Κάθε χρόνο, εκατομμύρια άνθρωποι αγοράζουν λουλούδια, σοκολατάκια και δώρα για να τιμήσουν τις μητέρες τους. Όμως πίσω από τη Γιορτή της Μητέρας κρύβεται μια ιστορία που ελάχιστοι γνωρίζουν. Η γυναίκα που αγωνίστηκε για να καθιερωθεί αυτή η ημέρα κατέληξε να πολεμά την ίδια τη γιορτή που είχε δημιουργήσει.
Η Anna Jarvis αφιέρωσε πολλά χρόνια της ζωής της για να τιμήσει τη μητέρα της και όλες τις μητέρες. Όταν όμως είδε τη γιορτή να μετατρέπεται σε εμπορική επιχείρηση, απογοητεύτηκε βαθιά. Έφτασε μάλιστα στο σημείο να ζητήσει την κατάργησή της, ξοδεύοντας χρόνο και χρήματα σε έναν αγώνα που δεν κατάφερε να κερδίσει.
Πώς ξεκίνησε πραγματικά η Γιορτή της Μητέρας;
Η ιστορία της σύγχρονης Γιορτής της Μητέρας ξεκινά στις Ηνωμένες Πολιτείες, πολύ πριν εμφανιστούν οι διαφημίσεις με λουλούδια και τα ειδικά δώρα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Ann Reeves Jarvis, μια γυναίκα από τη Δυτική Βιρτζίνια που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής της στην υποστήριξη μητέρων και παιδιών.
Στα μέσα του 19ου αιώνα, η παιδική θνησιμότητα ήταν υψηλή και πολλές οικογένειες αντιμετώπιζαν σοβαρές δυσκολίες. Η Ann οργάνωσε ομάδες γυναικών, γνωστές ως Mother’s Day Work Clubs, που προσπαθούσαν να βελτιώσουν τις συνθήκες υγιεινής και τη φροντίδα των παιδιών.
Οι γυναίκες συνεργάζονταν για να βοηθήσουν οικογένειες, να συγκεντρώσουν χρήματα για φάρμακα και να στηρίξουν ανθρώπους που αντιμετώπιζαν ασθένειες και φτώχεια.
Όταν ξέσπασε ο Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος, από το 1861 έως το 1865, οι ομάδες αυτές βοήθησαν τραυματίες και ασθενείς στρατιώτες και από τις δύο αντίπαλες πλευρές.
Για την Ann Jarvis, η φροντίδα ενός ανθρώπου δεν έπρεπε να εξαρτάται από το σε ποια πλευρά του πολέμου ανήκε.
Η μητέρα που ήθελε να συμφιλιώσει τους ανθρώπους μετά τον πόλεμο
Μετά το τέλος του Αμερικανικού Εμφυλίου, οι πληγές στην κοινωνία παρέμεναν ανοιχτές. Οικογένειες είχαν χάσει αγαπημένα πρόσωπα, ενώ οι διαφορές ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο δεν είχαν εξαφανιστεί.
Η Ann Reeves Jarvis προσπάθησε να φέρει κοντά ανθρώπους που είχαν βρεθεί σε αντίπαλα στρατόπεδα.
Το 1868 διοργάνωσε μια εκδήλωση που έγινε γνωστή ως Mother’s Friendship Day, δηλαδή Ημέρα Φιλίας των Μητέρων. Στόχος της ήταν η συμφιλίωση και η αποκατάσταση των σχέσεων ανάμεσα στις οικογένειες.
Η πρωτοβουλία αυτή δεν είχε σχέση με δώρα και καταναλωτικές συνήθειες. Ήταν μια προσπάθεια να χρησιμοποιηθεί η δύναμη της μητρικής φροντίδας για να ξεπεραστούν οι διχασμοί.
Την ίδια εποχή, άλλες γυναίκες στις Ηνωμένες Πολιτείες συνέδεαν τη μητρότητα με την ειρήνη και την κοινωνική αλλαγή.
Η συγγραφέας και ακτιβίστρια Julia Ward Howe δημοσίευσε το 1870 μια έκκληση προς τις γυναίκες όλου του κόσμου, ζητώντας να αναλάβουν δράση για την ειρήνη.
Η πρωτοβουλία της δεν οδήγησε στην καθιέρωση της σημερινής γιορτής, αλλά αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ιστορίας των προσπαθειών για μια ημέρα αφιερωμένη στις μητέρες.
Η Anna Jarvis και η υπόσχεση που έδωσε στη μητέρα της
Η Anna Jarvis μεγάλωσε βλέποντας τη μητέρα της να βοηθά άλλους ανθρώπους. Επηρεάστηκε βαθιά από το έργο της και από την αφοσίωσή της στην οικογένεια και στην κοινωνία.
Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, η Ann Reeves Jarvis είχε εκφράσει την ευχή να υπάρξει κάποτε μια ημέρα αφιερωμένη στην αναγνώριση της προσφοράς των μητέρων.
Όταν πέθανε στις 9 Μαΐου 1905, η κόρη της αποφάσισε να κάνει αυτή την επιθυμία πραγματικότητα.
Η Anna πίστευε ότι οι μητέρες πρόσφεραν πολλά στις οικογένειές τους χωρίς να λαμβάνουν πάντοτε την αναγνώριση που άξιζαν.
Δεν ήθελε μια γιορτή με μεγάλες τελετές και ακριβά δώρα. Ονειρευόταν μια ημέρα κατά την οποία κάθε άνθρωπος θα αφιέρωνε λίγο χρόνο για να τιμήσει τη δική του μητέρα.
Για εκείνη, η πιο σημαντική χειρονομία μπορούσε να είναι ένα γράμμα γεμάτο ευγνωμοσύνη ή μια προσωπική επίσκεψη.
Η ίδια δεν παντρεύτηκε και δεν απέκτησε παιδιά. Παρ’ όλα αυτά, αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής της στην αναγνώριση της μητρικής προσφοράς.
Η πρώτη Γιορτή της Μητέρας και τα 500 λευκά γαρύφαλλα
Στις 10 Μαΐου 1908 πραγματοποιήθηκε μια από τις πρώτες επίσημες εκδηλώσεις της σύγχρονης Γιορτής της Μητέρας.
Η εκδήλωση έγινε στην εκκλησία Andrews Methodist Episcopal Church, στην πόλη Grafton της Δυτικής Βιρτζίνια, όπου είχε δραστηριοποιηθεί η μητέρα της Anna.
Η ίδια η Anna Jarvis δεν βρισκόταν εκεί. Συμμετείχε σε άλλη εκδήλωση για τη Γιορτή της Μητέρας στη Φιλαδέλφεια.
Ωστόσο, είχε φροντίσει να στείλει 500 λευκά γαρύφαλλα στην εκκλησία του Grafton, ώστε να μοιραστούν στους παρευρισκόμενους.
Τα λουλούδια δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Το λευκό γαρύφαλλο ήταν το αγαπημένο λουλούδι της μητέρας της και η Anna το καθιέρωσε ως σύμβολο της ημέρας.
Ήταν μια απλή αλλά συμβολική χειρονομία, που αργότερα θα αποκτούσε τεράστια εμπορική σημασία.
Πότε καθιερώθηκε επίσημα η Γιορτή της Μητέρας;
Μετά την πρώτη εκδήλωση, η Anna Jarvis ξεκίνησε μια επίμονη εκστρατεία για την επίσημη αναγνώριση της γιορτής.
Έστελνε επιστολές σε πολιτικούς, κυβερνήτες, θρησκευτικούς ηγέτες και σημαντικές προσωπικότητες. Προσπαθούσε να τους πείσει ότι οι μητέρες άξιζαν μια ξεχωριστή ημέρα τιμής.
Οι προσπάθειές της απέδωσαν καρπούς. Μέσα σε λίγα χρόνια, πολλές αμερικανικές πολιτείες είχαν αρχίσει να γιορτάζουν τη συγκεκριμένη ημέρα.
Το 1914, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Woodrow Wilson εξέδωσε διακήρυξη που καθιέρωνε τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου ως ημέρα δημόσιας έκφρασης αγάπης και σεβασμού προς τις μητέρες.
Για την Anna Jarvis, αυτό ήταν μια τεράστια προσωπική δικαίωση. Μια ιδέα που είχε γεννηθεί μέσα από την αγάπη για τη μητέρα της είχε αποκτήσει εθνική αναγνώριση.
Η Jarvis επέμενε μάλιστα στη γραφή Mother’s Day, στον ενικό. Ήθελε να τονίσει ότι κάθε άνθρωπος τιμά τη δική του μητέρα και τη μοναδική σχέση που έχει μαζί της.
Ωστόσο, η μεγάλη επιτυχία της γιορτής έφερε σύντομα και μια εξέλιξη που δεν είχε προβλέψει.
Γιατί η Anna Jarvis μετάνιωσε για τη Γιορτή της Μητέρας;
Όσο η Γιορτή της Μητέρας γινόταν δημοφιλέστερη, τόσο περισσότερες επιχειρήσεις ανακάλυπταν τις εμπορικές δυνατότητές της.
Ανθοπωλεία άρχισαν να προωθούν λουλούδια ειδικά για την ημέρα. Εταιρείες ευχετήριων καρτών δημιούργησαν νέες συλλογές, ενώ καταστήματα και επιχειρήσεις χρησιμοποιούσαν τη γιορτή στις διαφημίσεις τους.
Αυτό που για την Anna Jarvis είχε ξεκινήσει ως μια προσωπική πράξη αγάπης μετατρεπόταν σταδιακά σε μεγάλη εμπορική ευκαιρία.
Η αλλαγή την εξόργισε.
Πίστευε ότι η αγάπη για μια μητέρα δεν μπορούσε να μετρηθεί από την αξία ενός δώρου. Δεν ήθελε οι άνθρωποι να θεωρούν ότι είχαν εκπληρώσει το καθήκον τους απλώς αγοράζοντας μια κάρτα ή ένα μπουκέτο λουλούδια.
Για εκείνη, μια προσωπική επιστολή είχε μεγαλύτερη συναισθηματική αξία από μια έτοιμη ευχετήρια κάρτα με τυπωμένες ευχές.
Η αντίδρασή της ήταν τόσο έντονη, ώστε άρχισε να καταγγέλλει δημόσια την εμπορευματοποίηση της ημέρας που η ίδια είχε αγωνιστεί να καθιερώσει.
Το λευκό γαρύφαλλο που έγινε σύμβολο μιας μεγάλης διαμάχης
Το λευκό γαρύφαλλο είχε ξεχωριστή σημασία για την Anna Jarvis.
Το είχε επιλέξει ως σύμβολο της καθαρής αγάπης και της μνήμης της μητέρας της. Στις πρώτες εκδηλώσεις, το λουλούδι προσφερόταν ως μια απλή χειρονομία τιμής.
Όταν όμως η γιορτή απέκτησε μεγάλη δημοτικότητα, η ζήτηση για λευκά γαρύφαλλα αυξήθηκε σημαντικά.
Η Jarvis κατηγόρησε ανθοπωλεία ότι εκμεταλλεύονταν το συναίσθημα των ανθρώπων αυξάνοντας τις τιμές τους ενόψει της γιορτής.
Το 1922 υποστήριξε δημόσια ένα μποϊκοτάζ εναντίον των ανθοπωλών που αύξαναν τις τιμές των λευκών γαρυφάλλων κάθε Μάιο.
Έτσι, το λουλούδι που είχε επιλέξει για να τιμήσει τη μητέρα της έγινε σύμβολο της σύγκρουσής της με την εμπορική πλευρά της γιορτής.
Οι διαμαρτυρίες που την έφεραν αντιμέτωπη με επιχειρήσεις και οργανώσεις
Η Anna Jarvis δεν περιορίστηκε σε επιστολές διαμαρτυρίας. Άρχισε να παρεμβαίνει ακόμη και σε δημόσιες εκδηλώσεις που θεωρούσε ότι εκμεταλλεύονταν το όνομα της γιορτής.
Το 1923 εμφανίστηκε σε συνέδριο εμπόρων ζαχαρωτών για να διαμαρτυρηθεί για την εμπορική αξιοποίησή της.
Δύο χρόνια αργότερα, το 1925, διέκοψε εκδήλωση της οργάνωσης American War Mothers στη Φιλαδέλφεια, επειδή διαφωνούσε με την πώληση λευκών γαρυφάλλων για συγκέντρωση χρημάτων.
Η Jarvis θεωρούσε ότι ακόμη και οι φιλανθρωπικές δραστηριότητες μπορούσαν να αλλοιώσουν τον αρχικό χαρακτήρα της γιορτής όταν αξιοποιούσαν εμπορικά το όνομά της.
Ενεπλάκη επίσης σε νομικές διαμάχες, καθώς πίστευε ότι είχε ιδιαίτερα δικαιώματα πάνω στην ονομασία και στην καθιέρωση της ημέρας.
Η στάση της συχνά προκαλούσε αντιδράσεις. Πολλοί θεωρούσαν υπερβολικό να προσπαθεί να ελέγξει τον τρόπο με τον οποίο ολόκληρη η χώρα γιόρταζε τις μητέρες.
Η ίδια όμως παρέμενε πεπεισμένη ότι υπερασπιζόταν την αρχική σημασία της ημέρας.
Έφτασε να ζητήσει την κατάργηση της γιορτής που δημιούργησε
Η απογοήτευση της Anna Jarvis μεγάλωνε όσο περνούσαν τα χρόνια.
Η εμπορική εκμετάλλευση της Γιορτής της Μητέρας δεν περιορίστηκε. Αντίθετα, η ημέρα γινόταν όλο και πιο σημαντική για ανθοπωλεία, καταστήματα και εταιρείες ευχετήριων καρτών.
Το 1943 η Jarvis προχώρησε ακόμη περισσότερο, ξεκινώντας προσπάθεια για την ανάκληση της επίσημης αναγνώρισης της γιορτής.
Ήταν μια εντυπωσιακή ανατροπή.
Η γυναίκα που είχε στείλει αμέτρητες επιστολές για να καθιερωθεί η Γιορτή της Μητέρας προσπαθούσε πλέον να ανατρέψει το αποτέλεσμα του δικού της αγώνα.
Δεν είχε πάψει να πιστεύει στην αξία της μητρότητας. Αντίθετα, θεωρούσε ότι ο τρόπος με τον οποίο γιορταζόταν η ημέρα είχε απομακρυνθεί τόσο πολύ από τον αρχικό σκοπό της, ώστε η κατάργησή της θα ήταν προτιμότερη από τη συνέχιση της εμπορικής εκμετάλλευσης.
Το θλιβερό τέλος της γυναίκας που καθιέρωσε τη Γιορτή της Μητέρας
Η Anna Jarvis αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής της στην υπεράσπιση της ημέρας που είχε δημιουργήσει.
Οι συνεχείς διαμαρτυρίες, οι αντιπαραθέσεις και οι προσωπικές δυσκολίες επηρέασαν την οικονομική και ψυχική της κατάσταση.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής της τα πέρασε στο Marshall Square Sanitarium, στην Πενσιλβάνια.
Πέθανε στις 24 Νοεμβρίου 1948, σε ηλικία 84 ετών, χωρίς να έχει καταφέρει να αλλάξει τον εμπορικό χαρακτήρα που είχε αποκτήσει η γιορτή.
Μια ιδιαίτερα ειρωνική λεπτομέρεια της ιστορίας της είναι ότι, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές που παρουσιάζει το Smithsonian, επιχειρήσεις από τους κλάδους των λουλουδιών και των ευχετήριων καρτών συνέβαλαν στην κάλυψη των εξόδων φροντίδας της.
Ήταν οι ίδιοι επαγγελματικοί κλάδοι εναντίον των οποίων είχε αγωνιστεί επί πολλά χρόνια.
Η ιστορία της δεν είναι απλώς μια διήγηση για μια γιορτή. Είναι και μια υπενθύμιση του πόσο διαφορετική μπορεί να γίνει μια κοινωνική ιδέα όταν αποκτήσει μεγάλη εμπορική απήχηση.
Πότε γιορτάζεται η Γιορτή της Μητέρας στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα η Γιορτή της Μητέρας γιορτάζεται τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, ακολουθώντας το έθιμο που καθιερώθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ημερομηνία δεν είναι σταθερή, αφού αλλάζει κάθε χρόνο ανάλογα με το ημερολόγιο.
Η ελληνική παράδοση έχει συνδέσει επίσης την τιμή προς τη μητρότητα με τη γιορτή της Υπαπαντής του Χριστού, στις 2 Φεβρουαρίου, η οποία στο παρελθόν είχε συνδεθεί με εορτασμούς για τις μητέρες.
Σήμερα, η δεύτερη Κυριακή του Μαΐου είναι η καθιερωμένη ημερομηνία για την ανταλλαγή ευχών, την προσφορά λουλουδιών και τις οικογενειακές συναντήσεις.
Σε άλλες χώρες η γιορτή πραγματοποιείται διαφορετικές ημερομηνίες. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο το Mothering Sunday συνδέεται με την περίοδο της Σαρακοστής και έχει διαφορετικές ιστορικές ρίζες.
Τι θα ήθελε πραγματικά η Anna Jarvis από τη σημερινή γιορτή;
Αν μπορούσε να δει πώς γιορτάζεται η Γιορτή της Μητέρας, η Anna Jarvis πιθανότατα θα αναγνώριζε πολλά από εκείνα που την είχαν ενοχλήσει.
Διαφημίσεις, ειδικές προσφορές, λουλούδια, δώρα και έτοιμες ευχετήριες κάρτες αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της ημέρας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα δώρο είναι απαραίτητα κάτι κακό. Ένα μπουκέτο λουλούδια μπορεί να εκφράζει πραγματική αγάπη, όταν προσφέρεται με ειλικρινές συναίσθημα.
Η βασική αντίρρηση της Jarvis ήταν ότι το δώρο δεν έπρεπε να αντικαθιστά την προσωπική σχέση.
Για εκείνη, ένα χειρόγραφο γράμμα, μια επίσκεψη ή λίγος χρόνος αφιερωμένος στη μητέρα μπορούσαν να έχουν μεγαλύτερη σημασία από μια ακριβή αγορά.
Η ημέρα, βέβαια, δεν έχει το ίδιο νόημα για όλους. Για κάποιους αποτελεί ευκαιρία χαράς και οικογενειακής συνάντησης, ενώ για άλλους μπορεί να ξυπνά αναμνήσεις, απώλειες ή δύσκολα συναισθήματα.
Δεν υπάρχει ένας μοναδικός σωστός τρόπος να τη βιώνει κάθε άνθρωπος.
Το πραγματικό μήνυμα πίσω από τη Γιορτή της Μητέρας
Η ιστορία της Γιορτής της Μητέρας ξεκίνησε από την κοινωνική προσφορά της Ann Reeves Jarvis και συνεχίστηκε μέσα από την επιμονή της κόρης της, Anna.
Αυτό που αρχικά προοριζόταν να είναι μια ημέρα προσωπικής ευγνωμοσύνης εξελίχθηκε σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες γιορτές στον κόσμο.
Η δημιουργός της δεν κατάφερε να εμποδίσει την εμπορευματοποίησή της. Κατάφερε όμως να αφήσει πίσω της ένα μήνυμα που εξακολουθεί να έχει αξία.
Η αγάπη προς μια μητέρα δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται με χρήματα ή με ένα ακριβό δώρο. Μπορεί να φανεί μέσα από μια απλή πράξη ενδιαφέροντος, μια ειλικρινή κουβέντα ή λίγο χρόνο που αφιερώνουμε πραγματικά σε έναν αγαπημένο άνθρωπο.
Ίσως τελικά αυτό να ήταν το πιο σημαντικό που ήθελε να πετύχει η Anna Jarvis: να θυμόμαστε τις μητέρες μας όχι επειδή το γράφει το ημερολόγιο, αλλά επειδή έχουν μια ξεχωριστή θέση στη ζωή μας.
