Το γνωρίζουμε ως «Αλογάκι της Παναγίας» και η χαρακτηριστική στάση των μπροστινών ποδιών του έχει δημιουργήσει γύρω του μια σχεδόν μυστηριακή εικόνα. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για έναν εξαιρετικά αποτελεσματικό θηρευτή του κόσμου των εντόμων.
Ένα από τα γνωστότερα είδη είναι το Mantis religiosa, το ευρωπαϊκό praying mantis. Ακόμη πιο γνωστή είναι η ιστορία ότι το θηλυκό σκοτώνει και τρώει πάντα το αρσενικό μετά το ζευγάρωμα. Αυτό πράγματι μπορεί να συμβεί, αλλά η πραγματικότητα είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα και λιγότερο απόλυτη.
Γιατί μοιάζει σαν να «προσεύχεται»;
Η επιστημονική ονομασία του είδους είναι Mantis religiosa. Η λέξη mantis προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «μάντις», ενώ το religiosa παραπέμπει στη χαρακτηριστική στάση του εντόμου.
Όταν περιμένει ακίνητο, κρατά τα δύο μπροστινά του πόδια διπλωμένα μπροστά στο σώμα. Η στάση αυτή θυμίζει άνθρωπο που προσεύχεται και εξηγεί γιατί σε πολλές γλώσσες είναι γνωστό ως «praying mantis».
Τα συγκεκριμένα πόδια, όμως, δεν έχουν εξελιχθεί για… προσευχή. Είναι ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο κυνηγιού.
Πώς πιάνει το θήραμά του;
Το Αλογάκι της Παναγίας είναι σαρκοφάγο έντομο και τρέφεται κυρίως με άλλα έντομα και αρθρόποδα.
Τα μπροστινά του πόδια είναι ειδικά προσαρμοσμένα για σύλληψη θηράματος. Είναι ισχυρά, διπλώνουν πολύ γρήγορα και φέρουν αγκάθια που βοηθούν το έντομο να συγκρατεί ό,τι έχει πιάσει.
Συνήθως παραμένει ακίνητο περιμένοντας το κατάλληλο θήραμα να πλησιάσει. Όταν βρεθεί σε κατάλληλη απόσταση, εκτείνει απότομα τα μπροστινά πόδια και το αρπάζει.
Δεν διαθέτει «ράμφος». Όπως και άλλα έντομα, έχει στοματικά εξαρτήματα και ισχυρές γνάθους με τις οποίες καταναλώνει την τροφή του.
Είναι το θηλυκό πολύ μεγαλύτερο από το αρσενικό;
Στο Mantis religiosa υπάρχει φυλετικός διμορφισμός. Τα ενήλικα θηλυκά είναι συνήθως μεγαλύτερα και βαρύτερα από τα αρσενικά, ενώ τα αρσενικά είναι πιο λεπτά και ευκίνητα.
Δεν είναι όμως σωστό να λέμε ότι το θηλυκό είναι πάντοτε «σχεδόν διπλάσιο». Η διαφορά στο μέγεθος ποικίλλει μεταξύ ατόμων και ειδών.
Το μεγαλύτερο μέγεθος του θηλυκού συνδέεται μεταξύ άλλων με την παραγωγή αυγών και την αναπαραγωγική του βιολογία.
Τρώει πάντα το θηλυκό το αρσενικό μετά το ζευγάρωμα;
Όχι. Αυτός είναι ίσως ο πιο γνωστός μύθος γύρω από το Αλογάκι της Παναγίας.
Ο σεξουαλικός κανιβαλισμός είναι πραγματική συμπεριφορά και έχει παρατηρηθεί σε διάφορα είδη μαντίδων. Το θηλυκό μπορεί να επιτεθεί στο αρσενικό πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά το ζευγάρωμα και σε ορισμένες περιπτώσεις να το καταναλώσει.
Δεν συμβαίνει όμως σε κάθε ζευγάρωμα. Σε επιτόπια μελέτη του Mantis religiosa, ο σεξουαλικός κανιβαλισμός παρατηρήθηκε περίπου στο 31% των ζευγαρωμάτων που καταγράφηκαν στη φύση.
Επομένως, ο ισχυρισμός ότι «8 στα 10 αρσενικά δεν επιβιώνουν» δεν υποστηρίζεται από αυτή τη μελέτη και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως χαρακτηριστικό του είδους.
Γιατί μπορεί το θηλυκό να φάει το αρσενικό;
Η συμπεριφορά δεν έχει μία μόνο εξήγηση. Ένας σημαντικός παράγοντας είναι η διατροφική κατάσταση του θηλυκού.
Πεινασμένα ή σε κακή σωματική κατάσταση θηλυκά μπορεί να είναι περισσότερο επιθετικά απέναντι στα αρσενικά. Το αρσενικό, από την πλευρά του, αποτελεί μια μεγάλη και πλούσια σε θρεπτικά συστατικά πιθανή λεία.
Η κατανάλωσή του μπορεί να προσφέρει στο θηλυκό ενέργεια και πρωτεΐνες, οι οποίες ενδέχεται να συνεισφέρουν στην αναπαραγωγική του προσπάθεια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το θηλυκό πρέπει να φάει το αρσενικό για να παράγει αυγά ή ότι ο κανιβαλισμός αποτελεί απαραίτητο στάδιο της αναπαραγωγής.
Τα αρσενικά προσπαθούν να αποφύγουν την επίθεση;
Ναι. Η έρευνα έχει δείξει ότι τα αρσενικά σε είδη όπου υπάρχει σεξουαλικός κανιβαλισμός μπορούν να συμπεριφέρονται προσεκτικά όταν πλησιάζουν ένα θηλυκό.
Σε μελέτες έχουν παρατηρηθεί αρσενικά που προτιμούν λιγότερο επιθετικά θηλυκά, καθώς μια αποτυχημένη προσέγγιση μπορεί να έχει προφανώς πολύ μεγάλο κόστος: αντί να ζευγαρώσουν, μπορεί να καταλήξουν ως τροφή.
Στο Mantis religiosa έχουν επίσης καταγραφεί προσεκτικές προσεγγίσεις των αρσενικών προς τα θηλυκά στη φύση.
Μπορεί να συνεχιστεί το ζευγάρωμα μετά τον αποκεφαλισμό;
Σε μαντίδες έχουν παρατηρηθεί περιπτώσεις στις οποίες η αναπαραγωγική συμπεριφορά συνεχίζεται για ένα διάστημα ακόμη και όταν το αρσενικό έχει τραυματιστεί ή αποκεφαλιστεί.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι σημαντικό μέρος του νευρικού ελέγχου των κινήσεων των εντόμων δεν βρίσκεται αποκλειστικά στον εγκέφαλο, αλλά και σε νευρικά κέντρα κατά μήκος του σώματος.
Δεν σημαίνει όμως ότι ο αποκεφαλισμός είναι απαραίτητος για το ζευγάρωμα ούτε ότι η γονιμοποίηση μετά από αυτόν είναι «πάντα επιτυχής».
Το Αλογάκι της Παναγίας είναι πράγματι ένας εντυπωσιακός θηρευτής και ο σεξουαλικός κανιβαλισμός αποτελεί μία από τις πιο ασυνήθιστες συμπεριφορές του. Η εικόνα όμως ότι κάθε θηλυκό καταβροχθίζει αναπόφευκτα το αρσενικό μετά το ζευγάρωμα είναι περισσότερο ένας δημοφιλής μύθος παρά περιγραφή του τι συμβαίνει κάθε φορά στη φύση.
Πηγές:
