Σήμερα αρκεί να πατήσουμε ένα κουμπί για να αλλάξουμε κανάλι, να δυναμώσουμε τον ήχο ή να κλείσουμε την τηλεόραση. Όμως πριν από μερικές δεκαετίες, κάθε τέτοια κίνηση απαιτούσε να σηκωθούμε από τον καναπέ και να πλησιάσουμε τη συσκευή.
Το 1950, η αμερικανική εταιρεία Zenith παρουσίασε το Lazy Bones, το πρώτο τηλεχειριστήριο τηλεόρασης. Ήταν μια εντυπωσιακή καινοτομία για την εποχή, αλλά είχε ένα χαρακτηριστικό που σήμερα μοιάζει παράξενο: συνδεόταν με την τηλεόραση μέσω ενός μακριού καλωδίου. Και αυτό το καλώδιο ήταν αρκετό για να δημιουργήσει ένα καινούριο πρόβλημα μέσα στο σαλόνι.
Πώς άλλαζαν κανάλι πριν εμφανιστεί το τηλεχειριστήριο;
Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η τηλεόραση άρχισε να αποκτά ολοένα μεγαλύτερη θέση στα αμερικανικά σπίτια. Οι οικογένειες συγκεντρώνονταν γύρω από τη συσκευή για να παρακολουθήσουν ειδήσεις, ψυχαγωγικά προγράμματα και ζωντανές μεταδόσεις.
Οι τηλεοράσεις της εποχής είχαν μηχανικούς διακόπτες και περιστροφικά κουμπιά στο μπροστινό μέρος τους. Για να αλλάξει κάποιος κανάλι, έπρεπε να σηκωθεί, να πλησιάσει την οθόνη και να γυρίσει τον επιλογέα μέχρι να βρει τον σταθμό που ήθελε.
Το ίδιο συνέβαινε και με τις περισσότερες βασικές ρυθμίσεις. Η αλλαγή της έντασης του ήχου και το άνοιγμα ή κλείσιμο της συσκευής απαιτούσαν άμεση επαφή με την τηλεόραση.
Η διαδικασία αυτή ήταν απολύτως συνηθισμένη για τους τηλεθεατές. Όμως, καθώς η τηλεόραση γινόταν βασικό μέσο διασκέδασης, οι κατασκευαστές άρχισαν να αναζητούν τρόπους να κάνουν τη χρήση της πιο άνετη.
Η εφεύρεση του Lazy Bones το 1950
Το 1950, η Zenith Radio Corporation παρουσίασε το Lazy Bones, το οποίο θεωρείται το πρώτο εμπορικό τηλεχειριστήριο ειδικά σχεδιασμένο για τηλεοράσεις. Η ονομασία του ήταν χιουμοριστική, καθώς η αγγλική έκφραση «lazy bones» χρησιμοποιείται για κάποιον που βαριέται να κινηθεί.
Η βασική ιδέα ήταν απλή. Ο τηλεθεατής θα μπορούσε να αλλάζει κανάλια χωρίς να χρειάζεται να σηκώνεται κάθε φορά από την πολυθρόνα ή τον καναπέ του.
Το Lazy Bones δεν έμοιαζε ιδιαίτερα με τα σημερινά τηλεχειριστήρια. Ήταν μια χειροκίνητη συσκευή με κουμπιά, συνδεδεμένη με την τηλεόραση μέσω καλωδίου που απλωνόταν στο πάτωμα.
Για την εποχή, όμως, αυτή η λύση ήταν μια σημαντική αλλαγή. Ο χρήστης μπορούσε πλέον να ελέγχει βασικές λειτουργίες της τηλεόρασης από απόσταση, κάτι που μέχρι τότε δεν αποτελούσε συνηθισμένη δυνατότητα των οικιακών συσκευών.
Πώς λειτουργούσε το πρώτο τηλεχειριστήριο;
Η λειτουργία του Lazy Bones βασιζόταν σε έναν σχετικά απλό ηλεκτρομηχανικό μηχανισμό. Όταν ο χρήστης πατούσε ένα κουμπί, το τηλεχειριστήριο ενεργοποιούσε ένα μοτέρ που βρισκόταν μέσα στην τηλεόραση.
Το μοτέρ περιστρέφοντας τον επιλογέα καναλιών επέτρεπε τη μετάβαση σε μεγαλύτερο ή μικρότερο αριθμό καναλιού. Ο χρήστης μπορούσε επίσης να ανοίγει και να κλείνει τη συσκευή από απόσταση.
Αυτό σημαίνει ότι το τηλεχειριστήριο δεν έστελνε ασύρματα σήματα, όπως συμβαίνει με πολλά σύγχρονα μοντέλα. Οι εντολές μεταφέρονταν απευθείας μέσα από το καλώδιο που συνέδεε τα δύο μέρη.
Η λύση λειτουργούσε, αλλά είχε ένα εμφανές μειονέκτημα. Το καλώδιο έπρεπε να διασχίζει ένα μέρος του σαλονιού, δημιουργώντας ένα εμπόδιο ανάμεσα στην τηλεόραση και τη θέση του θεατή.
Το πρόβλημα που έκανε τους ανθρώπους να σκοντάφτουν
Παρόλο που οι πρώτοι αγοραστές εκτίμησαν την ευκολία του Lazy Bones, σύντομα άρχισαν να εμφανίζονται παράπονα για το καλώδιό του. Σύμφωνα με το επίσημο ιστορικό της Zenith, οι πελάτες ανέφεραν ότι οι άνθρωποι σκόνταφταν πάνω στο καλώδιο που απλωνόταν στο πάτωμα του σαλονιού.
Έτσι, μια συσκευή που είχε σχεδιαστεί για να προσφέρει μεγαλύτερη άνεση δημιουργούσε ταυτόχρονα μια νέα καθημερινή δυσκολία. Το τηλεχειριστήριο επέτρεπε στον θεατή να παραμένει καθισμένος, αλλά όποιος περνούσε ανάμεσα στην τηλεόραση και τον καναπέ έπρεπε να προσέχει πού πατούσε.
Οι μηχανικοί της Zenith κατάλαβαν ότι το επόμενο βήμα ήταν να καταργηθεί εντελώς η φυσική σύνδεση. Χρειαζόταν ένα σύστημα που θα επέτρεπε στην τηλεόραση να λαμβάνει εντολές χωρίς καλώδιο.
Αυτή η ανάγκη οδήγησε σε μια ακόμη πιο εντυπωσιακή εφεύρεση, μόλις πέντε χρόνια αργότερα.
Το 1955 εμφανίστηκε το πρώτο ασύρματο τηλεχειριστήριο
Το 1955, ο μηχανικός Eugene Polley της Zenith ανέπτυξε το Flash-Matic, το πρώτο ασύρματο τηλεχειριστήριο τηλεόρασης. Η συσκευή του έμοιαζε με μικρό φακό και χρησιμοποιούσε μια κατευθυνόμενη δέσμη φωτός για να στέλνει εντολές.
Στις τέσσερις γωνίες της τηλεόρασης υπήρχαν ειδικοί αισθητήρες φωτός. Ο χρήστης στόχευε έναν από αυτούς με το Flash-Matic, ανάλογα με τη λειτουργία που ήθελε να ενεργοποιήσει.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούσε να αλλάζει κανάλι, να ανοίγει ή να κλείνει την τηλεόραση και να διακόπτει τον ήχο. Δεν υπήρχε πλέον κανένα καλώδιο ανάμεσα στο τηλεχειριστήριο και τη συσκευή.
Η εφεύρεση εντυπωσίασε το κοινό και έδειξε ότι ο ασύρματος έλεγχος της τηλεόρασης ήταν εφικτός. Ωστόσο, το Flash-Matic είχε μια αδυναμία που οι μηχανικοί δεν μπορούσαν να αγνοήσουν.
Οι αισθητήρες δεν ξεχώριζαν πάντα τη δέσμη του τηλεχειριστηρίου από το φως του περιβάλλοντος. Έτσι, το έντονο ηλιακό φως μπορούσε να ενεργοποιήσει κατά λάθος ορισμένες λειτουργίες της τηλεόρασης, ακόμη και να προκαλέσει ανεπιθύμητες αλλαγές καναλιών.
Το τηλεχειριστήριο του 1956 που λειτουργούσε χωρίς μπαταρίες
Το επόμενο μεγάλο βήμα έγινε το 1956, όταν ο μηχανικός Robert Adler ανέπτυξε για τη Zenith το Space Command. Αυτή τη φορά, οι εντολές δεν μεταφέρονταν ούτε με καλώδιο ούτε με δέσμη φωτός, αλλά με υπερήχους.
Το πιο παράξενο χαρακτηριστικό του ήταν ότι δεν χρειαζόταν μπαταρίες. Στο εσωτερικό του υπήρχαν μικρές μεταλλικές ράβδοι που μπορούσαν να παράγουν ήχους πολύ υψηλής συχνότητας, τους οποίους οι άνθρωποι συνήθως δεν ακούν.
Όταν ο χρήστης πατούσε ένα κουμπί, ένας μικρός μηχανισμός χτυπούσε την αντίστοιχη μεταλλική ράβδο. Ο ήχος που παραγόταν αναγνωριζόταν από ειδικό δέκτη μέσα στην τηλεόραση και μετατρεπόταν στην κατάλληλη εντολή.
Το χαρακτηριστικό μεταλλικό «κλικ» που ακουγόταν όταν πατιόταν το κουμπί έκανε πολλούς ανθρώπους να αποκαλούν αυτά τα τηλεχειριστήρια «clickers».
Το Space Command αποτέλεσε σημαντική τεχνολογική επιτυχία και τα τηλεχειριστήρια υπερήχων παρέμειναν διαδεδομένα για πολλά χρόνια. Ωστόσο, η προσθήκη του συστήματος αύξανε αισθητά το κόστος της τηλεόρασης, γι’ αυτό αρχικά συνδεόταν κυρίως με ακριβότερα μοντέλα.
Από τους υπερήχους στις υπέρυθρες ακτίνες
Η επόμενη μεγάλη αλλαγή ήρθε με τη διάδοση των τηλεχειριστηρίων υπερύθρων, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1980. Αυτά χρησιμοποιούν μια μικρή πηγή υπέρυθρου φωτός για να στέλνουν κωδικοποιημένες εντολές στον δέκτη της τηλεόρασης.
Η τεχνολογία αυτή επέτρεψε την κατασκευή μικρότερων και οικονομικότερων τηλεχειριστηρίων με περισσότερα κουμπιά. Οι θεατές μπορούσαν πλέον να επιλέγουν απευθείας αριθμό καναλιού, να ρυθμίζουν την ένταση του ήχου και να χρησιμοποιούν πρόσθετες λειτουργίες της συσκευής.
Με την εξάπλωση της καλωδιακής και δορυφορικής τηλεόρασης, καθώς και των συσκευών αναπαραγωγής βίντεο, το τηλεχειριστήριο έγινε αναπόσπαστο μέρος της οικιακής ψυχαγωγίας.
Στις σύγχρονες έξυπνες τηλεοράσεις συναντάμε ακόμη πιο εξελιγμένες λύσεις, όπως τηλεχειριστήρια Bluetooth, φωνητικές εντολές και εφαρμογές κινητών τηλεφώνων. Παρόλο που οι τεχνολογίες άλλαξαν, η βασική ιδέα του Lazy Bones παραμένει η ίδια: ο έλεγχος μιας συσκευής από απόσταση.
Πώς το τηλεχειριστήριο άλλαξε τις συνήθειες των τηλεθεατών
Η εμφάνιση του τηλεχειριστηρίου δεν πρόσφερε μόνο μεγαλύτερη άνεση. Με τον καιρό, άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρακολουθούσαν τηλεόραση.
Καθώς αυξάνονταν τα διαθέσιμα κανάλια, οι θεατές μπορούσαν να μετακινούνται γρήγορα από το ένα πρόγραμμα στο άλλο. Η συνήθεια αυτή έγινε γνωστή ως «ζάπινγκ», δηλαδή η συνεχής αλλαγή καναλιών με το πάτημα ενός κουμπιού.
Η ευκολία αυτή επηρέασε και τον τρόπο με τον οποίο οι τηλεοπτικοί σταθμοί προσπαθούσαν να κρατήσουν το ενδιαφέρον του κοινού. Όταν ο θεατής μπορούσε να αλλάξει πρόγραμμα σχεδόν αμέσως, η ανάγκη για ελκυστικό περιεχόμενο και διατήρηση της προσοχής του έγινε ακόμη πιο σημαντική.
Το τηλεχειριστήριο απέκτησε επίσης μια ιδιαίτερη θέση μέσα στην οικογένεια. Σε πολλά σπίτια, το ποιος κρατούσε το χειριστήριο σήμαινε και ποιος είχε τον πρώτο λόγο στην επιλογή του προγράμματος.
Έτσι, ένα μικρό αντικείμενο που είχε σχεδιαστεί για λόγους ευκολίας συνδέθηκε σταδιακά με τις καθημερινές συνήθειες, τη διασκέδαση και τη ζωή στο σαλόνι.
Από το Lazy Bones στο σύγχρονο έξυπνο σπίτι
Η δυνατότητα ελέγχου μιας συσκευής χωρίς να την αγγίζουμε επεκτάθηκε πολύ πέρα από την τηλεόραση. Σήμερα χρησιμοποιούμε τηλεχειριστήρια για κλιματιστικά, συστήματα ήχου, φωτισμό, γκαραζόπορτες και πολλές ακόμη οικιακές συσκευές.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το παραδοσιακό τηλεχειριστήριο έχει αντικατασταθεί από εφαρμογές κινητών τηλεφώνων και συστήματα φωνητικού ελέγχου. Μπορούμε πλέον να ρυθμίζουμε διαφορετικές συσκευές από ένα σημείο, ακόμη και να δημιουργούμε αυτοματοποιημένες λειτουργίες μέσα στο σπίτι.
Το Lazy Bones δεν ήταν το πρώτο σύστημα τηλεχειρισμού στην ιστορία της τεχνολογίας, ούτε μπορούσε να προσφέρει όλες αυτές τις δυνατότητες. Ήταν όμως ένα σημαντικό βήμα στη μεταφορά του τηλεχειρισμού στην καθημερινή οικιακή ψυχαγωγία.
Η εφεύρεση του 1950 δείχνει πώς μια απλή ανάγκη μπορεί να οδηγήσει σε μια μεγάλη τεχνολογική εξέλιξη. Το μόνο που ήθελαν αρχικά οι τηλεθεατές ήταν να αλλάζουν κανάλι χωρίς να σηκώνονται από τον καναπέ.
Και το πιο ωραίο είναι ότι η ιστορία του σύγχρονου τηλεχειριστηρίου ξεκίνησε με μια συσκευή που είχε σχεδιαστεί για να προσφέρει άνεση, αλλά άφηνε ένα μακρύ καλώδιο απλωμένο στο πάτωμα. Ένα καλώδιο που οι επόμενες γενιές μηχανικών φρόντισαν να εξαφανίσουν.
Πηγές τεκμηρίωσης:
