργεί και η street medicine έχει εξελιχθεί σε διεθνές κίνημα.
Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο στοιχείο της ιστορίας του: η φροντίδα δεν εξαρτάται από το αν κάποιος έχει σπίτι, ασφάλιση ή τη δυνατότητα να περάσει την πόρτα ενός ιατρείου. Ξεκινά από την αναγνώριση ότι κάθε άνθρωπος αξίζει να αντιμετωπίζεται με αξιοπρέπεια.
