Η λέξη «φυσικό» πάνω σε ένα καλλυντικό ακούγεται καθησυχαστική και συχνά δημιουργεί την εντύπωση ότι το προϊόν είναι πιο ήπιο και ασφαλές για το δέρμα. Στην πράξη όμως, η προέλευση ενός συστατικού δεν αρκεί για να μας πει αν θα είναι αποτελεσματικό ή αν μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό.
Φυτικά εκχυλίσματα, αιθέρια έλαια και φυσικά αρώματα μπορούν επίσης να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις, ενώ πολλά συνθετικά συστατικά χρησιμοποιούνται με ασφάλεια για δεκαετίες. Για αυτό είναι πιο χρήσιμο να εξετάζουμε ολόκληρη τη σύνθεση και τις ανάγκες της επιδερμίδας παρά να χωρίζουμε τα προϊόντα απλώς σε «φυσικά» και «χημικά».
Τι σημαίνει πραγματικά «φυσικό καλλυντικό»;
Δεν υπάρχει ένας παγκόσμιος ορισμός που να περιγράφει με τον ίδιο τρόπο όλα τα καλλυντικά που χαρακτηρίζονται «φυσικά». Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, η FDA δεν έχει επίσημο ορισμό για τη λέξη «natural» στα καλλυντικά.
Στην πράξη, ο όρος χρησιμοποιείται συνήθως για προϊόντα που περιέχουν μεγάλο ποσοστό συστατικών φυτικής, ορυκτής ή άλλης φυσικής προέλευσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να περιέχουν επεξεργασμένα ή συνθετικά συστατικά, ούτε ότι είναι υποχρεωτικά χωρίς συντηρητικά.
Συστατικά που συναντάμε συχνά σε τέτοιες φόρμουλες είναι:
- Φυτικά έλαια
- Βούτυρα, όπως βούτυρο καριτέ
- Φυτικά εκχυλίσματα
- Αιθέρια έλαια
- Κεριά και άλλα συστατικά φυσικής προέλευσης
Φυσικό σημαίνει και ασφαλέστερο;
Όχι απαραίτητα. Η ασφάλεια ενός καλλυντικού εξαρτάται από το συγκεκριμένο συστατικό, τη συγκέντρωσή του, τον τρόπο χρήσης, τη συνολική φόρμουλα και την ευαισθησία του ανθρώπου που το χρησιμοποιεί.
Ένα συστατικό δεν γίνεται αυτομάτως ήπιο επειδή προέρχεται από ένα φυτό. Με τον ίδιο τρόπο, ένα συνθετικό συστατικό δεν είναι αυτομάτως επικίνδυνο επειδή παρασκευάζεται σε εργαστήριο.
Η U.S. Food and Drug Administration επισημαίνει ότι η προέλευση ενός συστατικού δεν καθορίζει την ασφάλειά του και ότι δεν πρέπει να υποθέτουμε πως ένα προϊόν είναι ασφαλέστερο μόνο επειδή χαρακτηρίζεται «natural» ή «organic».
Τα φυσικά συστατικά μπορούν να προκαλέσουν αλλεργία;
Ναι. Φυτικά εκχυλίσματα, αιθέρια έλαια και αρωματικές ουσίες μπορούν να προκαλέσουν αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής σε ορισμένους ανθρώπους.
Συστατικά φυσικής προέλευσης όπως limonene, linalool, eugenol, citronellol και άλλα αρωματικά μόρια υπάρχουν σε πολλά φυτά και αιθέρια έλαια και μπορούν να λειτουργήσουν ως αλλεργιογόνα σε ευαίσθητα άτομα.
Για αυτό το «100% φυσικό» δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως «100% υποαλλεργικό».
Τα αιθέρια έλαια είναι πάντα καλή επιλογή;
Όχι. Παρότι χρησιμοποιούνται ευρέως για το άρωμα και τις ιδιαίτερες ιδιότητές τους, τα αιθέρια έλαια περιέχουν σύνθετα μείγματα αρωματικών ουσιών και μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό ή αλλεργική αντίδραση.
Άτομα με έκζεμα, ροδόχρου νόσο ή ιδιαίτερα ευαίσθητο δέρμα μπορεί να ανέχονται καλύτερα απλές φόρμουλες χωρίς άρωμα.
Το ότι ένα προϊόν μυρίζει λεβάντα, εσπεριδοειδή ή κάποιο άλλο φυτό δεν σημαίνει ότι είναι πιο ήπιο από ένα προϊόν χωρίς άρωμα.
Τι ισχύει πραγματικά για τα parabens;
Τα parabens είναι μια οικογένεια συντηρητικών που χρησιμοποιούνται σε καλλυντικά για να περιορίζουν την ανάπτυξη βακτηρίων και μυκήτων. Η προστασία ενός προϊόντος από μικροβιακή επιμόλυνση αποτελεί σημαντικό μέρος της ασφάλειάς του.
Έχουν συζητηθεί λόγω της ασθενούς οιστρογονικής δράσης που έχει παρατηρηθεί σε εργαστηριακές μελέτες. Ωστόσο, σύμφωνα με τη FDA, τα parabens δεν έχουν αποδειχθεί επιβλαβή όπως χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά, όπου οι συγκεντρώσεις τους είναι χαμηλές.
Επομένως, η ένδειξη «paraben-free» αποτελεί χαρακτηριστικό μιας φόρμουλας, όχι απόδειξη ότι το προϊόν είναι ασφαλέστερο από ένα αντίστοιχο προϊόν που χρησιμοποιεί εγκεκριμένα parabens ως συντηρητικά.
Γιατί χρειάζονται τα συντηρητικά;
Ένα καλλυντικό που περιέχει νερό αποτελεί δυνητικά κατάλληλο περιβάλλον για την ανάπτυξη βακτηρίων, μυκήτων και άλλων μικροοργανισμών. Για αυτό πολλές φόρμουλες χρειάζονται αποτελεσματικό σύστημα συντήρησης.
Η απουσία συντηρητικών δεν είναι αυτομάτως πλεονέκτημα. Αν ένα προϊόν δεν προστατεύεται σωστά από μικροβιακή ανάπτυξη, μπορεί να αλλοιωθεί ή να γίνει ακατάλληλο για χρήση.
Ένα σωστά επιλεγμένο συντηρητικό μπορεί επομένως να κάνει ένα καλλυντικό ασφαλέστερο και όχι πιο επικίνδυνο.
Γιατί ο όρος «χημικά καλλυντικά» είναι παραπλανητικός;
Όλα τα συστατικά αποτελούνται από χημικές ουσίες. Το νερό είναι χημική ένωση, όπως και η βιταμίνη C, τα φυτικά έλαια και οι ενώσεις που δίνουν το άρωμα στα αιθέρια έλαια.
Για αυτό δεν υπάρχει επιστημονικά χρήσιμος διαχωρισμός ανάμεσα σε «φυσικά» και «χημικά» προϊόντα με την έννοια ότι τα πρώτα είναι καλά και τα δεύτερα επικίνδυνα.
Πιο χρήσιμο είναι να εξετάζουμε αν ένα συστατικό είναι ασφαλές στην ποσότητα που χρησιμοποιείται, αν ταιριάζει στον συγκεκριμένο τύπο δέρματος και αν το τελικό προϊόν είναι σωστά παρασκευασμένο.
Τα συνθετικά συστατικά έχουν πλεονεκτήματα;
Μπορούν να έχουν. Η σύνθεση ενός συστατικού σε ελεγχόμενες συνθήκες επιτρέπει συχνά μεγαλύτερη καθαρότητα, σταθερότητα και συνέπεια από παρτίδα σε παρτίδα.
Τα συντηρητικά μπορούν να προστατεύουν ένα προϊόν από μικροοργανισμούς, ενώ ορισμένα συνθετικά συστατικά έχουν σχεδιαστεί ώστε να προσφέρουν συγκεκριμένη υφή ή δράση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα συνθετικά συστατικά είναι πάντα καλύτερα. Σημαίνει απλώς ότι η προέλευση δεν αρκεί για να κρίνουμε την ποιότητα ή την ασφάλεια.
Τα φυσικά καλλυντικά είναι πάντα πιο οικολογικά;
Όχι απαραίτητα. Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: τον τρόπο καλλιέργειας της πρώτης ύλης, την κατανάλωση νερού και ενέργειας, τη μεταφορά, τη συσκευασία και τη βιωσιμότητα της παραγωγής.
Ένα φυτικό συστατικό μπορεί να προέρχεται από βιώσιμη καλλιέργεια, αλλά μπορεί επίσης να απαιτεί μεγάλες εκτάσεις γης ή σημαντικούς φυσικούς πόρους. Αντίστοιχα, ένα συνθετικό συστατικό μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να απαιτεί λιγότερους πόρους.
Για αυτό οι όροι «φυσικό» και «οικολογικό» δεν είναι συνώνυμοι.
Τι σημαίνουν οι πιστοποιήσεις;
Πιστοποιήσεις από οργανισμούς μπορούν να βοηθήσουν τον καταναλωτή να καταλάβει ποια συγκεκριμένα πρότυπα ακολουθεί ένα προϊόν. Ωστόσο, διαφορετικά σήματα ελέγχουν διαφορετικά πράγματα.
Μια πιστοποίηση μπορεί να αφορά την προέλευση των πρώτων υλών, την οργανική καλλιέργεια ή συγκεκριμένα περιβαλλοντικά κριτήρια. Δεν αποτελεί αυτομάτως απόδειξη ότι το προϊόν είναι καλύτερο για κάθε τύπο δέρματος ή ότι δεν μπορεί να προκαλέσει αλλεργία.
Επομένως, όταν βλέπετε μια πιστοποίηση, έχει μεγαλύτερη αξία να γνωρίζετε ακριβώς τι πιστοποιεί παρά να θεωρείτε οποιοδήποτε λογότυπο γενική «σφραγίδα ασφάλειας».
Πώς να διαλέξετε προϊόν για ευαίσθητο δέρμα
Αν έχετε ευαίσθητη επιδερμίδα, επικεντρωθείτε περισσότερο στη σύνθεση παρά στο αν το προϊόν χαρακτηρίζεται φυσικό.
- Προτιμήστε προϊόντα χωρίς άρωμα: Τα αρώματα αποτελούν συχνή αιτία αλλεργικής δερματίτιδας.
- Κρατήστε τη σύνθεση απλή: Πολλά φυτικά εκχυλίσματα και αιθέρια έλαια μαζί δεν σημαίνουν απαραίτητα καλύτερη φροντίδα.
- Εισάγετε ένα νέο προϊόν τη φορά: Έτσι είναι ευκολότερο να εντοπίσετε τι προκαλεί αντίδραση.
- Μην βασίζεστε μόνο στο «hypoallergenic»: Η ένδειξη δεν εγγυάται ότι δεν θα εμφανιστεί αλλεργία.
Πώς να δοκιμάσετε ένα νέο προϊόν
Αν έχετε ευαίσθητο δέρμα ή ιστορικό αντιδράσεων, μπορείτε να δοκιμάσετε το προϊόν σε μικρή περιοχή πριν το χρησιμοποιήσετε ευρύτερα.
Η American Academy of Dermatology προτείνει να εφαρμόζετε μικρή ποσότητα σε μια περιοχή όπως η εσωτερική πλευρά του χεριού ή η καμπή του αγκώνα δύο φορές την ημέρα για 7 έως 10 ημέρες, χρησιμοποιώντας το προϊόν με τον ίδιο τρόπο που θα το χρησιμοποιούσατε κανονικά.
Αν εμφανιστεί κοκκινίλα, κνησμός, πρήξιμο ή άλλη αντίδραση, σταματήστε τη χρήση.
Αυτή η δοκιμή στο σπίτι δεν πρέπει να συγχέεται με το ιατρικό patch testing. Το patch testing πραγματοποιείται από δερματολόγο όταν υπάρχει υποψία αλλεργικής δερματίτιδας και χρησιμοποιείται για να εντοπιστεί το συγκεκριμένο αλλεργιογόνο.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι τα φυσικά καλλυντικά ασφαλέστερα;
Όχι ως γενικός κανόνας. Μπορούν να είναι εξαιρετικά προϊόντα, αλλά η ασφάλεια εξαρτάται από τη συνολική σύνθεση, τη συγκέντρωση των συστατικών και τις προσωπικές ευαισθησίες.
Μπορεί ένα φυσικό συστατικό να προκαλέσει αλλεργία;
Ναι. Φυτικά εκχυλίσματα, αιθέρια έλαια και φυσικά αρώματα μπορούν να προκαλέσουν αλλεργική δερματίτιδα σε ορισμένα άτομα.
Είναι καλύτερα τα προϊόντα χωρίς συντηρητικά;
Όχι απαραίτητα. Τα συντηρητικά έχουν σημαντικό ρόλο στην προστασία πολλών καλλυντικών από βακτήρια και μύκητες. Σημασία έχει να χρησιμοποιείται κατάλληλο και ασφαλές σύστημα συντήρησης.
Πρέπει να αποφεύγω τα parabens;
Δεν υπάρχει γενικός λόγος να αποφεύγονται από όλους. Η FDA αναφέρει ότι τα parabens δεν έχουν αποδειχθεί επιβλαβή όπως χρησιμοποιούνται σήμερα στα καλλυντικά σε χαμηλές συγκεντρώσεις.
Πώς μπορώ να ξέρω αν ένα καλλυντικό μου ταιριάζει;
Εξετάστε τον τύπο και τις ανάγκες του δέρματός σας, τη συνολική σύνθεση και το πώς αντιδρά η επιδερμίδα σας. Αν έχετε ιστορικό αλλεργικής δερματίτιδας, ένας δερματολόγος μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστούν συγκεκριμένα συστατικά που πρέπει να αποφεύγετε.
Η ασφάλεια δεν κρίνεται από τη λέξη «φυσικό»
Τα φυσικά καλλυντικά μπορούν να αποτελούν εξαιρετική επιλογή όταν είναι σωστά σχεδιασμένα και ταιριάζουν στο δέρμα σας. Δεν υπάρχει όμως επιστημονική βάση για την ιδέα ότι είναι αυτομάτως ασφαλέστερα από προϊόντα με συνθετικά συστατικά.
Αντί να φοβάστε τις «χημικές» ονομασίες ή να εμπιστεύεστε τυφλά τη λέξη «φυσικό», κοιτάξτε τη συνολική φόρμουλα, αποφύγετε όσα συστατικά γνωρίζετε ότι σας ερεθίζουν και επιλέξτε το προϊόν με βάση τις πραγματικές ανάγκες της επιδερμίδας σας.
Πηγές:
