Γαλατασαράι, Φενέρμπαχτσε, Μπεσίκτας και Μπασακσεχίρ. Είναι ονόματα που ακούμε συχνά στους ποδοσφαιρικούς αγώνες, αλλά πόσοι γνωρίζουμε τι σημαίνουν πραγματικά στα ελληνικά;
Αν μεταφράσουμε τα ονόματα αυτών των τεσσάρων τουρκικών ομάδων, προκύπτουν μερικές απρόσμενες εικόνες. Ένα παλάτι, ένας κήπος με φάρο, μια πέτρινη κούνια και μια πόλη που συνδέεται με τα στάχυα. Πίσω από αυτές τις ονομασίες κρύβονται στοιχεία από την ιστορία και τη γεωγραφία της Κωνσταντινούπολης.
Γαλατασαράι: Το Παλάτι του Γαλατά
Η Γαλατασαράι είναι ένας από τους πιο γνωστούς αθλητικούς συλλόγους της Τουρκίας. Το όνομά της, Galatasaray, αποδίδεται στα ελληνικά ως «Παλάτι του Γαλατά».
Η λέξη «saray» σημαίνει παλάτι, ενώ ο Γαλατάς είναι ιστορική περιοχή της Κωνσταντινούπολης. Ωστόσο, η ιστορία του ονόματος δεν περιορίζεται σε αυτή την απλή μετάφραση.
Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 1905 από μαθητές του ιστορικού Λυκείου Γαλατασαράι. Το σχολείο συνδέεται με εκπαιδευτικό ίδρυμα που δημιουργήθηκε το 1481, επί σουλτάνου Βαγιαζήτ Β΄, και ήταν γνωστό ως Παλάτι του Γαλατά.
Σύμφωνα με την ιστορία που παρουσιάζει ο ίδιος ο σύλλογος, σε έναν από τους πρώτους αγώνες της ομάδας οι θεατές αποκάλεσαν τους παίκτες «κυρίους του Παλατιού του Γαλατά». Η ονομασία υιοθετήθηκε τελικά από τους ιδρυτές.
Έτσι, το εντυπωσιακό όνομα της Γαλατασαράι έχει τις ρίζες του σε ένα ιστορικό εκπαιδευτικό ίδρυμα και όχι απλώς σε κάποιο παλάτι.
Φενέρμπαχτσε: Ο Κήπος του Φάρου
Η Φενέρμπαχτσε είναι μια ακόμη ομάδα με όνομα που ακούγεται πολύ διαφορετικό όταν μεταφράζεται. Το Fenerbahçe σημαίνει κυριολεκτικά «Κήπος του Φάρου» ή «Κήπος του Φαναριού».
Η λέξη «fener» σημαίνει φανάρι ή φάρο και η λέξη «bahçe» σημαίνει κήπος. Το όνομα προέρχεται από την ομώνυμη περιοχή στην ασιατική πλευρά της Κωνσταντινούπολης, κοντά στο Καντίκιοϊ.
Στην περιοχή υπάρχει ιστορικός φάρος, ο οποίος συνδέεται με την προέλευση της ονομασίας. Μάλιστα, ο φάρος αποτελούσε στοιχείο και του πρώτου εμβλήματος του συλλόγου, που ιδρύθηκε το 1907.
Είναι πραγματικά ενδιαφέρον ότι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα του τουρκικού ποδοσφαίρου παραπέμπει σε έναν κήπο και έναν φάρο δίπλα στη θάλασσα.
Μπεσίκτας: Η Πέτρινη Κούνια
Ίσως η πιο ασυνήθιστη απόδοση είναι εκείνη της Μπεσίκτας. Το Beşiktaş μπορεί να αποδοθεί κυριολεκτικά ως «Πέτρινη Κούνια» ή «Πέτρα της Κούνιας».
Στα τουρκικά, η λέξη «beşik» σημαίνει κούνια ή λίκνο, ενώ η λέξη «taş» σημαίνει πέτρα. Πρόκειται για την ονομασία ιστορικής περιοχής της Κωνσταντινούπολης, στις ευρωπαϊκές ακτές του Βοσπόρου.
Η πραγματική προέλευση του τοπωνυμίου, πάντως, δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένη. Σύμφωνα με μια τοπική παράδοση, συνδέεται με μια πέτρα σε σχήμα κούνιας που είχε τοποθετηθεί σε εκκλησία της περιοχής.
Μια διαφορετική εκδοχή συνδέει την ονομασία με τις τουρκικές λέξεις «beş taş», δηλαδή «πέντε πέτρες», και με παλαιότερες εγκαταστάσεις πρόσδεσης πλοίων.
Επομένως, η «Πέτρινη Κούνια» είναι μια ενδιαφέρουσα κυριολεκτική μετάφραση, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται η μοναδική και ιστορικά αποδεδειγμένη εξήγηση του ονόματος.
Μπασακσεχίρ: Η Πόλη του Σταχυού
Η Μπασακσεχίρ είναι γνωστή από την παρουσία της στο τουρκικό ποδόσφαιρο. Το όνομά της, Başakşehir, μπορεί να μεταφραστεί ως «Πόλη του Σταχυού».
Η λέξη «başak» σημαίνει στάχυ, ενώ η λέξη «şehir» σημαίνει πόλη. Γι’ αυτό συναντάμε και την πιο ελεύθερη απόδοση «Πόλη του Σιταριού», αν και το στάχυ είναι η ακριβέστερη μετάφραση.
Η ομάδα πήρε το όνομά της από την ομώνυμη περιοχή της Κωνσταντινούπολης. Πρόκειται για έναν διαφορετικό τύπο ονομασίας από εκείνες των ιστορικών συλλόγων, καθώς παραπέμπει σε ένα φυσικό και αγροτικό σύμβολο.
Αν κάποιος άκουγε μόνο την ελληνική απόδοση «Πόλη του Σταχυού», δύσκολα θα φανταζόταν ότι πρόκειται για γνωστή ποδοσφαιρική ομάδα.
Γιατί οι τουρκικές ομάδες έχουν τόσο ιδιαίτερα ονόματα;
Το κοινό στοιχείο αυτών των τεσσάρων συλλόγων είναι ότι οι ονομασίες τους συνδέονται με συγκεκριμένους τόπους της Κωνσταντινούπολης. Άλλοτε προέρχονται από ιστορικά κτίρια και άλλοτε από χαρακτηριστικά του φυσικού τοπίου ή παλιές τοπικές παραδόσεις.
Αυτό εξηγεί και γιατί οι ελληνικές μεταφράσεις ακούγονται τόσο παράξενες. Έχουμε συνηθίσει τα ονόματα ως ενιαίες λέξεις και σπάνια σκεφτόμαστε τι σημαίνουν τα επιμέρους στοιχεία τους.
Οι μεταφράσεις αυτές, φυσικά, δεν αποτελούν επίσημες ελληνικές ονομασίες των ομάδων. Είναι κυριολεκτικές ή ελεύθερες αποδόσεις που μας βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα την προέλευσή τους.
Τα βίντεο με τα ονόματα των τουρκικών ομάδων
Το θέμα έχει παρουσιαστεί και μέσα από βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα, όπου οι γνωστές ποδοσφαιρικές ομάδες εμφανίζονται με τις ελληνικές αποδόσεις των ονομάτων τους.
Μπορείτε να παρακολουθήσετε τα σχετικά βίντεο παρακάτω.
Η σύγκριση ανάμεσα στις οικείες τουρκικές ονομασίες και στις κυριολεκτικές ελληνικές μεταφράσεις είναι από μόνη της διασκεδαστική.
Την επόμενη φορά που θα ακούσετε έναν αγώνα της Γαλατασαράι με τη Φενέρμπαχτσε ή της Μπεσίκτας με την Μπασακσεχίρ, ίσως σκεφτείτε το Παλάτι του Γαλατά, τον Κήπο του Φάρου, την Πέτρινη Κούνια και την Πόλη του Σταχυού.
Τελικά, ακόμη και πίσω από ένα όνομα που ακούμε σχεδόν κάθε εβδομάδα, μπορεί να κρύβεται μια ιστορία που δεν γνωρίζαμε.
