Η ρομποτικά υποβοηθούμενη χειρουργική αποτελεί μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές εξελίξεις της σύγχρονης ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής. Στην Ελλάδα, ένα από τα πρόσωπα που συνδέθηκαν με την πρώιμη εφαρμογή αυτής της τεχνολογίας είναι ο γενικός χειρουργός Δρ. Κωνσταντίνος Μ. Κωνσταντινίδης.
Σύμφωνα με το Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, ο Κωνσταντινίδης εφάρμοσε το ρομποτικό σύστημα AESOP 3000 το 2000 και πραγματοποίησε τις πρώτες επεμβάσεις με το σύστημα da Vinci στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 2006. Από τότε, η χρήση ρομποτικών συστημάτων επεκτάθηκε σε πολλές χειρουργικές ειδικότητες και αποτελεί πλέον μία από τις διαθέσιμες επιλογές ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής.
Ποιος είναι ο Δρ. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης;
Ο Κωνσταντίνος Μ. Κωνσταντινίδης είναι γενικός χειρουργός και, σύμφωνα με το επίσημο βιογραφικό του στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, είναι Διευθυντής του Τμήματος Γενικής, Λαπαροσκοπικής, Ογκολογικής και Ρομποτικής Χειρουργικής.
Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1981 και συνέχισε την εκπαίδευσή του στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Riverside Methodist Hospital του Οχάιο, σε συνεργασία με το Ohio State University.
Από το 1991 εργάζεται στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, όπου ανέπτυξε δραστηριότητα στη λαπαροσκοπική και αργότερα στη ρομποτική γενική χειρουργική.
Η πρώτη εφαρμογή του AESOP 3000 στην Ελλάδα
Πριν από την έλευση του da Vinci, υπήρχαν ήδη συστήματα που χρησιμοποιούσαν ρομποτική τεχνολογία για να βοηθούν τον χειρουργό κατά τη διάρκεια λαπαροσκοπικών επεμβάσεων.
Το AESOP 3000, δηλαδή Automated Endoscopic System for Optimal Positioning, ήταν ένα ρομποτικά ελεγχόμενο σύστημα τοποθέτησης της λαπαροσκοπικής κάμερας.
Σύμφωνα με το Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, ο Κωνσταντινίδης εφάρμοσε το AESOP 3000 τον Σεπτέμβριο του 2000, στην πρώτη εφαρμογή του συστήματος στην Ελλάδα και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Το AESOP δεν ήταν σύστημα που πραγματοποιούσε ολόκληρη την επέμβαση. Λειτουργούσε ως τεχνολογικό βοήθημα που επέτρεπε στον χειρουργό να ελέγχει τη θέση του ενδοσκοπίου.
Το da Vinci έρχεται στην Ελλάδα το 2006
Το επόμενο μεγάλο βήμα έγινε τον Σεπτέμβριο του 2006, όταν εγκαταστάθηκε στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών σύστημα da Vinci και πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες επεμβάσεις ρομποτικά υποβοηθούμενης χειρουργικής στην Ελλάδα.
Το σύστημα da Vinci αναπτύχθηκε από την Intuitive Surgical και διαφέρει σημαντικά από ένα αυτόνομο «ρομπότ» που χειρουργεί μόνο του.
Ο χειρουργός κάθεται σε ειδική κονσόλα, βλέπει το χειρουργικό πεδίο σε τρισδιάστατη απεικόνιση και ελέγχει σε πραγματικό χρόνο τα χειρουργικά εργαλεία που βρίσκονται πάνω στους ρομποτικούς βραχίονες.
Η FDA τονίζει ότι τα robotically-assisted surgical systems δεν πραγματοποιούν αυτόνομα μια επέμβαση. Οι κινήσεις τους εξαρτώνται από τον άμεσο έλεγχο εκπαιδευμένου χειρουργού.
Τι μπορεί να προσφέρει η ρομποτικά υποβοηθούμενη χειρουργική;
Η ρομποτική χειρουργική αποτελεί μορφή ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής σε πολλές εφαρμογές και μπορεί να προσφέρει στον χειρουργό τεχνικά πλεονεκτήματα, όπως:
- Τρισδιάστατη και μεγεθυμένη απεικόνιση του χειρουργικού πεδίου.
- Εργαλεία με μεγάλη ελευθερία κινήσεων, που μπορούν να διευκολύνουν λεπτούς χειρισμούς.
- Φιλτράρισμα ορισμένων ακούσιων κινήσεων του χειρουργού.
- Πρόσβαση μέσω μικρών τομών σε πολλές επεμβάσεις όπου ενδείκνυται ελάχιστα επεμβατική προσέγγιση.
Αυτά είναι τεχνικά χαρακτηριστικά του συστήματος και δεν σημαίνουν ότι κάθε ρομποτική επέμβαση είναι αυτόματα ασφαλέστερη ή αποτελεσματικότερη από κάθε λαπαροσκοπική ή ανοικτή επέμβαση.
Είναι πάντα καλύτερη από τη συμβατική χειρουργική;
Όχι. Η καταλληλότερη χειρουργική μέθοδος εξαρτάται από την πάθηση, το είδος της επέμβασης, την ανατομία και τη γενική κατάσταση του ασθενούς, καθώς και από την εκπαίδευση και εμπειρία της χειρουργικής ομάδας.
Η FDA αναφέρει ότι η ρομποτικά υποβοηθούμενη χειρουργική αποτελεί σημαντική θεραπευτική επιλογή για ορισμένες επεμβάσεις, αλλά δεν είναι κατάλληλη για όλες τις περιπτώσεις. Οι ασθενείς πρέπει να συζητούν με τον γιατρό τους τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους τόσο της ρομποτικής όσο και των εναλλακτικών χειρουργικών προσεγγίσεων.
Ανάλογα με την επέμβαση, η ελάχιστα επεμβατική προσέγγιση μπορεί να σχετίζεται με μικρότερες τομές, μικρότερη απώλεια αίματος ή ταχύτερη αποκατάσταση. Τα αποτελέσματα όμως δεν είναι ίδια σε όλες τις επεμβάσεις και δεν πρέπει να θεωρούνται εγγυημένα.
Η σημασία της εμπειρίας του χειρουργού
Η τεχνολογία από μόνη της δεν καθορίζει το αποτέλεσμα μιας επέμβασης. Η κατάλληλη εκπαίδευση και η εμπειρία του χειρουργού παραμένουν κρίσιμες.
Η FDA συνιστά στους ασθενείς που εξετάζουν μια ρομποτικά υποβοηθούμενη επέμβαση να ενημερώνονται για την εκπαίδευση και την εμπειρία του χειρουργού με το συγκεκριμένο σύστημα και τη συγκεκριμένη επέμβαση.
Τα νεότερα μοντέλα ρομποτικών συστημάτων έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και απαιτούν αντίστοιχη εκπαίδευση και εξοικείωση.
Πόσες επεμβάσεις έχει πραγματοποιήσει;
Οι αριθμοί που έχουν δημοσιευθεί για τη χειρουργική εμπειρία του Κωνσταντινίδη διαφέρουν ανάλογα με τη χρονιά της δημοσίευσης, καθώς φυσικά αυξάνονταν με την πάροδο του χρόνου.
Σε δημοσίευμα του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών μετά από περίπου 15 χρόνια δραστηριότητας στη ρομποτική χειρουργική αναφερόταν ότι είχε πραγματοποιήσει περισσότερες από 3.500 ρομποτικές και περισσότερες από 16.500 λαπαροσκοπικές επεμβάσεις.
Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν στοιχεία που έχει δημοσιεύσει το ίδιο το Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ανεξάρτητη τρέχουσα καταμέτρηση.
Σε ποιες επεμβάσεις έχει εφαρμοστεί;
Η ομάδα του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών έχει δημοσιεύσει εμπειρία σε ευρύ φάσμα επεμβάσεων γενικής χειρουργικής.
Μεταξύ αυτών έχουν αναφερθεί:
- επεμβάσεις οισοφάγου και στομάχου,
- κολεκτομές και επεμβάσεις ορθού,
- επεμβάσεις ήπατος και παγκρέατος,
- επινεφριδεκτομές και σπληνεκτομές,
- αποκαταστάσεις κηλών,
- βαριατρικές και μεταβολικές επεμβάσεις.
Το γεγονός ότι μια επέμβαση μπορεί τεχνικά να πραγματοποιηθεί ρομποτικά δεν σημαίνει ότι αυτή είναι υποχρεωτικά η καλύτερη επιλογή για κάθε ασθενή. Η ένδειξη πρέπει να εξατομικεύεται.
Η εκπαίδευση άλλων χειρουργών
Ένα σημαντικό μέρος της δραστηριότητας που αποδίδεται στον Κωνσταντινίδη αφορά την εκπαίδευση και μετεκπαίδευση άλλων χειρουργών.
Σε παλαιότερη ανακοίνωση του Ιατρικού Κέντρου αναφερόταν ότι περισσότεροι από 1.000 επισκέπτες χειρουργοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό είχαν επισκεφθεί την κλινική για να παρακολουθήσουν τεχνικές λαπαροσκοπικής και ρομποτικής χειρουργικής.
Το Ιατρικό Κέντρο εξακολουθεί να αναφέρει τη ρομποτική χειρουργική ανάμεσα στους τομείς στους οποίους παρέχει εκπαίδευση και μετεκπαίδευση.
Ρομποτική χειρουργική και τηλεχειρισμός
Η ιδέα της χειρουργικής ή της εκπαίδευσης από μεγάλη απόσταση μέσω δικτύων υψηλής ταχύτητας αποτελεί ένα από τα πεδία έρευνας της σύγχρονης ρομποτικής τεχνολογίας.
Το 5G και άλλα δίκτυα χαμηλής καθυστέρησης μπορούν θεωρητικά να διευκολύνουν εφαρμογές τηλεπαρακολούθησης, εκπαίδευσης και τηλεχειρισμού. Δεν πρέπει όμως να δημιουργείται η εντύπωση ότι η πλήρως απομακρυσμένη ρομποτική χειρουργική αποτελεί ήδη καθιερωμένη καθημερινή πρακτική.
Η τεχνολογία αυτή παραμένει αντικείμενο ανάπτυξης, αξιολόγησης ασφάλειας και ρυθμιστικού ελέγχου. Η FDA συνεχίζει να εξετάζει ειδικά τα ζητήματα ασφάλειας και οφέλους σε συστήματα με δυνατότητα remote teleoperation.
Από τη λαπαροσκόπηση στη ρομποτική εποχή
Η ιστορία της ρομποτικής χειρουργικής στην Ελλάδα δεν είναι η ιστορία ενός μηχανήματος που αντικατέστησε τον γιατρό. Είναι περισσότερο η εξέλιξη της λαπαροσκοπικής χειρουργικής με νέα εργαλεία, καλύτερη απεικόνιση και διαφορετικό τρόπο χειρισμού των οργάνων.
Στην πορεία αυτή, ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης συνδέεται με δύο συγκεκριμένους σταθμούς που καταγράφονται από το Ιατρικό Κέντρο Αθηνών: την πρώτη εφαρμογή του AESOP 3000 το 2000 και τις πρώτες επεμβάσεις da Vinci στην Ελλάδα το 2006.
Από τότε η τεχνολογία εξελίχθηκε σημαντικά και οι εφαρμογές της επεκτάθηκαν. Παράλληλα, το βασικό στοιχείο παραμένει ίδιο: το ρομποτικό σύστημα είναι εργαλείο του χειρουργού και όχι υποκατάστατό του.
Πηγές:
