Πώς έμοιαζε ένα κορίτσι που ζούσε στη Θεσσαλία πριν από περίπου 9.000 χρόνια; Τι χαρακτηριστικά είχε το πρόσωπό της και πόσο διαφορετική ήταν η εμφάνισή της από τη δική μας;
Η απάντηση βρίσκεται στην ιστορία της Αυγής, μιας νεαρής γυναίκας ηλικίας περίπου 18 ετών, της οποίας ο σκελετός ανακαλύφθηκε στο Σπήλαιο της Θεόπετρας. Χάρη στη συνεργασία επιστημόνων και καλλιτεχνών, το πρόσωπό της αναπλάστηκε, προσφέροντας μια ξεχωριστή εικόνα της ζωής στην προϊστορική Ελλάδα.
Ποια ήταν η Αυγή που έζησε πριν από 9.000 χρόνια;
Η Αυγή έζησε περίπου το 7000 π.Χ., κατά το τέλος της Μεσολιθικής Εποχής. Ήταν μια περίοδος μεγάλων αλλαγών, καθώς οι ανθρώπινες κοινότητες άρχισαν σταδιακά να περνούν από το κυνήγι και τη συλλογή τροφής στη γεωργία και την κτηνοτροφία.
Τα οστά της βρέθηκαν το 1993 στο Σπήλαιο της Θεόπετρας, κοντά στην Καλαμπάκα. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα σημαντικό αρχαιολογικό χώρο, που έχει προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την ανθρώπινη παρουσία και την καθημερινή ζωή στην προϊστορική Ελλάδα.
Οι ερευνητές τής έδωσαν το όνομα «Αυγή», επειδή έζησε σε μια εποχή που συνδέεται συμβολικά με την αυγή ενός νέου τρόπου ζωής για τον άνθρωπο.
Πώς οι επιστήμονες αναδημιούργησαν το πρόσωπό της
Η επιστημονική ανάπλαση του προσώπου της Αυγής παρουσιάστηκε στις 19 Ιανουαρίου 2018, στο αμφιθέατρο του Μουσείου Ακρόπολης, κατά τη διάρκεια της ημερίδας «Η Αυγή στην αυγή του πολιτισμού».
Η προσπάθεια πραγματοποιήθηκε από διεπιστημονική ομάδα με επικεφαλής τον ορθοδοντικό Μανώλη Παπαγρηγοράκη, σε συνεργασία με ειδικούς από διαφορετικούς επιστημονικούς τομείς και τον Σουηδό γλύπτη Oscar Nilsson, ο οποίος ειδικεύεται στην αναπαράσταση αρχαίων ανθρώπινων προσώπων.
Για την ανάπλαση χρησιμοποιήθηκαν σύγχρονες επιστημονικές τεχνικές, όπως η αξονική τομογραφία και η τρισδιάστατη εκτύπωση. Αρχικά δημιουργήθηκε ένα ακριβές αντίγραφο του κρανίου της και στη συνέχεια ανακατασκευάστηκαν τα χαρακτηριστικά του προσώπου με βάση ανατομικά δεδομένα.
Η διαδικασία αυτή βοηθά τους ειδικούς να εκτιμήσουν το πιθανό σχήμα του προσώπου, των ζυγωματικών, της γνάθου και άλλων χαρακτηριστικών.
Ωστόσο, η ανάπλαση δεν αποτελεί φωτογραφικά ακριβή εικόνα της Αυγής. Στοιχεία όπως το χρώμα των ματιών, ο τόνος του δέρματος και ορισμένες λεπτομέρειες της εμφάνισης δεν μπορούν να προσδιοριστούν με βεβαιότητα μόνο από το κρανίο.
Τι αποκάλυψε η μελέτη του σκελετού της;
Η επιστημονική εξέταση των οστών και των δοντιών της προσέφερε πληροφορίες για την ηλικία και τη σωματική της κατάσταση. Μια αναλυτική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2022 εκτίμησε ότι η Αυγή ήταν περίπου 17 έως 19 ετών όταν πέθανε.
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης ενδείξεις που παραπέμπουν σε πιθανή σιδηροπενική αναιμία, καθώς και ορισμένα χαρακτηριστικά της οδοντοφυΐας της. Τα ευρήματα αυτά βοηθούν στην κατανόηση της υγείας των ανθρώπων εκείνης της εποχής, χωρίς όμως να επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για όλες τις συνθήκες της ζωής της.
Παρά την επιστημονική έρευνα, πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Δεν γνωρίζουμε το πραγματικό όνομά της, την προσωπική της ιστορία ή την ακριβή αιτία του θανάτου της.
Η Αυγή και η Μύρτιδα απέκτησαν ξανά πρόσωπο
Η Αυγή δεν ήταν η πρώτη αρχαία Ελληνίδα της οποίας το πρόσωπο αναπλάστηκε από την επιστημονική ομάδα του Μανώλη Παπαγρηγοράκη.
Το 2010 είχε παρουσιαστεί η Μύρτιδα, ένα κορίτσι περίπου 11 ετών που έζησε στην Αθήνα τον 5ο αιώνα π.Χ. και συνδέεται με τον μεγάλο λοιμό που έπληξε την πόλη κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου.
Η Μύρτιδα έγινε γνωστή και πέρα από την Ελλάδα, καθώς το πρόσωπό της χρησιμοποιήθηκε σε εκπαιδευτικές και ενημερωτικές δράσεις. Ανακηρύχθηκε επίσης «Φίλη των Στόχων της Χιλιετίας» στο πλαίσιο της εκστρατείας του ΟΗΕ για την ευαισθητοποίηση γύρω από σημαντικά παγκόσμια προβλήματα.
Οι δύο αναπλάσεις δίνουν ανθρώπινη μορφή σε διαφορετικές περιόδους της ελληνικής ιστορίας, από τη μακρινή προϊστορία μέχρι την κλασική Αθήνα.
Ένα πρόσωπο που μας φέρνει πιο κοντά στην προϊστορία
Η ιστορία της Αυγής δείχνει πώς μπορούν να συνεργαστούν η αρχαιολογία, η ιατρική, η τεχνολογία και η τέχνη για να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε το ανθρώπινο παρελθόν.
Ένα κρανίο που παρέμεινε θαμμένο για χιλιάδες χρόνια έγινε η αφετηρία για μια αναπαράσταση που επιτρέπει στους ανθρώπους να κοιτάξουν την προϊστορία με διαφορετικό τρόπο.
Η Αυγή δεν είναι απλώς ένα αρχαιολογικό εύρημα. Ήταν ένας πραγματικός άνθρωπος που έζησε, μεγάλωσε και πέθανε σε έναν κόσμο εντελώς διαφορετικό από τον δικό μας.
Και παρόλο που δεν θα μάθουμε ποτέ πώς ήταν πραγματικά η ζωή της, η επιστήμη μάς έδωσε τη δυνατότητα να αντικρίσουμε μια πιθανή μορφή του προσώπου της, σχεδόν 9.000 χρόνια αργότερα.
Πηγές: National Geographic · Heritage, επιστημονική μελέτη για τον σκελετό και την ανάπλαση της Αυγής (2022)
