Κάτω από χωριά και αγροτικές περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης έχουν εντοπιστεί εκατοντάδες μικρές υπόγειες στοές και θάλαμοι, γνωστοί με τον γερμανικό όρο Erdstall.
Για χρόνια γύρω από αυτές τις κατασκευές δημιουργήθηκαν εντυπωσιακές θεωρίες, ανάμεσά τους ότι αποτελούσαν ένα αρχαίο υπόγειο δίκτυο που εκτεινόταν από τη Σκωτία έως την Τουρκία. Η αρχαιολογική εικόνα, όμως, είναι αρκετά διαφορετική.
Τι είναι τα Erdstall
Τα Erdstall είναι μικρά υπόγεια συστήματα από στενούς διαδρόμους και μικρούς θαλάμους, σκαμμένους στο έδαφος ή λαξευμένους στον βράχο.
Οι περισσότερες καταγραφές προέρχονται από τη νοτιοανατολική Βαυαρία, την Άνω και Κάτω Αυστρία και τη νότια Μοραβία της Τσεχίας. Παρόμοιες κατασκευές έχουν επίσης εντοπιστεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιρλανδία και μεμονωμένα η Σκωτία.

Δεν αποτελούν ένα ενιαίο δίκτυο
Ένας από τους πιο διαδεδομένους ισχυρισμούς στο διαδίκτυο είναι ότι τα τούνελ σχηματίζουν ένα τεράστιο υπόγειο δίκτυο από τη Σκωτία μέχρι την Τουρκία.
Δεν υπάρχει αρχαιολογική τεκμηρίωση γι’ αυτό. Τα Erdstall είναι ξεχωριστές, τοπικές κατασκευές και δεν συνδέονται μεταξύ τους σε ένα συνεχές σύστημα.
Οι υπόγειες πόλεις και στοές που υπάρχουν στην Τουρκία, όπως εκείνες της Καππαδοκίας, αποτελούν διαφορετικό αρχαιολογικό φαινόμενο και δεν πρέπει να συγχέονται με τα Erdstall της Κεντρικής Ευρώπης.
Πότε κατασκευάστηκαν
Η ακριβής χρονολόγηση δεν είναι πάντα εύκολη, επειδή πολλές από τις στοές περιέχουν ελάχιστα αρχαιολογικά ευρήματα.
Ωστόσο, η έρευνα στην Κεντρική Ευρώπη τις τοποθετεί κυρίως στον Μεσαίωνα, ιδιαίτερα κατά τον ύστερο πρώτο και δεύτερο χιλιετία μ.Χ., και όχι στην Παλαιολιθική εποχή.
Η άποψη ότι ορισμένες στοές είναι χιλιάδων ή ακόμη και δεκάδων χιλιάδων ετών έχει υποστηριχθεί από τον Heinrich Kusch, αλλά δεν αποτελεί την επικρατούσα θέση της αρχαιολογικής έρευνας.

Ποιος είναι ο Heinrich Kusch
Ο Heinrich Kusch είναι Αυστριακός ερευνητής σπηλαίων και υπόγειων κατασκευών, ο οποίος μαζί με τη σύζυγό του Ingrid Kusch έχει δημοσιεύσει βιβλία για υπόγειες στοές στην Αυστρία.
Οι απόψεις του για πολύ αρχαιότερη χρονολόγηση ορισμένων εγκαταστάσεων έχουν δεχθεί έντονη κριτική από ειδικούς, κυρίως επειδή θεωρούν ότι ορισμένα ευρήματα και χρονολογήσεις έχουν ερμηνευθεί υπερβολικά.
Πόσο στενά είναι τα τούνελ
Τα περισσότερα Erdstall είναι ιδιαίτερα στενά. Σε αρκετά σημεία το πλάτος τους είναι περίπου 50 έως 70 εκατοστά και το ύψος τους συχνά δεν επιτρέπει σε έναν ενήλικα να περπατήσει όρθιος.
Πολλά διαθέτουν μικρές εσοχές, θαλάμους και εξαιρετικά στενά περάσματα που απαιτούν από κάποιον να συρθεί ή να περάσει πλευρικά.
Αυτή η μορφή είναι ένας από τους λόγους που οι ερευνητές δυσκολεύονται να εξηγήσουν με βεβαιότητα τη χρήση τους.
Για ποιο λόγο κατασκευάστηκαν
Δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία για τον σκοπό τους. Μία από τις βασικές ερμηνείες είναι ότι χρησιμοποιούνταν ως προσωρινά καταφύγια ή κρυψώνες σε περιόδους κινδύνου.
Έχουν προταθεί επίσης θρησκευτικές ή τελετουργικές χρήσεις, αποθηκευτικοί χώροι και ασφαλή καταφύγια για ανθρώπους ή αγαθά. Ωστόσο, κανένα από αυτά τα σενάρια δεν έχει αποδειχθεί για όλες τις εγκαταστάσεις.
Το γεγονός ότι οι χώροι είναι μικροί, δύσχρηστοι και συχνά χωρίς καλό αερισμό καθιστά απίθανη τη μακροχρόνια κατοίκηση.
Τι σχέση έχει το Göbekli Tepe
Στο αρχικό άρθρο τα τούνελ συνδέονταν με το Göbekli Tepe στην Τουρκία, όμως δεν υπάρχει άμεση αρχαιολογική σχέση μεταξύ τους.
Το Göbekli Tepe είναι πράγματι εξαιρετικά αρχαίο μνημείο, με τις παλαιότερες φάσεις του να χρονολογούνται περίπου στην 10η χιλιετία π.Χ. Πρόκειται όμως για εντελώς διαφορετικό αρχαιολογικό σύνολο.

Και το Stonehenge;
Το Stonehenge επίσης δεν αποτελεί απόδειξη για τη χρονολόγηση των Erdstall. Είναι ένα διαφορετικό μνημειακό σύνολο της προϊστορικής Βρετανίας, με κατασκευαστικές φάσεις που ξεκίνησαν χιλιάδες χρόνια μετά τις πρώτες φάσεις του Göbekli Tepe.

Τι γνωρίζουμε σήμερα
Το πραγματικό ενδιαφέρον των Erdstall δεν χρειάζεται υπερβολές. Πρόκειται για εκατοντάδες μικρές και ασυνήθιστες υπόγειες κατασκευές, κυρίως στη Γερμανία και την Αυστρία, των οποίων η ακριβής χρήση παραμένει σε σημαντικό βαθμό αβέβαιη.
Η έρευνα, όμως, δεν στηρίζει την εικόνα μιας χαμένης παλαιολιθικής τεχνολογίας ή ενός υπόγειου «αυτοκινητόδρομου» που ένωνε ολόκληρη την Ευρώπη.
Το πραγματικό μυστήριο είναι πιο συγκεκριμένο: γιατί οι μεσαιωνικές κοινότητες επένδυσαν τόση εργασία για να ανοίξουν αυτούς τους στενούς υπόγειους χώρους και πώς ακριβώς τους χρησιμοποιούσαν.












