Φανταστείτε μια μηλιά που στα κλαδιά της μεγαλώνουν κόκκινα, πράσινα, κίτρινα, μικρά και μεγάλα μήλα, το καθένα με διαφορετική γεύση. Ακούγεται απίθανο, όμως ένας καλλιεργητής στην Αγγλία κατάφερε να δημιουργήσει ένα δέντρο που φιλοξενούσε 250 διαφορετικές ποικιλίες μήλων.
Ο Paul Barnett αφιέρωσε 24 χρόνια σε ένα ασυνήθιστο πείραμα στον κήπο του, στην περιοχή Chidham του Δυτικού Σάσεξ. Το εντυπωσιακό αποτέλεσμα έγινε γνωστό το 2013 και έδειξε πώς μια παραδοσιακή καλλιεργητική τεχνική μπορεί να μετατρέψει ένα μόνο δέντρο σε έναν μικρό οπωρώνα.
Πώς ξεκίνησε η ιδέα για τη μηλιά με τις 250 ποικιλίες
Ο Paul Barnett εργαζόταν σε ένα φυτώριο που διέθετε μεγάλες εκτάσεις με περίπου 90 διαφορετικές ποικιλίες μηλιάς. Η εμπειρία του τον έκανε να αγαπήσει ακόμη περισσότερο την καλλιέργεια οπωροφόρων δέντρων.
Όταν όμως αποφάσισε να δημιουργήσει τη δική του συλλογή, αντιμετώπισε ένα πρακτικό πρόβλημα: δεν είχε αρκετό χώρο στον κήπο του για να φυτέψει δεκάδες διαφορετικές μηλιές.
Έτσι, σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει μία μηλιά ως βάση και να προσθέτει σταδιακά κλαδιά από άλλες ποικιλίες.
Όπως εξήγησε σε δημοσίευμα του 2013, κάθε χρόνο πρόσθετε νέες ποικιλίες χρησιμοποιώντας δύο παραδοσιακές τεχνικές, τον εμβολιασμό με οφθαλμό το καλοκαίρι και το μπόλιασμα με κλαδάκι τον χειμώνα.
Με επιμονή και προσεκτική φροντίδα, το δέντρο άρχισε να γεμίζει με διαφορετικούς καρπούς. Ύστερα από 24 χρόνια, είχε φτάσει να φιλοξενεί 250 ποικιλίες μήλων.
Πώς γίνεται ένα δέντρο να παράγει τόσα διαφορετικά μήλα;
Το μυστικό βρίσκεται στον εμβολιασμό, γνωστό και ως μπόλιασμα, μια τεχνική που χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες στην καλλιέργεια οπωροφόρων δέντρων.
Ο καλλιεργητής παίρνει ένα μικρό κλαδί ή έναν οφθαλμό από μια συγκεκριμένη ποικιλία και τον τοποθετεί σε κατάλληλο σημείο ενός άλλου δέντρου.
Αν ο εμβολιασμός πετύχει, οι ιστοί των δύο φυτών ενώνονται και το νέο κλαδί αρχίζει να αναπτύσσεται, αξιοποιώντας το νερό και τα θρεπτικά συστατικά που μεταφέρονται από τις ρίζες.
Το εντυπωσιακό είναι ότι το μπολιασμένο κλαδί διατηρεί τα γενετικά χαρακτηριστικά της ποικιλίας από την οποία προήλθε. Έτσι, μπορεί να παράγει μήλα διαφορετικού χρώματος, μεγέθους και γεύσης από εκείνα που μεγαλώνουν σε άλλα κλαδιά του ίδιου δέντρου.
Με αυτόν τον τρόπο, ο Barnett δεν δημιούργησε 250 νέες ποικιλίες. Κατάφερε να συνδυάσει 250 ήδη υπάρχουσες ποικιλίες σε έναν κοινό κορμό.
Ένα δέντρο γεμάτο μήλα με διαφορετικά χρώματα και γεύσεις
Η μηλιά του Barnett έφτανε περίπου τα έξι μέτρα σε ύψος και φιλοξενούσε εντυπωσιακή ποικιλία καρπών.
Στα κλαδιά της μπορούσε κανείς να βρει γνωστές ποικιλίες, όπως Granny Smith και Golden Delicious, αλλά και πολύ πιο σπάνια μήλα, όπως Brownlees Russet και Wadhurst Pippin.
Ορισμένες ποικιλίες ήταν κατάλληλες για κατανάλωση ως φρέσκα φρούτα, άλλες χρησιμοποιούνταν κυρίως στη μαγειρική και άλλες στην παραγωγή μηλίτη.
Υπήρχε, όμως, μια σημαντική λεπτομέρεια: κάθε ποικιλία δεν έδινε απαραίτητα μεγάλες ποσότητες καρπών. Ο Barnett εξηγούσε ότι συνήθως μάζευε μόνο λίγα μήλα από την καθεμία.
Το βάρος των καρπών ήταν τόσο μεγάλο σε ορισμένα σημεία, ώστε χρειαζόταν να στηρίζει τα κλαδιά με ξύλινους πασσάλους για να μην καταπονούνται.
Η συγκομιδή αποτελούσε επίσης μια ιδιαίτερη διαδικασία, καθώς οι διαφορετικές ποικιλίες δεν ωριμάζουν όλες την ίδια περίοδο.
Η σπάνια ποικιλία μήλων που συνδέεται με το 1883
Ανάμεσα στις ποικιλίες που είχε μπολιάσει ο Barnett βρισκόταν και η Withington Fillbasket, μια παλιά ποικιλία μήλου που χρονολογείται από το 1883.
Στη συλλογή περιλαμβανόταν επίσης η Eady’s Magnum, ποικιλία που συνδέεται με το 1908.
Αυτές οι χρονολογίες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δείχνουν ότι ορισμένα από τα μήλα που καλλιεργούσε είχαν ιστορία μεγαλύτερη από έναν αιώνα.
Η οικογένεια του Paul Barnett είχε επίσης μεγάλη παράδοση στην κηπουρική. Ο ίδιος ανέφερε ότι ο προπάππους του ήταν ιδιαίτερα ικανός στην καλλιέργεια φρούτων και ότι μεγάλωσε ανάμεσα σε ανθρώπους που αγαπούσαν τα φυτά.
Ωστόσο, δεν προκύπτει ότι ο προπάππους του φύτεψε τη συγκεκριμένη μηλιά το 1883. Η χρονολογία αυτή αφορά την ιστορική ποικιλία Withington Fillbasket και όχι την ηλικία του δέντρου.
Γιατί ήθελε να διασώσει τις παλιές ποικιλίες μήλων
Για τον Barnett, η δημιουργία της ασυνήθιστης μηλιάς δεν ήταν μόνο ένα καλλιεργητικό πείραμα. Ήταν και ένας τρόπος να διατηρήσει παλιές ποικιλίες μήλων που κινδύνευαν να χαθούν από την καλλιέργεια.
Ο ίδιος αναζητούσε νέες ποικιλίες μέσα από ανταλλαγές με άλλους καλλιεργητές και από συλλογές οπωροφόρων δέντρων.
Μία από αυτές ήταν η βρετανική National Fruit Collection, στο Brogdale του Κεντ, η οποία διατηρεί χιλιάδες ποικιλίες φρούτων, ανάμεσά τους και περισσότερες από 2.000 ποικιλίες μήλων.
Η διατήρηση αυτής της ποικιλίας έχει μεγάλη σημασία, επειδή διαφορετικές μηλιές μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετική αντοχή σε ασθένειες, κλιματικές συνθήκες και άλλες περιβαλλοντικές πιέσεις.
Οι παλιές ποικιλίες μπορούν επίσης να αποτελέσουν πολύτιμο γενετικό υλικό για μελλοντικά προγράμματα βελτίωσης των καλλιεργειών.
Ο Barnett πίστευε ότι κάθε ποικιλία άξιζε να διατηρηθεί, επειδή κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει ποιες ιδιότητές της μπορεί να αποδειχθούν σημαντικές στο μέλλον.
Μπορεί οποιοσδήποτε να δημιουργήσει μια μηλιά με διαφορετικές ποικιλίες;
Η τεχνική που χρησιμοποίησε ο Paul Barnett δεν περιορίζεται σε εξειδικευμένα φυτώρια. Υπάρχουν μηλιές που καλλιεργούνται με δύο, τρεις ή περισσότερες ποικιλίες πάνω στον ίδιο κορμό.
Στη Βρετανία, αυτά τα δέντρα είναι γνωστά ως family trees, δηλαδή οικογενειακά δέντρα. Αποτελούν μια πρακτική λύση για μικρούς κήπους, όπου δεν υπάρχει αρκετός χώρος για πολλές διαφορετικές μηλιές.
Η δημιουργία τους, ωστόσο, απαιτεί γνώση και υπομονή. Δεν είναι όλα τα εμβόλια επιτυχημένα, ενώ πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η συμβατότητα, η ζωηρότητα ανάπτυξης και η σωστή φροντίδα των κλαδιών.
Μάλιστα, οι πιο δυναμικές ποικιλίες μπορεί να αναπτυχθούν πολύ περισσότερο από τις υπόλοιπες, δημιουργώντας ανισορροπία στην κόμη του δέντρου.
Γι’ αυτό ένα δέντρο με 250 διαφορετικές ποικιλίες αποτελεί εξαιρετικά απαιτητικό επίτευγμα και όχι μια συνηθισμένη καλλιεργητική πρακτική.
Ένας ολόκληρος οπωρώνας πάνω σε μία μηλιά
Η ιστορία του Paul Barnett δείχνει πόσα μπορεί να πετύχει ένας άνθρωπος με γνώση, επιμονή και αγάπη για την καλλιέργεια.
Χωρίς να διαθέτει μια τεράστια έκταση γης, κατάφερε να δημιουργήσει ένα δέντρο που συνδύαζε 250 διαφορετικές ποικιλίες μήλων. Μια μηλιά με καρπούς διαφορετικού χρώματος, γεύσης και ιστορίας, που αποτέλεσε ταυτόχρονα ένα εντυπωσιακό θέαμα και μια προσπάθεια διατήρησης της γεωργικής ποικιλομορφίας.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ξεχωριστό στοιχείο της δημιουργίας του: δεν χρειαζόταν έναν ολόκληρο οπωρώνα για να συγκεντρώσει τόσες ποικιλίες. Του αρκούσε μία μηλιά και περισσότερες από δύο δεκαετίες υπομονής.
