Το να βλέπεις τη βελόνα του στροφόμετρου να πλησιάζει την κόκκινη περιοχή μπορεί να μοιάζει σαν κάτι που απειλεί άμεσα τον κινητήρα. Στην πραγματικότητα, όμως, υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να φτάσει ένας σύγχρονος κινητήρας στιγμιαία στο redline και στο να ξεπεράσει πραγματικά το μηχανικό του όριο.
Στα περισσότερα σύγχρονα αυτοκίνητα υπάρχει ηλεκτρονικός κόφτης στροφών που προστατεύει τον κινητήρα από υπερβολικά υψηλό RPM. Υπάρχει όμως μία περίπτωση όπου αυτή η προστασία δεν αρκεί: το λάθος κατέβασμα σε πολύ χαμηλή σχέση σε χειροκίνητο κιβώτιο.
Τι σημαίνει redline στον κινητήρα;
Το redline είναι η ανώτερη περιοχή στροφών που έχει ορίσει ο κατασκευαστής για έναν κινητήρα. Στο στροφόμετρο συνήθως εμφανίζεται με κόκκινο χρώμα, γι’ αυτό και ονομάζεται «κόκκινη περιοχή».
Οι στροφές μετρώνται σε RPM, δηλαδή revolutions per minute ή στροφές ανά λεπτό. Όσο ανεβαίνει το RPM, τόσο περισσότερες φορές περιστρέφεται ο στροφαλοφόρος μέσα σε ένα λεπτό.
Το redline δεν είναι ίδιο σε όλα τα αυτοκίνητα. Ένας diesel κινητήρας μπορεί να έχει πολύ χαμηλότερο όριο από έναν βενζινοκινητήρα υψηλών στροφών, ενώ ορισμένοι σπορ κινητήρες είναι σχεδιασμένοι να λειτουργούν σε πολύ υψηλότερα RPM.
Redline και over-rev δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα
Αυτό είναι το σημαντικότερο σημείο.
Το να φτάσει ο κινητήρας στην κόκκινη περιοχή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ήδη ξεπεράσει το μηχανικό του όριο. Στα περισσότερα σύγχρονα αυτοκίνητα υπάρχει rev limiter, δηλαδή ηλεκτρονικός κόφτης στροφών.
Όταν ο κινητήρας πλησιάσει το όριο που έχει προγραμματίσει ο κατασκευαστής, η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου μπορεί να περιορίσει καύσιμο, ανάφλεξη ή ροπή ώστε οι στροφές να μην συνεχίσουν να ανεβαίνουν.
Γι’ αυτό μερικές φορές, όταν ένα αυτοκίνητο φτάσει στον κόφτη, ο οδηγός αισθάνεται ότι ο κινητήρας «κόβει» στιγμιαία μέχρι να πέσουν λίγο οι στροφές.
Είναι επικίνδυνο να ακουμπήσει ο κινητήρας το redline;
Ένα στιγμιαίο άγγιγμα του redline σε έναν σωστά συντηρημένο, ζεστό κινητήρα δεν σημαίνει ότι θα προκληθεί αυτόματα ζημιά.
Ο κατασκευαστής γνωρίζει τις αντοχές του κινητήρα και το ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης έχει σχεδιαστεί ώστε να μην επιτρέπει εύκολα υπέρβαση των προβλεπόμενων στροφών μόνο με το γκάζι.
Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι είναι καλή ιδέα να κρατάς συνεχώς τον κινητήρα στον κόφτη. Όσο ανεβαίνουν οι στροφές, αυξάνονται τα μηχανικά φορτία, η ταχύτητα των κινούμενων μερών και οι θερμοκρασίες.
Τι καταπονείται στις πολύ υψηλές στροφές;
Μέσα στον κινητήρα υπάρχουν εξαρτήματα που αλλάζουν ταχύτητα και κατεύθυνση χιλιάδες φορές κάθε λεπτό.
Σε πολύ υψηλές στροφές αυξάνεται η καταπόνηση σε εξαρτήματα όπως:
- έμβολα και μπιέλες,
- στροφαλοφόρος και έδρανα,
- βαλβίδες και ελατήρια βαλβίδων,
- εκκεντροφόροι και μηχανισμός χρονισμού.
Γι’ αυτό οι κατασκευαστές ορίζουν συγκεκριμένο μέγιστο RPM και χρησιμοποιούν ηλεκτρονική προστασία.
Τι είναι ο κόφτης στροφών;
Ο κόφτης είναι μία από τις βασικές προστασίες ενός σύγχρονου κινητήρα.
Όταν το RPM φτάσει στο προκαθορισμένο όριο, η ECU μπορεί να περιορίσει προσωρινά την ισχύ ώστε ο κινητήρας να μην συνεχίσει να ανεβάζει στροφές.
Σε εγχειρίδια οχημάτων η λειτουργία αυτή περιγράφεται ως προστασία από υπέρβαση των μέγιστων στροφών. Για παράδειγμα, η Honda αναφέρει ότι όταν οι στροφές μπουν στην κόκκινη περιοχή, ο ηλεκτρονικός limiter μπορεί να προκαλέσει στιγμιαία διακοπή της απόδοσης μέχρι να πέσει ξανά το RPM.
Πότε μπορεί να γίνει πραγματικά επικίνδυνο;
Το πιο επικίνδυνο σενάριο δεν είναι συνήθως να πατήσεις πολύ το γκάζι. Είναι να επιλέξεις πολύ χαμηλή σχέση στο χειροκίνητο κιβώτιο ενώ το αυτοκίνητο κινείται γρήγορα.
Για παράδειγμα, αν ένας οδηγός θέλει να κατεβάσει από 5η σε 4η αλλά κατά λάθος βάλει 2α και αφήσει τον συμπλέκτη, οι τροχοί μπορούν να αναγκάσουν τον κινητήρα να περιστραφεί πολύ ταχύτερα από το επιτρεπόμενο όριο.
Αυτό ονομάζεται συχνά mechanical over-rev ή, στην καθομιλουμένη των φίλων του αυτοκινήτου, money shift.
Γιατί ο κόφτης δεν μπορεί να σώσει τον κινητήρα σε λάθος κατέβασμα;
Επειδή σε αυτή την περίπτωση οι στροφές δεν ανεβαίνουν από την καύση και το γκάζι.
Οι κινούμενοι τροχοί είναι συνδεδεμένοι μέσω του κιβωτίου με τον κινητήρα και τον εξαναγκάζουν μηχανικά να περιστραφεί στις στροφές που αντιστοιχούν στη νέα σχέση.
Ακόμη και αν η ECU κόψει αμέσως καύσιμο και ανάφλεξη, δεν μπορεί να αποσυνδέσει μηχανικά τους τροχούς από τον κινητήρα.
Σε σοβαρό over-rev μπορεί να προκύψουν ζημιές στις βαλβίδες, στα ελατήρια, στα έμβολα, στις μπιέλες ή σε άλλα εξαρτήματα.
Τι συμβαίνει στα αυτόματα κιβώτια;
Στα περισσότερα σύγχρονα αυτόματα κιβώτια, τα ηλεκτρονικά συστήματα προσφέρουν πολύ μεγαλύτερη προστασία.
Το κιβώτιο συνήθως ανεβάζει σχέση πριν οι στροφές ξεπεράσουν το επιτρεπόμενο όριο ή αρνείται μια εντολή για κατέβασμα αν η χαμηλότερη σχέση θα οδηγούσε σε υπερβολικά υψηλό RPM.
Υπάρχουν όμως εξαιρέσεις. Ορισμένα σπορ αυτοκίνητα, όταν βρίσκονται σε πραγματικό manual ή track mode, μπορεί να παραμένουν στην επιλεγμένη σχέση και να χτυπούν τον κόφτη αντί να αλλάζουν αυτόματα ταχύτητα.
Και στα χειροκίνητα κιβώτια;
Ο οδηγός έχει πολύ περισσότερο έλεγχο, αλλά και μεγαλύτερη ευθύνη.
Αν απλώς καθυστερήσεις το ανέβασμα μιας σχέσης ενώ επιταχύνεις, ο rev limiter συνήθως θα σταματήσει την περαιτέρω αύξηση των στροφών.
Η μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται στα κατεβάσματα. Πριν αφήσεις τον συμπλέκτη μετά από κατέβασμα σχέσης, η ταχύτητα του αυτοκινήτου πρέπει να είναι κατάλληλη για τη συγκεκριμένη σχέση.
Πρέπει να αλλάζουμε ταχύτητα πάντα πολύ πριν από το redline;
Στην καθημερινή οδήγηση δεν υπάρχει λόγος να ανεβάζεις συνεχώς τον κινητήρα μέχρι την κόκκινη περιοχή.
Οι περισσότεροι κινητήρες παράγουν τη μέγιστη ισχύ τους πριν ή κοντά στο redline, ενώ για οικονομική και ήρεμη οδήγηση οι αλλαγές γίνονται πολύ χαμηλότερα.
Σε έντονη επιτάχυνση, όμως, ένας κινητήρας μπορεί να φτάσει κοντά στο ανώτερο εύρος στροφών του χωρίς αυτό να αποτελεί από μόνο του βλάβη.
Αυξάνει την κατανάλωση;
Η οδήγηση με υψηλές στροφές και μεγάλο άνοιγμα γκαζιού συνήθως αυξάνει σημαντικά την κατανάλωση καυσίμου σε σχέση με ήρεμη οδήγηση.
Αυτό όμως οφείλεται κυρίως στο υψηλό φορτίο και στη μεγαλύτερη ισχύ που ζητά ο οδηγός και όχι σε κάποιο ξεχωριστό φαινόμενο που συμβαίνει μόνο επειδή η βελόνα πλησίασε την κόκκινη περιοχή.
Μπορεί να προκαλέσει υπερθέρμανση;
Οι υψηλές στροφές αυξάνουν τη θερμική και μηχανική καταπόνηση, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με μεγάλο φορτίο για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ένα στιγμιαίο ανέβασμα μέχρι το redline όμως δεν σημαίνει ότι ένας υγιής κινητήρας θα υπερθερμανθεί.
Αν ένα αυτοκίνητο εμφανίζει υπερθέρμανση σε φυσιολογική απαιτητική χρήση, πρέπει να ελεγχθεί το σύστημα ψύξης και όχι απλώς να θεωρηθεί ότι «έφταιξαν οι στροφές».
Γιατί πρέπει να αποφεύγετε τις υψηλές στροφές με κρύο κινητήρα;
Αυτό είναι πιο σημαντικό από το να φοβάσαι απλώς την κόκκινη περιοχή.
Μετά την εκκίνηση, το λάδι και τα μηχανικά μέρη δεν έχουν ακόμη φτάσει στην κανονική θερμοκρασία λειτουργίας. Το λάδι είναι πιο παχύρρευστο και οι ανοχές των μετάλλων δεν έχουν σταθεροποιηθεί στη θερμοκρασία για την οποία σχεδιάστηκε ο κινητήρας.
Γι’ αυτό είναι προτιμότερο να οδηγείς ήρεμα μέχρι να ζεσταθεί ο κινητήρας πριν ζητήσεις υψηλές στροφές και μεγάλο φορτίο.
Η συντήρηση παίζει ρόλο;
Ναι, αλλά όχι επειδή η συντήρηση «εμποδίζει» το redlining.
Ένας κινητήρας με σωστή στάθμη και κατάλληλο λάδι, σωστή ψύξη και συντήρηση σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση για να λειτουργήσει μέσα στο εύρος στροφών για το οποίο σχεδιάστηκε.
Αντίθετα, χαμηλή στάθμη λαδιού, υπερθέρμανση ή ήδη υπάρχουσα μηχανική βλάβη μπορούν να κάνουν τη λειτουργία σε υψηλό φορτίο πολύ πιο επικίνδυνη.
Αν χτύπησα μία φορά κόφτη, πρέπει να ανησυχώ;
Συνήθως όχι, αν απλώς επιτάχυνες μέχρι τον ηλεκτρονικό κόφτη και αμέσως ανέβασες σχέση ή άφησες το γκάζι.
Αν μετά το περιστατικό ο κινητήρας λειτουργεί κανονικά, δεν ακούγονται ασυνήθιστοι μηχανικοί θόρυβοι και δεν έχουν εμφανιστεί προειδοποιητικές ενδείξεις, ένα μεμονωμένο άγγιγμα του limiter δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει προκληθεί ζημιά.
Πότε πρέπει να ελεγχθεί ο κινητήρας;
Αν έγινε λάθος κατέβασμα και το στροφόμετρο πέρασε απότομα πολύ πάνω από την κόκκινη περιοχή, η κατάσταση είναι διαφορετική.
Έλεγχος σε συνεργείο είναι ιδιαίτερα λογικός αν μετά από τέτοιο περιστατικό εμφανιστούν:
- μεταλλικοί ή ασυνήθιστοι θόρυβοι,
- ρετάρισμα,
- μειωμένη ισχύς,
- ένδειξη check engine,
- κραδασμοί ή ακανόνιστη λειτουργία.
Τι πρέπει τελικά να θυμάστε για το redline;
Η κόκκινη περιοχή του στροφόμετρου δεν είναι κάτι που πρέπει να αγνοούμε, αλλά ούτε σημαίνει ότι ο κινητήρας θα καταστραφεί μόλις την αγγίξει.
Στα περισσότερα σύγχρονα αυτοκίνητα ο ηλεκτρονικός κόφτης προστατεύει τον κινητήρα από υπερβολικό RPM όταν οι στροφές ανεβαίνουν μέσω του γκαζιού.
Η πραγματικά επικίνδυνη κατάσταση είναι η μηχανική υπέρβαση στροφών από λανθασμένο κατέβασμα σχέσης, επειδή εκεί ο rev limiter δεν μπορεί να σταματήσει τους τροχούς από το να εξαναγκάσουν τον κινητήρα να γυρίσει ταχύτερα από το επιτρεπόμενο όριο.
Με λίγα λόγια: μην κρατάς άσκοπα τον κινητήρα στον κόφτη, απόφυγε τις υψηλές στροφές όταν είναι κρύος και πρόσεχε ιδιαίτερα τα απότομα κατεβάσματα σε χειροκίνητο κιβώτιο.
