Στην πλατεία ενός χωριού του Πηλίου υπάρχει ένα καφενείο που άνοιξε το 1785, όταν η Ελλάδα βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία. Το Καφενείο Φορλίδας, στον Λαύκο, θεωρείται το παλαιότερο καφενείο της Ελλάδας και η ιστορία του ξεκινά πριν ακόμη από την Επανάσταση του 1821.
Επτά γενιές της ίδιας οικογένειας πέρασαν από αυτό το πέτρινο κτίριο, όπου κάποτε λειτουργούσε και χάνι για ταξιδιώτες. Από τα τραπέζια του πέρασαν σημαντικές προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων, ενώ ο χώρος διατήρησε τον χαρακτήρα του παραδοσιακού καφενείου.
Πώς κατάφερε να παραμείνει κομμάτι της ζωής του χωριού για περισσότερους από δύο αιώνες; Η ιστορία του Φορλίδα έχει περισσότερες ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες από όσες προδίδει η παλιά επιγραφή στην είσοδό του.
Το καφενείο του 1785 που βρίσκεται στην πλατεία του Λαύκου
Ο Λαύκος είναι ένα παραδοσιακό χωριό στο νότιο Πήλιο, με πέτρινα αρχοντικά, καλντερίμια και μια πλατεία που σκιάζεται από μεγάλα πλατάνια. Εκεί βρίσκεται το Καφενείο Φορλίδας, στεγασμένο σε ένα παλιό πέτρινο κτίριο που αποτελεί αναγνωρίσιμο σημείο του χωριού.
Η ιστορία του ξεκινά το 1785, όταν ο Γιάννης Φορλίδας άνοιξε το καφενείο. Ήταν μια εποχή εντελώς διαφορετική από τη σημερινή, καθώς δεν είχε ακόμη ξεσπάσει η Ελληνική Επανάσταση και το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος δεν είχε δημιουργηθεί.
Από τότε η επιχείρηση πέρασε από γενιά σε γενιά, παραμένοντας στα χέρια της οικογένειας. Ο Μανώλης Φορλίδας, εκπρόσωπος της έβδομης γενιάς, έχει μιλήσει σε συνεντεύξεις του για την οικογενειακή παράδοση και τους ανθρώπους που πέρασαν από το μαγαζί.
Το καφενείο έχει αναγνωριστεί ως το παλαιότερο της Ελλάδας, ενώ έχει παρουσιαστεί και σε καταλόγους με τις παλαιότερες επιχειρήσεις ανά χώρα. Ο χαρακτηρισμός «παλαιότερη ιδιωτική επιχείρηση της Ελλάδας» συναντάται επίσης σε δημοσιεύματα, αν και μια τέτοια απόλυτη πρωτιά εξαρτάται από τα κριτήρια καταγραφής και ιστορικής συνέχειας.
Δεν ήταν μόνο καφενείο αλλά και χάνι για τους ταξιδιώτες
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες είναι ότι το καφενείο εξυπηρετούσε παλαιότερα πολύ περισσότερες ανάγκες από την παρασκευή καφέ. Στον επάνω όροφο του κτιρίου λειτουργούσε χάνι, όπου μπορούσαν να διανυκτερεύσουν ταξιδιώτες που περνούσαν από την περιοχή.
Ο Λαύκος βρισκόταν σε μια σημαντική διαδρομή επικοινωνίας του νότιου Πηλίου με τον Βόλο και τις Βόρειες Σποράδες. Σε μια εποχή χωρίς αυτοκίνητα και σύγχρονους δρόμους, ένας τέτοιος χώρος μπορούσε να προσφέρει ξεκούραση, φαγητό και προσωρινή διαμονή.
Κατά τη μακρά ιστορία του, το μαγαζί χρησιμοποιήθηκε επίσης ως ταβέρνα, κουρείο και κρεοπωλείο. Αυτές οι διαφορετικές δραστηριότητες δείχνουν πόσο σημαντικό ήταν για την καθημερινή ζωή του χωριού, όπου ένα κατάστημα μπορούσε να καλύπτει πολλές ανάγκες των κατοίκων.
Παρά τις αλλαγές στις χρήσεις του, ο χαρακτήρας του καφενείου διατηρήθηκε. Οι διαφορετικές δραστηριότητες δεν εξαφάνισαν την αρχική του ταυτότητα, αλλά έγιναν μέρος της ιστορίας του.
Ο Παπαδιαμάντης και οι προσωπικότητες που πέρασαν από το καφενείο
Το Καφενείο Φορλίδας δεν συνδέεται μόνο με την καθημερινή ζωή των κατοίκων. Σύμφωνα με την τοπική ιστορία και τις μαρτυρίες της οικογένειας, από τον χώρο πέρασαν σημαντικοί άνθρωποι των ελληνικών γραμμάτων, ανάμεσά τους ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης.
Ο σπουδαίος Σκιαθίτης συγγραφέας ταξίδευε στην περιοχή και, σύμφωνα με τις σχετικές αφηγήσεις, συνήθιζε να σταματά στο καφενείο. Μάλιστα, έχει διατηρηθεί η παράδοση ότι είχε το δικό του αγαπημένο σημείο στον χώρο.
Με το καφενείο συνδέονται επίσης τα ονόματα του Κώστα Βάρναλη, του Γιώργου Σεφέρη και του παιδαγωγού Αλέξανδρου Δελμούζου. Αυτές οι αναφορές αποτελούν μέρος της τοπικής μνήμης και της ιστορίας που διατηρεί η οικογένεια Φορλίδα.
Ορισμένες από τις παλιές φωτογραφίες και τα δημοσιεύματα που υπάρχουν στους τοίχους θυμίζουν τη διαδρομή του μαγαζιού. Έτσι, μια επίσκεψη δεν περιορίζεται σε έναν καφέ, αλλά προσφέρει και μια μικρή γνωριμία με το παρελθόν του τόπου.
Πώς διατηρήθηκε η οικογενειακή παράδοση για επτά γενιές
Ένα καφενείο που ξεκίνησε τον 18ο αιώνα είναι φυσικό να έχει γνωρίσει τεράστιες αλλαγές. Πολέμους, οικονομικές δυσκολίες, μετακινήσεις πληθυσμών και διαφορετικές συνήθειες στην καθημερινή ζωή. Το εντυπωσιακό στην περίπτωση του Φορλίδα είναι ότι η οικογενειακή παράδοση συνεχίστηκε μέσα από όλες αυτές τις ιστορικές περιόδους.
Η λειτουργία του δεν υπήρξε κυριολεκτικά αδιάκοπη κάθε ημέρα. Όπως έχει εξηγήσει ο Μανώλης Φορλίδας, υπήρξαν προσωρινές διακοπές, μεταξύ άλλων κατά την περίοδο των περιοριστικών μέτρων της πανδημίας, καθώς και για μια μικρή ανακαίνιση.
Αυτό δεν αναιρεί τη σπουδαιότητα της ιστορικής συνέχειας. Το καφενείο δεν εγκαταλείφθηκε οριστικά ούτε μετατράπηκε σε μια διαφορετική επιχείρηση που απλώς διατήρησε ένα παλιό όνομα. Παρέμεινε συνδεδεμένο με την οικογένεια και την κοινωνική ζωή του Λαύκου.
Ο ίδιος ο χώρος διατηρεί στοιχεία που παραπέμπουν στα παλιά ελληνικά καφενεία. Ξύλινες καρέκλες με ψάθινα καθίσματα, τραπέζια, φωτογραφίες στους τοίχους και μια ξυλόσομπα συνθέτουν μια ατμόσφαιρα που θυμίζει άλλες εποχές.

Πώς συγκρίνεται με τις παλαιότερες επιχειρήσεις του κόσμου;
Η ιστορία του Φορλίδα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο φαινόμενο: επιχειρήσεις που διατηρούν την ταυτότητά τους για αιώνες. Σε διάφορες χώρες υπάρχουν παρόμοιες περιπτώσεις, αν και η σύγκριση μεταξύ τους δεν είναι πάντα απλή.
Ένα γνωστό παράδειγμα είναι η ιαπωνική κατασκευαστική εταιρεία Kongō Gumi, η ιστορία της οποίας ξεκινά το 578 μ.Χ. και συνδέεται με την κατασκευή βουδιστικών ναών. Το 2006, ωστόσο, η ανεξάρτητη εταιρεία οδηγήθηκε σε εκκαθάριση λόγω οικονομικών προβλημάτων και η δραστηριότητά της συνεχίστηκε υπό νέο εταιρικό σχήμα.
Στην Ιαπωνία βρίσκεται επίσης το Nishiyama Onsen Keiunkan, ένα ιστορικό κατάλυμα που χρονολογεί την ίδρυσή του στο 705 μ.Χ. Στην Ευρώπη, το St. Peter Stiftskulinarium στο Σάλτσμπουργκ συνδέει τις ιστορικές του ρίζες με αναφορά του 803, αν και η χρονολογία αυτή δεν αποδεικνύει αδιάλειπτη λειτουργία εστιατορίου με τη σημερινή έννοια.
Τέτοιες ιστορίες δείχνουν πόσο προσεκτικά πρέπει να χρησιμοποιούνται οι χαρακτηρισμοί «παλαιότερη επιχείρηση» και «αδιάκοπη λειτουργία». Άλλο είναι να διατηρείται η ίδια δραστηριότητα στον ίδιο χώρο και άλλο να υπάρχει αμετάβλητη εταιρική μορφή ή συνεχής οικογενειακή ιδιοκτησία.
Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, η δημόσια ταχυδρομική υπηρεσία ιδρύθηκε το 1828 από τον Ιωάννη Καποδίστρια. Η μεταγενέστερη εταιρική μορφή των Ελληνικών Ταχυδρομείων δεν ταυτίζεται νομικά με την αρχική υπηρεσία. Πρόκειται λοιπόν για διαφορετική περίπτωση ιστορικής συνέχειας από εκείνη ενός οικογενειακού καφενείου.
Τι θα συναντήσει όποιος επισκεφθεί το Καφενείο Φορλίδας
Για όποιον βρεθεί στον Λαύκο, το καφενείο αποτελεί έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς χώρους του χωριού. Βρίσκεται στην κεντρική πλατεία, ανάμεσα στα παραδοσιακά κτίρια και τα μεγάλα πλατάνια που προσφέρουν σκιά τους ζεστούς μήνες.
Η εμπειρία δεν θυμίζει επίσκεψη σε μουσείο. Πρόκειται για ένα καφενείο που διατήρησε τον καθημερινό του χαρακτήρα, με παλιά έπιπλα, φωτογραφίες και στοιχεία από τη μακρά ιστορία του. Η πραγματική του ιδιαιτερότητα βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη συνύπαρξη του παρελθόντος με την καθημερινότητα.
Αξίζει επίσης μια βόλτα στα καλντερίμια του Λαύκου, ανάμεσα στα πέτρινα αρχοντικά και στα παραδοσιακά σπίτια. Από διάφορα σημεία του χωριού ανοίγεται θέα προς τον Παγασητικό κόλπο, ενώ η πλατεία αποτελεί φυσικό σημείο συνάντησης κατοίκων και επισκεπτών.

Το Καφενείο Φορλίδας έχει κάτι που δεν μπορεί να δημιουργήσει από την αρχή καμία σύγχρονη επιχείρηση: μια ιστορία που ξεκινά πριν από το ελληνικό κράτος και συνεχίζεται μέσα από επτά γενιές της ίδιας οικογένειας.
Από το χάνι που υποδεχόταν ταξιδιώτες μέχρι το καφενείο όπου κάθισαν άνθρωποι των γραμμάτων και απλοί κάτοικοι του χωριού, ο χώρος έχει κρατήσει ζωντανό ένα κομμάτι της ιστορίας του Πηλίου. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αξία του: ότι η ιστορία του δεν περιορίζεται σε μια χρονολογία γραμμένη πάνω σε μια επιγραφή.












