Οι ώρες πριν από τον ύπνο μπορεί για ορισμένους ανθρώπους να συνοδεύονται από έντονη ανησυχία, φόβο ή σκέψεις που δυσκολεύουν την ηρεμία. Για έναν πιστό, η προσευχή μπορεί να αποτελέσει μια στιγμή περισυλλογής, πνευματικής παρηγοριάς και απομάκρυνσης από την ένταση της ημέρας.
Μία από τις καθιερωμένες βραδινές ακολουθίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι το Μικρό Απόδειπνο, το οποίο διαβάζεται μετά το δείπνο και πριν από τη νυχτερινή κατάκλιση.
Τι είναι το Μικρό Απόδειπνο;
Το Απόδειπνο αποτελεί μέρος του καθημερινού κύκλου προσευχών της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η ονομασία του προέρχεται ακριβώς από το γεγονός ότι τελείται μετά το δείπνο και πριν από τον ύπνο.
Υπάρχουν δύο μορφές, το Μικρό και το Μεγάλο Απόδειπνο. Το Μικρό Απόδειπνο μπορεί να διαβαστεί τόσο στην εκκλησία όσο και ιδιωτικά στο σπίτι.
Για κάποιον που πιστεύει, αυτή η ήρεμη ώρα προσευχής μπορεί να λειτουργήσει ως ένας τρόπος να αφήσει πίσω του την ένταση της ημέρας και να στραφεί προς την πίστη του πριν κοιμηθεί.
Μπορεί η προσευχή να βοηθήσει όταν υπάρχει άγχος;
Η προσευχή μπορεί να έχει σημαντική πνευματική και προσωπική αξία και να προσφέρει σε έναν πιστό αίσθημα παρηγοριάς, ηρεμίας και ελπίδας.
Δεν πρέπει όμως να παρουσιάζεται ως ιατρική θεραπεία για την αγχώδη διαταραχή ή τις κρίσεις πανικού.
Οι κρίσεις πανικού μπορούν να εμφανιστούν οποιαδήποτε ώρα της ημέρας ή της νύχτας και μπορεί να συνοδεύονται από έντονο φόβο, ταχυκαρδία, δύσπνοια, εφίδρωση, τρέμουλο, ναυτία ή ζάλη.
Όταν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται ή επηρεάζουν την καθημερινότητα, είναι σημαντικό να υπάρχει αξιολόγηση από γιατρό ή επαγγελματία ψυχικής υγείας. Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, όπως η ψυχοθεραπεία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.
Η πνευματική ζωή και η ιατρική φροντίδα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζονται ως αντίθετες επιλογές. Για κάποιον που πιστεύει, μπορούν να συνυπάρχουν.
Πώς μπορεί να διαβαστεί στο σπίτι;
Το Μικρό Απόδειπνο μπορεί να διαβαστεί σε έναν ήσυχο χώρο του σπιτιού πριν από τον ύπνο.
Όποιος το επιθυμεί μπορεί να έχει μπροστά του μια εικόνα, να ανάψει το καντήλι ή να χρησιμοποιήσει θυμίαμα σύμφωνα με τη δική του πνευματική παράδοση. Αυτά όμως δεν αποτελούν προϋπόθεση για την προσευχή.
Το σημαντικό είναι η προσευχή να γίνεται χωρίς βιασύνη και χωρίς την αγωνία ότι πρέπει απαραίτητα να ολοκληρωθεί όλη η ακολουθία.
Μετά την προσευχή, η απομάκρυνση από κινητό, τηλεόραση και έντονα ερεθίσματα μπορεί επίσης να βοηθήσει στη δημιουργία μιας πιο ήρεμης ρουτίνας πριν από τον ύπνο.
Το Μικρό Απόδειπνο
Τελείται το βράδυ, μετά το δείπνο και πριν από τον νυχτερινό ύπνο.
Δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον ημάς. Αμήν.
Δόξα Σοι, ο Θεός ημών, δόξα Σοι.
Βασιλεύ Ουράνιε, Παράκλητε, το Πνεύμα της Αληθείας, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, ο θησαυρός των αγαθών και ζωής χορηγός, ελθέ και σκήνωσον εν ημίν, και καθάρισον ημάς από πάσης κηλίδος, και σώσον, Αγαθέ, τας ψυχάς ημών.
Το Τρισάγιον
Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος, ελέησον ημάς. (Τρις).
Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι, και νυν, και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Παναγία Τριάς, ελέησον ημάς. Κύριε ιλάσθητι ταις αμαρτίαις ημών, Δέσποτα, συγχώρησον τας ανομίας ημίν, Άγιε επίσκεψαι και ίασαι τας ασθενείας ημών, ένεκεν του ονόματός Σου.
Κύριε, ελέησον. Κύριε, ελέησον. Κύριε, ελέησον.
Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι, και νυν, και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά Σου, ελθέτω η Βασιλεία Σου, γενηθήτω το θέλημά Σου ως εν ουρανώ και επί της γης. Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον, και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών. Και μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν, αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού.
Κύριε, ελέησον ιβ’ (12 φορές).
Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι, και νυν, και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Δεύτε προσκυνήσωμεν και προσπέσωμεν τω Βασιλεί ημών Θεώ.
Δεύτε προσκυνήσωμεν και προσπέσωμεν Χριστώ τω Βασιλεί ημών Θεώ.
Δεύτε προσκυνήσωμεν και προσπέσωμεν Αυτώ Χριστώ τω Βασιλεί και Θεώ ημών.
Ψαλμός Ν’ (50)
Ελέησόν με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός Σου, και κατά το πλήθος των οικτιρμών Σου εξάλειψον το ανόμημά μου. Επί πλείον πλύνον με από της ανομίας μου και από της αμαρτίας μου καθάρισόν με. Ότι την ανομίαν μου εγώ γινώσκω, και η αμαρτία μου ενώπιόν μου εστί δια παντός. Σοι μόνω ήμαρτον, και το πονηρόν ενώπιόν Σου εποίησα, όπως αν δικαιωθής εν τοις λόγοις Σου, και νικήσης εν τω κρίνεσθαί Σε.
Ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην, και εν αμαρτίαις εκίσσησέ με η μήτηρ μου. Ιδού γαρ αλήθειαν ηγάπησας, τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Σου εδήλωσάς μοι. Ραντιείς με υσσώπω και καθαρισθήσομαι, πλυνείς με, και υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι.
Ακουτιείς μοι αγαλλίασιν και ευφροσύνην, αγαλλιάσονται οστέα τεταπεινωμένα. Απόστρεψον το πρόσωπόν Σου από των αμαρτιών μου και πάσας τας ανομίας μου εξάλειψον.
Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί ο Θεός, και πνεύμα ευθές εγκαίνισον εν τοις εγκάτοις μου. Μη απορρίψης με από του προσώπου Σου, και το Πνεύμα Σου το Άγιον μη αντανέλης απ’ εμού.
Απόδος μοι την αγαλλίασιν του σωτηρίου Σου, και πνεύματι ηγεμονικώ στήριξόν με. Διδάξω ανόμους τας οδούς Σου, και ασεβείς επί Σε επιστρέψουσι.
Ρύσαι με εξ αιμάτων ο Θεός, ο Θεός της σωτηρίας μου, αγαλλιάσεται η γλώσσα μου την δικαιοσύνην Σου. Κύριε, τα χείλη μου ανοίξεις, και το στόμα μου αναγγελεί την αίνεσίν Σου.
Ότι, ει ηθέλησας θυσίαν, έδωκα αν, ολοκαυτώματα ουκ ευδοκήσεις. Θυσία τω Θεώ, πνεύμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουθενώσει.
Αγάθυνον, Κύριε, εν τη ευδοκία Σου την Σιών, και οικοδομηθήτω τα τείχη Ιερουσαλήμ. Τότε ευδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης, αναφοράν και ολοκαυτώματα. Τότε ανοίσουσιν επί το θυσιαστήριόν Σου μόσχους.
Ψαλμός ΞΘ’ (69)
Ο Θεός εις την βοήθειάν μου πρόσχες, Κύριε, εις το βοηθήσαι μοι σπεύσον. Αισχυνθήτωσαν και εντραπήτωσαν οι ζητούντες την ψυχήν μου. Αποστραφήτωσαν εις τα οπίσω, και καταισχυνθήτωσαν οι βουλόμενοί μοι κακά.
Αποστραφήτωσαν παραυτίκα αισχυνόμενοι, οι λέγοντές μοι: Εύγε, εύγε. Αγαλλιάσθωσαν και ευφρανθήτωσαν επί Σοί, πάντες οι ζητούντες Σε, ο Θεός. Και λεγέτωσαν δια παντός: Μεγαλυνθήτω ο Κύριος, οι αγαπώντες το σωτήριόν Σου.
Εγώ δε πτωχός ειμί και πένης, ο Θεός, βοήθησόν μοι. Βοηθός μου και ρύστης μου ει Συ, Κύριε, μη χρονίσης.
Ψαλμός ΡΜΒ’ (142)
Κύριε, εισάκουσον της προσευχής μου, ενώτισαι την δέησίν μου εν τη αληθεία Σου, εισάκουσόν μου εν τη δικαιοσύνη Σου. Και μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου Σου, ότι ου δικαιωθήσεται ενώπιόν Σου πας ζων.
Ότι κατεδίωξεν ο εχθρός την ψυχήν μου, εταπείνωσεν εις γην την ζωήν μου. Εκάθισέ με εν σκοτεινοίς, ως νεκρούς αιώνος, και ηκηδίασεν επ’ εμέ το πνεύμα μου, εν εμοί εταράχθη η καρδία μου.
Εμνήσθην ημερών αρχαίων, εμελέτησα εν πάσι τοις έργοις Σου, εν ποιήμασιν των χειρών Σου εμελέτων. Διεπέτασα προς Σε τας χείρας μου, η ψυχή μου ως γη άνυδρός Σοι.
Ταχύ εισάκουσόν μου, Κύριε, εξέλιπε το πνεύμα μου. Μη αποστρέψης το πρόσωπόν Σου απ’ εμού, και ομοιωθήσομαι τοις καταβαίνουσιν εις λάκκον.
Ακουστόν ποίησόν μοι το πρωί το έλεός Σου, ότι επί Σοι ήλπισα. Γνώρισόν μοι, Κύριε, οδόν, εν η πορεύσομαι, ότι προς Σε ήρα την ψυχήν μου.
Εξελού με εκ των εχθρών μου, Κύριε, προς Σε κατέφυγον, δίδαξόν με του ποιείν το θέλημά Σου, ότι Συ ει ο Θεός μου.
Το πνεύμα Σου το αγαθόν οδηγήσει με εν γη ευθεία, ένεκεν του ονόματός Σου, Κύριε, ζήσεις με. Εν τη δικαιοσύνη Σου, εξάξεις εκ θλίψεως την ψυχήν μου.
Και εν τω ελέει Σου εξολοθρεύσεις τους εχθρούς μου, και απολείς πάντας τους θλίβοντας την ψυχήν μου, ότι εγώ δούλος Σου ειμί.
Το Σύμβολον της Πίστεως
Πιστεύω εις ένα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα, ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων.
Και εις ένα Κύριον Ιησούν Χριστόν, τον Υιόν του Θεού τον μονογενή, τον εκ του Πατρός γεννηθέντα προ πάντων των αιώνων. Φως εκ φωτός, Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού γεννηθέντα, ου ποιηθέντα, ομοούσιον τω Πατρί, δι’ ου τα πάντα εγένετο.
Τον δι’ ημάς τους ανθρώπους και δια την ημετέραν σωτηρίαν κατελθόντα εκ των ουρανών, και σαρκωθέντα εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου, και ενανθρωπήσαντα.
Σταυρωθέντα τε υπέρ ημών επί Ποντίου Πιλάτου, και παθόντα και ταφέντα. Και αναστάντα τη τρίτη ημέρα κατά τας Γραφάς. Και ανελθόντα εις τους ουρανούς και καθεζόμενον εκ δεξιών του Πατρός.
Και πάλιν ερχόμενον μετά δόξης κρίναι ζώντας και νεκρούς, ου της Βασιλείας ουκ έσται τέλος.
Και εις το Πνεύμα το Άγιον, το Κύριον, το Ζωοποιόν, το εκ του Πατρός εκπορευόμενον, το συν Πατρί και Υιώ συμπροσκυνούμενον και συνδοξαζόμενον, το λαλήσαν διά των Προφητών.
Εις Μίαν, Αγίαν, Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν. Ομολογώ εν Βάπτισμα εις άφεσιν αμαρτιών. Προσδοκώ Ανάστασιν νεκρών και ζωήν του μέλλοντος αιώνος. Αμήν.
Ευχή εις την Υπεραγίαν Θεοτόκον
Άσπιλε, Αμόλυντε, Άφθορε, Άχραντε, Αγνή Παρθένε, Θεόνυμφε Δέσποινα, η Θεόν Λόγον τοις ανθρώποις τη παραδόξω Σου κυήσει ενώσασα και την απωσθείσαν φύσιν του γένους ημών τοις ουρανίοις συνάψασα.
Η των απηλπισμένων μόνη ελπίς και των πολεμουμένων βοήθεια, η ετοίμη αντίληψις των εις Σε προστρεχόντων και πάντων των Χριστιανών το καταφύγιον.
Μη βδελύξη με τον αμαρτωλόν, αλλά ως του Φιλανθρώπου Θεού Μήτηρ, φιλανθρώπως σπλαγχνίσθητι επ’ εμοί και δέξαι μου την προσφερομένην Σοι δέησιν.
Ευχή εις τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν
Και δος ημίν, Δέσποτα, προς ύπνον απιούσιν, ανάπαυσιν σώματος και ψυχής, και διαφύλαξον ημάς από του ζοφερού ύπνου της αμαρτίας και από πάσης σκοτεινής και νυκτερινής ηδυπαθείας.
Παύσον τας ορμάς των παθών, σβέσον τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, τα καθ’ ημάς δολίως κινούμενα.
Και δώρησαι ημίν, ο Θεός, γρήγορον νουν, σώφρονα λογισμόν, καρδίαν νήφουσαν, ύπνον ελαφρόν και πάσης σατανικής φαντασίας απηλλαγμένον.
Η ελπίς μου ο Πατήρ, καταφυγή μου ο Υιός, σκέπη μου το Πνεύμα το Άγιον, Τριάς Αγία, δόξα Σοι.
Την πάσαν ελπίδα μου εις Σε ανατίθημι, Μήτηρ του Θεού, φύλαξόν με υπό την σκέπην Σου.
Ευχή εις τον Άγγελον φύλακα της του ανθρώπου ζωής
Άγιε Άγγελε, ο εφεστώς της αθλίας μου ψυχής και ταλαιπώρου μου ζωής, μη εγκαταλίπης με τον αμαρτωλόν, μηδέ αποστής απ’ εμού δια την ακρασίαν μου.
Κράτησον της αθλίας και παρειμένης χειρός μου και οδήγησόν με εις οδόν σωτηρίας.
Σκέπασόν με εν τη παρούση νυκτί και διαφύλαξόν με από πάσης επηρείας του αντικειμένου, ίνα μη εν τινι αμαρτήματι παροργίσω τον Θεόν.
Θεοτόκε Παρθένε, χαίρε κεχαριτωμένη Μαρία, ο Κύριος μετά Σου. Ευλογημένη Συ εν γυναιξί και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας Σου, ότι Σωτήρα έτεκες των ψυχών ημών. (Τρις)
Δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον ημάς. Αμήν.
Όταν το άγχος ή οι κρίσεις πανικού επιμένουν
Η προσευχή μπορεί να αποτελεί πολύτιμη πνευματική στήριξη για έναν πιστό, αλλά δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει μόνος του επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού.
Αν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται, δημιουργούν φόβο για την επόμενη κρίση ή επηρεάζουν τον ύπνο και την καθημερινότητα, είναι καλό να απευθυνθείτε σε γιατρό ή επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Επίσης, συμπτώματα όπως έντονος πόνος στο στήθος, λιποθυμία ή δύσπνοια που είναι ασυνήθιστα ή δεν έχουν αξιολογηθεί δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στο άγχος.
Πηγές:
- Εκκλησία της Ελλάδος – Η ακολουθία και η θεολογική σημασία του Αποδείπνου.
- Greek Orthodox Archdiocese of America – Small & Great Compline.
- National Institute of Mental Health – Panic Disorder: What You Need to Know.
- NHS – Panic disorder.
