Κάτω από τα σπίτια ενός χωριού στην Καππαδοκία κρύβεται ένας ολόκληρος κόσμος. Στενοί διάδρομοι, δωμάτια, εκκλησίες, αποθήκες και τεράστιες πέτρινες πόρτες σχηματίζουν μια υπόγεια πολιτεία που φτάνει σε βάθος περίπου 85 μέτρων.
Πρόκειται για την υπόγεια πόλη Ντερινκούγιου, κάτω από την ιστορική Μαλακοπή, έναν τόπο με ιδιαίτερη σημασία για τους Έλληνες της Καππαδοκίας. Το συγκρότημα μπορούσε να προσφέρει καταφύγιο σε χιλιάδες ανθρώπους σε περιόδους κινδύνου. Και το πιο εντυπωσιακό είναι ότι μεγάλο μέρος του παρέμεινε κρυμμένο από τη σύγχρονη έρευνα μέχρι τον 20ό αιώνα.
Η Μαλακοπή της Καππαδοκίας και η υπόγεια πόλη Ντερινκούγιου
Το σημερινό Ντερινκούγιου βρίσκεται στην επαρχία Νεβσεχίρ, στην κεντρική Τουρκία, περίπου 30 χιλιόμετρα από την ομώνυμη πόλη.
Η περιοχή είναι γνωστή για τα παράξενα ηφαιστειακά πετρώματα, τις λαξευμένες κατοικίες και τις υπόγειες εγκαταστάσεις που δημιουργήθηκαν στη διάρκεια πολλών αιώνων.
Η παλιά ονομασία του οικισμού ήταν Μαλακοπή, γνωστή επίσης σε ιστορικές καταγραφές με παραλλαγές όπως Malakopi και Melegobi. Για τους Έλληνες της Καππαδοκίας, η Μαλακοπή αποτελούσε έναν σημαντικό τόπο εγκατάστασης και κοινοτικής ζωής.
Κάτω από αυτόν τον οικισμό βρίσκεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά υπόγεια συγκροτήματα της περιοχής.
Γιατί οι άνθρωποι έφτιαχναν κατοικίες κάτω από τη γη;
Η απάντηση βρίσκεται τόσο στη γεωλογία όσο και στην ιστορία της Καππαδοκίας.
Τα ηφαιστειακά πετρώματα της περιοχής, ιδιαίτερα ο μαλακός ηφαιστειακός τόφφος, μπορούν να λαξευτούν σχετικά εύκολα με κατάλληλα εργαλεία. Έτσι, οι κάτοικοι μπορούσαν να δημιουργούν δωμάτια, αποθήκες και διαδρόμους μέσα στον βράχο.
Οι υπόγειοι χώροι είχαν και πρακτικά πλεονεκτήματα. Η θερμοκρασία τους παρέμενε πιο σταθερή από εκείνη της επιφάνειας, ενώ μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη φύλαξη τροφίμων και την προστασία ανθρώπων και ζώων.
Πάνω απ’ όλα, όμως, οι υπόγειες εγκαταστάσεις προσέφεραν προστασία σε εποχές πολέμων, επιδρομών και ανασφάλειας.
Ποιοι κατασκεύασαν την υπόγεια πόλη;
Η ακριβής αρχή της κατασκευής του Ντερινκούγιου δεν έχει προσδιοριστεί με βεβαιότητα. Η περιοχή κατοικείται από την αρχαιότητα και οι υπόγειοι χώροι φαίνεται ότι διαμορφώθηκαν και επεκτάθηκαν σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους.
Ορισμένες θεωρίες συνδέουν τις πρώτες λαξεύσεις με αρχαίους πληθυσμούς της Ανατολίας. Ωστόσο, δεν υπάρχει οριστική απόδειξη ότι ολόκληρη η υπόγεια πόλη σχεδιάστηκε από έναν συγκεκριμένο λαό.
Κατά τη ρωμαϊκή και ιδιαίτερα τη βυζαντινή περίοδο, οι υπόγειες εγκαταστάσεις της Καππαδοκίας χρησιμοποιήθηκαν από χριστιανικές κοινότητες.
Οι συγκρούσεις και οι επιδρομές που γνώρισε η περιοχή, ανάμεσά τους και οι αραβοβυζαντινοί πόλεμοι, αποτελούν σημαντικό ιστορικό πλαίσιο για τη χρήση τέτοιων καταφυγίων.
Η αρχαία αναφορά του Ξενοφώντα
Η ιδέα της υπόγειας κατοικίας στην Ανατολία δεν ήταν άγνωστη στους αρχαίους Έλληνες.
Ο Ξενοφών, στην «Ανάβαση», περιγράφει υπόγειες κατοικίες σε περιοχές της Ανατολίας, με εισόδους που έμοιαζαν με στόμια πηγαδιών. Μέσα σε αυτές υπήρχαν χώροι για ανθρώπους και ζώα.
Η αναφορά δεν αφορά ονομαστικά το Ντερινκούγιου και δεν αποδεικνύει πότε κατασκευάστηκε η συγκεκριμένη υπόγεια πόλη. Δείχνει, όμως, ότι η χρήση υπόγειων κατοικιών είχε ήδη μεγάλη ιστορία στην ευρύτερη περιοχή.
Μια υπόγεια πόλη που φτάνει περίπου 85 μέτρα βαθιά
Το μέγεθος του Ντερινκούγιου προκαλεί πραγματικά εντύπωση.
Σύμφωνα με την αρμόδια τουρκική υπηρεσία πολιτιστικής κληρονομιάς, το υπόγειο συγκρότημα φτάνει σε βάθος περίπου 85 μέτρων.
Συχνά αναφέρεται ότι διαθέτει έως 18 επίπεδα. Ωστόσο, ο ακριβής αριθμός των επιπέδων δεν παρουσιάζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις πηγές. Η τοπική διοίκηση αναφέρει οκτώ επισκέψιμα επίπεδα και εκτιμήσεις για περισσότερα σε μεγαλύτερο βάθος.
Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι δεν πρόκειται για μια απλή σπηλιά. Είναι ένα σύνθετο δίκτυο από διαδρόμους, αίθουσες και βοηθητικούς χώρους.
Μπορούσαν να καταφύγουν εκεί 20.000 άνθρωποι;
Μία από τις πιο γνωστές πληροφορίες για το Ντερινκούγιου είναι ότι μπορούσε να φιλοξενήσει έως και 20.000 ανθρώπους.
Ο αριθμός αυτός εμφανίζεται σε πολλά διεθνή αφιερώματα, ανάμεσά τους και ένα ρεπορτάζ του BBC για την υπόγεια πόλη.
Πρόκειται όμως για εκτίμηση της πιθανής χωρητικότητας και όχι για εξακριβωμένο αριθμό μόνιμων κατοίκων.
Το συγκρότημα φαίνεται ότι μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως προσωρινό καταφύγιο για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, μαζί με ζώα και αποθηκευμένες προμήθειες.
Πώς ανακαλύφθηκε ξανά η υπόγεια πόλη το 1963;
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ιστορίες του Ντερινκούγιου αφορά τη σύγχρονη ανακάλυψή του.
Σύμφωνα με τη γνωστή αφήγηση, το 1963 ένας κάτοικος της περιοχής πραγματοποιούσε εργασίες ανακαίνισης στο σπίτι του. Όταν αφαιρέθηκε ένας τοίχος, αποκαλύφθηκε ένα άνοιγμα που οδηγούσε σε υπόγειο χώρο.
Η διερεύνηση έφερε στο φως περισσότερους θαλάμους και περάσματα, αποκαλύπτοντας σταδιακά την έκταση του συγκροτήματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι υπόγειοι χώροι ήταν εντελώς άγνωστοι στους κατοίκους. Ορισμένα τμήματα είχαν χρησιμοποιηθεί ή ήταν γνωστά στην περιοχή.
Ωστόσο, η συστηματική ανάδειξη της υπόγειας πόλης επέτρεψε να γίνει περισσότερο κατανοητή η έκτασή της.
Το Ντερινκούγιου άνοιξε για τουριστική επίσκεψη τη δεκαετία του 1960 και εξελίχθηκε σε ένα από τα γνωστότερα ιστορικά αξιοθέατα της Καππαδοκίας.
Πώς μπορούσαν να ζουν άνθρωποι τόσο βαθιά κάτω από τη γη;
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο δεν είναι μόνο το βάθος της υπόγειας πόλης, αλλά το γεγονός ότι οι χώροι της είχαν διαφορετικές χρήσεις.
Στο συγκρότημα έχουν εντοπιστεί στάβλοι, αποθήκες, χώροι παρασκευής κρασιού, αίθουσες συγκέντρωσης, εκκλησίες και πηγάδια.
Στα ανώτερα επίπεδα βρίσκονταν χώροι που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για ζώα και αποθήκευση. Βαθύτερα υπήρχαν άλλες εγκαταστάσεις που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες των ανθρώπων.
Πώς έφτανε ο αέρας στα χαμηλότερα επίπεδα;
Η παραμονή πολλών ανθρώπων κάτω από τη γη απαιτούσε ένα αποτελεσματικό σύστημα αερισμού.
Για τον σκοπό αυτό είχαν δημιουργηθεί κατακόρυφοι αεραγωγοί, οι οποίοι συνέδεαν διαφορετικά επίπεδα με την επιφάνεια.
Ένας από τους σημαντικότερους κατακόρυφους άξονες του Ντερινκούγιου έχει βάθος περίπου 55 μέτρων και συνδεόταν με τη λειτουργία του εξαερισμού και την πρόσβαση σε νερό.
Χωρίς τέτοιες υποδομές, η παραμονή ανθρώπων και ζώων στο εσωτερικό θα ήταν πολύ δυσκολότερη.
Πηγάδια που μπορούσαν να προστατεύσουν τους κατοίκους
Το νερό ήταν απαραίτητο για κάθε κοινότητα που προσπαθούσε να προστατευτεί από μια επιδρομή.
Στο Ντερινκούγιου υπήρχαν πηγάδια, ορισμένα από τα οποία δεν επικοινωνούσαν απευθείας με την επιφάνεια.
Αυτή η διαμόρφωση μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη προστασία από την πιθανότητα παρέμβασης ή μόλυνσης των αποθεμάτων νερού από ανθρώπους που βρίσκονταν έξω από το καταφύγιο.
Σε μια περίοδο πολιορκίας, μια τέτοια δυνατότητα μπορούσε να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντική.
Οι τεράστιες πέτρινες πόρτες που προστάτευαν την πόλη
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της υπόγειας πόλης είναι οι μεγάλες κυκλικές πέτρες που βρίσκονται σε ορισμένα περάσματα.
Οι πέτρες αυτές λειτουργούσαν ως πόρτες ασφαλείας. Μπορούσαν να μετακινηθούν ώστε να κλείνουν έναν διάδρομο και να δυσκολεύουν την είσοδο ανεπιθύμητων επισκεπτών.
Ορισμένες διαθέτουν άνοιγμα στο κέντρο τους. Η λειτουργία τέτοιων ανοιγμάτων έχει συνδεθεί με την παρατήρηση, την επικοινωνία ή τη δυνατότητα χειρισμού της πέτρας.
Το σημαντικότερο ήταν ότι οι αμυντικές αυτές κατασκευές επέτρεπαν στους ανθρώπους να περιορίζουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένα τμήματα.
Γιατί οι διάδρομοι ήταν τόσο στενοί;
Πολλοί διάδρομοι του Ντερινκούγιου είναι τόσο χαμηλοί και στενοί, ώστε ένας ενήλικος χρειάζεται να σκύψει για να περάσει.
Η διαμόρφωση αυτή μπορούσε να προσφέρει αμυντικό πλεονέκτημα. Ένας εισβολέας θα δυσκολευόταν να κινηθεί γρήγορα, ενώ μεγάλος αριθμός ανθρώπων δεν μπορούσε να περάσει ταυτόχρονα από ένα στενό άνοιγμα.
Οι υπόγειοι χώροι δεν ήταν σχεδιασμένοι με τα σημερινά πρότυπα άνεσης. Η προστασία και η δυνατότητα απομόνωσης διαφορετικών τμημάτων είχαν ιδιαίτερη σημασία.
Υπήρχε υπόγεια σήραγγα που ένωνε το Ντερινκούγιου με το Καϊμακλί;
Στην Καππαδοκία βρίσκεται και το Καϊμακλί, μία ακόμη εντυπωσιακή υπόγεια πόλη.
Μια διαδεδομένη πληροφορία αναφέρει ότι τα δύο συγκροτήματα συνδέονταν με υπόγεια σήραγγα μήκους αρκετών χιλιομέτρων.
Η ευρύτερη περιοχή διαθέτει πράγματι πολλά υπόγεια περάσματα και εγκαταστάσεις. Ωστόσο, δεν έχει επιβεβαιωθεί μια πλήρως προσβάσιμη και συνεχής διαδρομή που να επιτρέπει σήμερα τη μετάβαση από το Ντερινκούγιου στο Καϊμακλί.
Οι επισκέπτες πρέπει να αντιμετωπίζουν τέτοιες αναφορές ως ιστορικές πληροφορίες ή εκτιμήσεις, όχι ως διαδρομές που μπορούν να εξερευνήσουν.
Οι Έλληνες της Καππαδοκίας και η ιστορία της Μαλακοπής
Η ιστορία της υπόγειας πόλης συνδέεται και με τη μακρά παρουσία των ελληνικών κοινοτήτων στην Καππαδοκία.
Η Μαλακοπή αποτελούσε έναν από τους οικισμούς στους οποίους ζούσαν Έλληνες της περιοχής. Η τοπική ζωή περιλάμβανε εκκλησίες, κοινότητες και παραδόσεις που διατηρήθηκαν επί πολλές γενιές.
Οι υπόγειοι χώροι της Καππαδοκίας δεν αποτελούσαν απλώς κατάλοιπα της αρχαιότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις συνέχισαν να χρησιμοποιούνται ή να διατηρούνται στη μνήμη των κατοίκων μέχρι τους νεότερους χρόνους.
Μια μαρτυρία από τις αρχές του 20ού αιώνα
Ο Βρετανός γλωσσολόγος Richard MacGillivray Dawkins, που μελέτησε τις ελληνικές διαλέκτους της Καππαδοκίας, κατέγραψε πληροφορίες για τη ζωή και τις συνήθειες των χριστιανικών κοινοτήτων της περιοχής.
Σε ιστορικές αναφορές που συνδέονται με το έργο του περιγράφεται η χρήση υπόγειων χώρων ως καταφυγίων στην ευρύτερη Καππαδοκία, ακόμη και στις αρχές του 20ού αιώνα.
Τέτοιες μαρτυρίες δεν αποδεικνύουν ότι κάθε επίπεδο του Ντερινκούγιου χρησιμοποιούνταν συνεχώς. Δείχνουν, όμως, πόσο βαθιά συνδεδεμένη ήταν η πρακτική της υπόγειας προστασίας με την ιστορία της περιοχής.
Η ανταλλαγή των πληθυσμών που συμφωνήθηκε το 1923 οδήγησε στην αποχώρηση των περισσότερων ελληνορθόδοξων κατοίκων της Καππαδοκίας από τις πατρογονικές τους εστίες.
Η ιστορική Μαλακοπή άλλαξε πληθυσμιακή σύνθεση, αλλά η μνήμη της παρέμεινε ζωντανή στους απογόνους των προσφύγων.
Μπορεί κάποιος να επισκεφθεί σήμερα την υπόγεια πόλη;
Το Ντερινκούγιου είναι επισκέψιμο αρχαιολογικό αξιοθέατο της Καππαδοκίας. Ωστόσο, μόνο ένα τμήμα του υπόγειου συγκροτήματος είναι διαμορφωμένο για το κοινό.
Η επίσκεψη περιλαμβάνει πέτρινες σκάλες, χαμηλά περάσματα και στενούς διαδρόμους. Σε ορισμένα σημεία χρειάζεται να σκύψει κανείς αρκετά για να προχωρήσει.
Όσοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κίνηση ή έντονη κλειστοφοβία πρέπει να λάβουν υπόψη τις συγκεκριμένες συνθήκες πριν επιλέξουν να κατέβουν.
Τι χρειάζεται να γνωρίζει ο επισκέπτης;
- Να φορά άνετα παπούτσια με καλή πρόσφυση, καθώς τα σκαλιά και οι πέτρινες επιφάνειες μπορεί να είναι άνισα.
- Να ακολουθεί τη σηματοδοτημένη διαδρομή και τις οδηγίες του προσωπικού.
- Να αποφεύγει την είσοδο σε κλειστά ή μη επισκέψιμα τμήματα.
- Να γνωρίζει ότι η περιήγηση περιλαμβάνει χαμηλές οροφές και στενά περάσματα.
- Να ελέγχει πριν από την επίσκεψη τις ώρες λειτουργίας και τυχόν αλλαγές στη διαθέσιμη διαδρομή.
Για πληροφορίες σχετικά με τις υπόγειες εγκαταστάσεις της περιοχής υπάρχει και ένας ταξιδιωτικός οδηγός για τις υπόγειες πόλεις της Καππαδοκίας.
Αξίζει επίσης να γνωρίσει κανείς άλλους λαξευμένους οικισμούς, όπως το Ορταχισάρ, το εντυπωσιακό χωριό-σπήλαιο της Καππαδοκίας, όπου η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική της περιοχής είναι εμφανής και πάνω από το έδαφος.
Συχνές ερωτήσεις για την υπόγεια πόλη Ντερινκούγιου
Πού βρίσκεται η υπόγεια πόλη Ντερινκούγιου;
Βρίσκεται στην Καππαδοκία της κεντρικής Τουρκίας, κάτω από τον σημερινό οικισμό Ντερινκούγιου, που ιστορικά ήταν γνωστός στους Έλληνες ως Μαλακοπή.
Πόσο βαθιά φτάνει η υπόγεια πόλη;
Το συνολικό βάθος της αναφέρεται ότι φτάνει περίπου τα 85 μέτρα. Το επισκέψιμο τμήμα περιορίζεται σε ορισμένα επίπεδα του συγκροτήματος.
Πόσοι άνθρωποι μπορούσαν να ζήσουν εκεί;
Η συχνότερη εκτίμηση αναφέρει ότι μπορούσαν να βρουν προσωρινό καταφύγιο έως και 20.000 άνθρωποι. Ο αριθμός δεν αποτελεί επιβεβαιωμένη απογραφή μόνιμου πληθυσμού.
Ποιοι κατασκεύασαν το Ντερινκούγιου;
Η ακριβής προέλευση δεν έχει εξακριβωθεί. Το συγκρότημα φαίνεται ότι διαμορφώθηκε και επεκτάθηκε σε διαφορετικές εποχές, ενώ η χρήση του συνδέθηκε ιδιαίτερα με χριστιανικές κοινότητες της ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου.
Πότε ανακαλύφθηκε η υπόγεια πόλη;
Η σύγχρονη επανανακάλυψή της συνδέεται με εργασίες ανακαίνισης κατοικίας το 1963. Ακολούθησαν έρευνες που ανέδειξαν την έκταση των υπόγειων εγκαταστάσεων.
Μια ολόκληρη ιστορία κρυμμένη κάτω από τη γη
Το Ντερινκούγιου δεν εντυπωσιάζει μόνο επειδή φτάνει δεκάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια. Είναι ένας χώρος που δείχνει πώς οι άνθρωποι αξιοποίησαν τη φύση και την τεχνική τους γνώση για να προστατεύσουν τις κοινότητές τους.
Οι διάδρομοι, οι πέτρινες πόρτες, οι εκκλησίες και τα πηγάδια διατηρούν τα ίχνη διαφορετικών εποχών και πληθυσμών.
Για την ελληνική ιστορία, η σύνδεση με τη Μαλακοπή προσθέτει μια ιδιαίτερη διάσταση. Κάτω από έναν τόπο όπου έζησαν γενιές Ελλήνων της Καππαδοκίας σώζεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά υπόγεια συγκροτήματα της Ανατολίας.
Μερικές φορές, για να ανακαλύψουμε την ιστορία ενός τόπου, δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε τα κτίριά του. Χρειάζεται να κατέβουμε βαθιά κάτω από αυτά.
Πηγές:
