Για πολλούς ανθρώπους, το να κοιμάται ένας σκύλος ή μια γάτα κοντά τους δημιουργεί αίσθηση ασφάλειας, συντροφικότητας και χαλάρωσης. Άλλοι όμως ξυπνούν από τις κινήσεις, τους ήχους ή επειδή το ζώο καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του κρεβατιού.
Οι επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους. Ένα κατοικίδιο μπορεί να κάνει κάποιον να αισθάνεται πιο ήρεμος, αλλά η συγκοίμηση —ιδιαίτερα όταν το ζώο βρίσκεται πάνω στο κρεβάτι— μπορεί επίσης να προκαλεί περισσότερες διακοπές και χαμηλότερη αποδοτικότητα ύπνου.
Τα κατοικίδια δεν αποτελούν θεραπεία για την αϋπνία
Η αϋπνία είναι διαταραχή κατά την οποία υπάρχει επίμονη δυσκολία στην έναρξη ή στη διατήρηση του ύπνου, πρόωρη αφύπνιση ή μη ικανοποιητικός ύπνος, παρά το γεγονός ότι υπάρχει επαρκής ευκαιρία για ύπνο.
Ένα κατοικίδιο μπορεί να επηρεάζει το πώς αισθανόμαστε πριν κοιμηθούμε, όμως δεν θεωρείται θεραπεία για τη χρόνια αϋπνία.
Η θεραπεία με τα ισχυρότερα στοιχεία αποτελεσματικότητας είναι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία (CBT-I). Περιλαμβάνει τεχνικές όπως έλεγχο ερεθισμάτων, ρύθμιση του χρόνου στο κρεβάτι, γνωσιακές παρεμβάσεις και τεχνικές χαλάρωσης.
Γιατί κάποιοι αισθάνονται ότι κοιμούνται καλύτερα με το κατοικίδιό τους
Η παρουσία ενός οικείου ζώου μπορεί να δημιουργεί αίσθηση συντροφικότητας και ασφάλειας. Για κάποιον που αισθάνεται μόνος ή αγχωμένος τη νύχτα, αυτό μπορεί υποκειμενικά να διευκολύνει τη χαλάρωση πριν από τον ύπνο.
Το χάιδεμα ή η ήρεμη αλληλεπίδραση με ένα κατοικίδιο μπορεί επίσης να είναι μια χαλαρωτική εμπειρία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως το κατοικίδιο μειώνει την κορτιζόλη όλη τη νύχτα ή προκαλεί βαθύτερο ύπνο.
Η ψυχολογική άνεση και η αντικειμενική ποιότητα του ύπνου δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται ότι κοιμήθηκε καλύτερα με τον σκύλο του, ενώ μια συσκευή καταγραφής να δείχνει περισσότερες μικροδιακοπές.
Τι έδειξε μελέτη με σκύλους μέσα στο υπνοδωμάτιο
Σε μελέτη ενηλίκων και των σκύλων τους, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν συσκευές actigraphy για να καταγράψουν αντικειμενικά την κίνηση και τον ύπνο για επτά νύχτες.
Οι άνθρωποι που είχαν έναν σκύλο μέσα στο υπνοδωμάτιο αλλά όχι πάνω στο κρεβάτι διατήρησαν σχετικά καλή αποδοτικότητα ύπνου.
Όταν όμως ο σκύλος κοιμόταν πάνω στο κρεβάτι, η αποδοτικότητα του ανθρώπινου ύπνου ήταν χαμηλότερη.
Αυτό υποδηλώνει ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «ο σκύλος κοιμάται στο δωμάτιο» και στο «ο σκύλος κοιμάται δίπλα μου πάνω στο στρώμα».
Οι κινήσεις του ζώου μπορεί να μας επηρεάζουν χωρίς να το καταλαβαίνουμε
Σε άλλη μελέτη που κατέγραψε γυναίκες και τους σκύλους τους για πολλές νύχτες, οι κινήσεις του ανθρώπου και του σκύλου συσχετίζονταν στενά.
Η κίνηση του σκύλου αύξανε σημαντικά την πιθανότητα να κινηθεί και ο άνθρωπος. Παρ’ όλα αυτά, οι συμμετέχοντες σπάνια ανέφεραν ότι θεωρούσαν τον σκύλο αιτία διαταραχής.
Αυτό είναι σημαντικό επειδή δείχνει ότι η υποκειμενική αίσθηση του ύπνου μπορεί να διαφέρει από την πραγματική καταγραφή των νυχτερινών διακοπών.
Μια μεγάλη μελέτη βρήκε περισσότερα προβλήματα ύπνου
Σε μεγαλύτερη μελέτη 1.591 ενηλίκων στις ΗΠΑ, σχεδόν οι μισοί ανέφεραν ότι κοιμούνταν μαζί με κάποιο κατοικίδιο.
Η συγκοίμηση με κατοικίδιο συσχετίστηκε με:
- χαμηλότερη αντιλαμβανόμενη ποιότητα ύπνου,
- μεγαλύτερη βαρύτητα συμπτωμάτων αϋπνίας.
Οι ερευνητές δεν βρήκαν επίσης στοιχεία ότι ο ισχυρός συναισθηματικός δεσμός με το ζώο εξουδετέρωνε αυτές τις επιδράσεις.
Επειδή όμως πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, δεν αποδεικνύει ότι το κατοικίδιο προκαλεί από μόνο του την αϋπνία. Για παράδειγμα, άνθρωποι που ήδη κοιμούνται άσχημα μπορεί να επιλέγουν συχνότερα να έχουν το κατοικίδιό τους κοντά τους.
Το κατοικίδιο στο κρεβάτι δεν επηρεάζει όλους το ίδιο
Η επίδραση εξαρτάται από πολλούς πρακτικούς παράγοντες:
- πόσο συχνά κινείται το ζώο,
- αν γαβγίζει, νιαουρίζει ή ροχαλίζει,
- αν ξυπνά για νερό ή για να βγει έξω,
- το μέγεθος του ζώου και του κρεβατιού,
- αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα κατοικίδια,
- πόσο εύκολα ξυπνά ο άνθρωπος,
- αν υπάρχουν ήδη προβλήματα ύπνου.
Γι’ αυτό ένα ζευγάρι ανθρώπου και ζώου μπορεί να κοιμάται χωρίς πρόβλημα, ενώ σε μια άλλη περίπτωση ο ίδιος τρόπος συγκοίμησης να προκαλεί συχνές αφυπνίσεις.
Η ράτσα του σκύλου καθορίζει αν θα κοιμηθούμε καλά;
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να δείχνουν ότι ορισμένες ράτσες είναι γενικά «καλύτερες για ύπνο».
Η συμπεριφορά του συγκεκριμένου ζώου έχει μεγαλύτερη πρακτική σημασία από την ετικέτα της ράτσας. Ένας μεγάλος αλλά ήρεμος σκύλος μπορεί να δημιουργεί λιγότερες διακοπές από έναν μικρό σκύλο που αλλάζει συνεχώς θέση ή ξυπνά πολλές φορές.
Το ίδιο ισχύει και για τις γάτες. Οι συνήθειες ενός συγκεκριμένου ζώου είναι πιο χρήσιμος οδηγός από γενικεύσεις για το είδος ή τη ράτσα.
Τι γίνεται με τις γάτες
Η έρευνα για τη συγκοίμηση ανθρώπων με γάτες είναι πιο περιορισμένη από εκείνη για τους σκύλους.
Οι γάτες μπορεί να είναι ήρεμες για μεγάλο μέρος της νύχτας, αλλά αρκετές έχουν διαφορετικό ημερήσιο ρυθμό από τους ανθρώπους και μπορεί να γίνονται ενεργές πολύ νωρίς το πρωί ή μέσα στη νύχτα.
Αν μια γάτα ξυπνά συστηματικά τον ιδιοκτήτη της, η συναισθηματική άνεση από την παρουσία της μπορεί να μην αντισταθμίζει τις επαναλαμβανόμενες αφυπνίσεις.
Αλλεργίες και αναπνευστικά προβλήματα
Η παρουσία σκύλου ή γάτας μέσα στο υπνοδωμάτιο μπορεί να αυξήσει την έκθεση σε αλλεργιογόνα για ανθρώπους που έχουν αλλεργία στα συγκεκριμένα ζώα.
Τα αλλεργιογόνα δεν προέρχονται μόνο από το τρίχωμα. Μπορούν να βρίσκονται σε σωματίδια δέρματος, σάλιο και άλλες εκκρίσεις και να παραμένουν σε κλινοσκεπάσματα, στρώματα και υφάσματα.
Ρινική συμφόρηση, φτέρνισμα, βήχας ή συμπτώματα άσθματος μπορούν από μόνα τους να διαταράξουν τον ύπνο.
Σε άτομο με επιβεβαιωμένη αλλεργία, το να βρίσκεται το κατοικίδιο πάνω στο μαξιλάρι ή στο κρεβάτι μπορεί επομένως να είναι ιδιαίτερα προβληματικό.
Το μέγεθος του κρεβατιού έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο φαίνεται
Ένας μεγάλος σκύλος ή περισσότερα κατοικίδια μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τον διαθέσιμο χώρο στο κρεβάτι.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:
- περισσότερες αλλαγές στάσης,
- άβολες θέσεις ύπνου,
- περισσότερες αφυπνίσεις,
- ενόχληση του συντρόφου.
Σε αυτή την περίπτωση μια καλή συμβιβαστική λύση μπορεί να είναι ένα κρεβάτι του κατοικίδιου δίπλα στο ανθρώπινο κρεβάτι.
Πώς να καταλάβετε αν το κατοικίδιο σας χαλάει τον ύπνο
Για μία ή δύο εβδομάδες μπορείτε να παρατηρήσετε αν υπάρχει συγκεκριμένο μοτίβο.
Σημειώστε:
- τι ώρα κοιμηθήκατε,
- πόσες φορές θυμάστε ότι ξυπνήσατε,
- αν σας ξύπνησε το κατοικίδιο,
- αν νιώθετε ξεκούραστοι το πρωί,
- αν υπάρχει υπνηλία μέσα στην ημέρα.
Στη συνέχεια μπορείτε να δοκιμάσετε μερικές νύχτες με το κατοικίδιο στο δικό του κρεβάτι μέσα στο δωμάτιο και να συγκρίνετε.
Δεν πρόκειται για ιατρική διάγνωση, αλλά μπορεί να σας δείξει αν οι νυχτερινές συνήθειες του ζώου σχετίζονται με τις αφυπνίσεις σας.
Αν θέλετε το κατοικίδιο κοντά σας χωρίς να διαταράσσει τον ύπνο
Ορισμένες πρακτικές επιλογές μπορούν να μειώσουν τις διακοπές:
- Δώστε στο κατοικίδιο δικό του κρεβάτι κοντά στο δικό σας.
- Διατηρήστε σταθερή νυχτερινή ρουτίνα για το ζώο.
- Βγάλτε τον σκύλο έξω πριν από τον ύπνο ώστε να μειώνονται οι νυχτερινές αφυπνίσεις.
- Πλένετε συχνά τα κλινοσκεπάσματα, ιδιαίτερα αν υπάρχει αλλεργική ευαισθησία.
- Μην πιέζετε τον εαυτό σας να συγκατοικεί στο κρεβάτι με το ζώο αν βλέπετε ότι κοιμάστε χειρότερα.
Πότε η αϋπνία χρειάζεται αξιολόγηση
Αν η δυσκολία στον ύπνο είναι επίμονη, προκαλεί προβλήματα μέσα στην ημέρα ή εμφανίζεται πολλές νύχτες κάθε εβδομάδα, δεν πρέπει να αποδίδεται μόνο στο κατοικίδιο.
Η χρόνια αϋπνία μπορεί να σχετίζεται με:
- άγχος ή άλλες ψυχολογικές καταστάσεις,
- διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού,
- υπνική άπνοια,
- σύνδρομο ανήσυχων ποδιών,
- πόνο,
- φάρμακα ή ουσίες,
- άλλες ιατρικές καταστάσεις.
Η CBT-I αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής για τη χρόνια αϋπνία και δεν πρέπει να συγχέεται με απλές συμβουλές «υγιεινής ύπνου».
Συχνές ερωτήσεις
Το κατοικίδιο μπορεί να θεραπεύσει την αϋπνία;
Όχι. Μπορεί να προσφέρει άνεση ή συντροφικότητα σε ορισμένους ανθρώπους, αλλά δεν αποτελεί τεκμηριωμένη θεραπεία για χρόνια αϋπνία.
Είναι καλύτερο να κοιμάται ο σκύλος στο δωμάτιο ή στο κρεβάτι;
Μελέτες δείχνουν ότι ένας σκύλος μέσα στο υπνοδωμάτιο μπορεί να μην επηρεάζει σημαντικά τον ύπνο, ενώ όταν βρίσκεται πάνω στο κρεβάτι μπορεί να αυξάνονται οι διαταραχές και να μειώνεται η αποδοτικότητα του ύπνου.
Γιατί αισθάνομαι ότι κοιμάμαι καλύτερα με τον σκύλο μου;
Η αίσθηση ασφάλειας, η συντροφικότητα και η προσωπική συναισθηματική σύνδεση μπορούν να κάνουν την εμπειρία του ύπνου πιο ευχάριστη. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχουν λιγότερες αντικειμενικές αφυπνίσεις.
Υπάρχουν συγκεκριμένες ράτσες που είναι καλύτερες για ύπνο;
Δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία για να υποστηριχθεί κάτι τέτοιο. Η συμπεριφορά του συγκεκριμένου ζώου είναι σημαντικότερη από τη ράτσα.
Τι να κάνω αν το κατοικίδιο με ξυπνά;
Μια πρακτική λύση είναι να του δώσετε δικό του χώρο ύπνου μέσα ή έξω από το υπνοδωμάτιο και να συγκρίνετε την ποιότητα του ύπνου σας για μερικές νύχτες.
Η παρουσία ενός κατοικίδιου τη νύχτα λοιπόν μπορεί να είναι πολύ ευχάριστη και καθησυχαστική για ορισμένους ανθρώπους, αλλά δεν υπάρχει επιστημονική βάση για να λέμε ότι τα κατοικίδια καταπολεμούν γενικά την αϋπνία. Αν κοιμάστε καλά μαζί του, δεν υπάρχει απαραίτητα λόγος να αλλάξετε τη συνήθεια. Αν όμως ξυπνάτε συχνά ή αισθάνεστε κουρασμένοι την ημέρα, αξίζει να δοκιμάσετε αν ο ύπνος βελτιώνεται όταν το ζώο έχει τον δικό του χώρο.
Πηγές:
