Ο Ένατος Πλανήτης είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά άλυτα μυστήρια του ηλιακού μας συστήματος. Κανείς δεν τον έχει δει μέχρι σήμερα, όμως οι ασυνήθιστες τροχιές ορισμένων πολύ μακρινών αντικειμένων πέρα από τον Ποσειδώνα έχουν οδηγήσει ορισμένους αστρονόμους στην υπόθεση ότι ένας μεγάλος, αθέατος πλανήτης μπορεί να επηρεάζει την κίνησή τους.
Η ιδέα παραμένει υπόθεση και όχι ανακάλυψη. Υπάρχουν όμως αρκετές ενδιαφέρουσες ενδείξεις ώστε η αναζήτηση να συνεχίζεται, ενώ νέα τηλεσκόπια και τεράστιες χαρτογραφήσεις του ουρανού μπορούν πλέον να δοκιμάσουν την υπόθεση με πολύ περισσότερα δεδομένα.
Πώς γεννήθηκε η σύγχρονη θεωρία για τον Ένατο Πλανήτη;
Η σύγχρονη υπόθεση του Planet Nine παρουσιάστηκε το 2016 από τους αστρονόμους Konstantin Batygin και Mike Brown του California Institute of Technology.
Οι δύο ερευνητές δεν είχαν φωτογραφίσει έναν νέο πλανήτη. Μελέτησαν τις τροχιές μιας μικρής ομάδας εξαιρετικά μακρινών μεταποσειδώνιων αντικειμένων και παρατήρησαν ότι ορισμένες από αυτές φαίνονταν να παρουσιάζουν μια ασυνήθιστη ομαδοποίηση.
Οι υπολογιστικές προσομοιώσεις τους έδειξαν ότι η βαρυτική επίδραση ενός μεγάλου, άγνωστου πλανήτη σε μια εξαιρετικά μακρινή και επιμήκη τροχιά θα μπορούσε να εξηγήσει αυτή τη συμπεριφορά.
Ποια είναι η βασική ένδειξη ότι μπορεί να υπάρχει;
Το σημαντικότερο στοιχείο προέρχεται από τις τροχιές ορισμένων σωμάτων πολύ πέρα από τον Ποσειδώνα. Πρόκειται για μεταποσειδώνια αντικείμενα, γνωστά ως TNOs, τα οποία κινούνται στις μακρινές περιοχές του ηλιακού συστήματος.
Κάποια από τα πιο απομακρυσμένα από αυτά έχουν τροχιές με παρόμοιο προσανατολισμό. Οι Batygin και Brown υποστηρίζουν ότι αυτή η ομαδοποίηση είναι δύσκολο να εξηγηθεί μόνο από τυχαία κατανομή και ότι ένας μεγάλος μακρινός πλανήτης θα μπορούσε να λειτουργεί σαν βαρυτικός «ρυθμιστής» των τροχιών τους.
Υπάρχει όμως επιστημονική συζήτηση γύρω από αυτή την ερμηνεία. Άλλοι ερευνητές έχουν επισημάνει ότι οι παρατηρήσεις των πολύ μακρινών αντικειμένων επηρεάζονται από το πού και πότε κοιτάζουν τα τηλεσκόπια. Έτσι, μέρος της φαινομενικής ομαδοποίησης θα μπορούσε να οφείλεται σε παρατηρησιακές προκαταλήψεις.
Πόσο μεγάλος θα μπορούσε να είναι ο Ένατος Πλανήτης;
Οι αρχικές εκτιμήσεις του 2016 πρότειναν έναν πλανήτη με μάζα περίπου 10 φορές μεγαλύτερη από της Γης. Με την προσθήκη νέων δεδομένων, τα μοντέλα έχουν αλλάξει.
Σε ανάλυση των Brown και Batygin που δημοσιεύτηκε το 2021, η πιθανότερη μάζα υπολογίστηκε περίπου στις 6,2 μάζες της Γης, αν και το πραγματικό μέγεθος παραμένει άγνωστο εφόσον ο πλανήτης δεν έχει εντοπιστεί.
- Πιθανή μάζα: περίπου 5 έως 8 φορές μεγαλύτερη από της Γης σύμφωνα με νεότερα μοντέλα.
- Πιθανή τροχιά: εξαιρετικά μακρινή και ελλειπτική.
- Πιθανή μέση απόσταση: εκατοντάδες φορές μεγαλύτερη από την απόσταση Γης και Ήλιου.
- Περίοδος περιφοράς: πιθανότατα χιλιάδες χρόνια για έναν πλήρη κύκλο γύρω από τον Ήλιο.
Αν υπάρχει, πιθανότατα θα ανήκει στην κατηγορία κόσμων ανάμεσα στη Γη και τον Ποσειδώνα ως προς τη μάζα, έναν τύπο πλανήτη που είναι συνηθισμένος γύρω από άλλα άστρα αλλά απουσιάζει από τους οκτώ γνωστούς πλανήτες του δικού μας συστήματος.
Υπάρχουν νεότερες ενδείξεις υπέρ της θεωρίας;
Το 2024 δημοσιεύτηκε μια ακόμη ενδιαφέρουσα μελέτη από τους Konstantin Batygin, Alessandro Morbidelli, Michael Brown και David Nesvorný.
Οι ερευνητές εξέτασαν μια διαφορετική ομάδα μακρινών μεταποσειδώνιων σωμάτων: αντικείμενα με μεγάλες τροχιές που περνούν από την περιοχή του Ποσειδώνα και έχουν σχετικά μικρή κλίση ως προς το επίπεδο του ηλιακού συστήματος.
Οι προσομοιώσεις έδειξαν ότι η παρατηρούμενη κατανομή αυτών των αντικειμένων αναπαράγεται καλύτερα όταν στο μοντέλο υπάρχει ένας Planet Nine. Οι συγγραφείς χαρακτήρισαν το αποτέλεσμα μια νέα γραμμή ενδείξεων υπέρ της υπόθεσης.
Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με ανακάλυψη. Μέχρι να παρατηρηθεί το ίδιο το αντικείμενο ή να συγκεντρωθούν δεδομένα που αποκλείουν άλλες εξηγήσεις, ο Ένατος Πλανήτης παραμένει υποθετικός.
Γιατί δεν τον έχουμε βρει ακόμη;
Αν ο Planet Nine υπάρχει, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η τεράστια απόστασή του. Ένα σώμα εκατοντάδες φορές πιο μακριά από τον Ήλιο σε σχέση με τη Γη δέχεται πολύ λίγο ηλιακό φως και επομένως φαίνεται εξαιρετικά αχνό.
Υπάρχει και ένα δεύτερο πρόβλημα: οι αστρονόμοι δεν γνωρίζουν την ακριβή θέση του. Πρέπει λοιπόν να αναζητήσουν ένα πολύ αμυδρό και αργά κινούμενο αντικείμενο μέσα σε τεράστιες περιοχές του ουρανού.
Έρευνες με τα Zwicky Transient Facility, Dark Energy Survey και Pan-STARRS1 έχουν ήδη αποκλείσει μεγάλα τμήματα του ουρανού όπου θα μπορούσε να βρίσκεται. Μελέτη του 2024 υπολόγισε ότι οι συγκεκριμένες έρευνες είχαν αποκλείσει περίπου το 78% του χώρου παραμέτρων που προέβλεπε ένα από τα μοντέλα των Brown και Batygin.
Το Vera C. Rubin Observatory αλλάζει την αναζήτηση
Ένα από τα σημαντικότερα νέα εργαλεία για τη μελέτη του εξωτερικού ηλιακού συστήματος είναι το Vera C. Rubin Observatory στη Χιλή.
Η δεκαετής έρευνα Legacy Survey of Space and Time (LSST) ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2026. Το τηλεσκόπιο φωτογραφίζει επανειλημμένα τεράστιες εκτάσεις του νότιου ουρανού, επιτρέποντας στους επιστήμονες να εντοπίζουν πολύ αμυδρά αντικείμενα που αλλάζουν θέση.
Το Rubin αναμένεται να καταγράψει περισσότερα από 40.000 αντικείμενα της Ζώνης του Κάιπερ. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την υπόθεση του Planet Nine, επειδή πολύ μεγαλύτερο δείγμα μακρινών σωμάτων θα επιτρέψει στους επιστήμονες να ελέγξουν αν η περίεργη ομαδοποίηση των τροχιών είναι πραγματική ή αν προέκυψε από τον μικρό αριθμό αντικειμένων που γνωρίζαμε μέχρι τώρα.
Μπορεί το Rubin να ανακαλύψει τον ίδιο τον πλανήτη;
Υπάρχει αυτή η πιθανότητα, εφόσον ο πλανήτης βρίσκεται σε περιοχή του ουρανού που μπορεί να παρατηρήσει το τηλεσκόπιο και είναι αρκετά φωτεινός.
Ακόμη όμως κι αν δεν τον φωτογραφίσει άμεσα, οι χιλιάδες νέες τροχιές αντικειμένων που θα καταγράψει μπορούν να αποδειχθούν εξίσου σημαντικές. Αν η υποτιθέμενη βαρυτική υπογραφή γίνει ισχυρότερη με περισσότερα δεδομένα, η περιοχή αναζήτησης θα περιοριστεί. Αν αντίθετα εξαφανιστεί, η υπόθεση του Planet Nine θα αποδυναμωθεί σημαντικά.
Τι θα σήμαινε η ανακάλυψή του;
Αν εντοπιστεί ένας πραγματικός ένατος πλανήτης, θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στη σύγχρονη μελέτη του ηλιακού συστήματος.
Θα έπρεπε να εξηγηθεί πώς ένας τόσο μεγάλος κόσμος βρέθηκε σε τόσο μακρινή τροχιά. Μία πιθανότητα είναι να σχηματίστηκε πολύ πιο κοντά στον Ήλιο και να εκτοξεύτηκε προς τα εξωτερικά όρια του ηλιακού συστήματος λόγω βαρυτικών αλληλεπιδράσεων με τους γιγάντιους πλανήτες.
Η ανακάλυψή του θα ήταν επίσης ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επειδή πλανήτες με μάζες ανάμεσα στη Γη και τον Ποσειδώνα είναι συνηθισμένοι γύρω από άλλα άστρα. Ένας τέτοιος κόσμος στο δικό μας σύστημα θα έδινε στους επιστήμονες μια μοναδική ευκαιρία να μελετήσουν έναν αντίστοιχο πλανήτη πολύ πιο κοντά.
Συχνές ερωτήσεις για τον Ένατο Πλανήτη
Τι είναι ο Ένατος Πλανήτης;
Είναι ένας υποθετικός μεγάλος πλανήτης που μπορεί να κινείται σε εξαιρετικά μακρινή τροχιά πέρα από τον Ποσειδώνα.
Έχει ανακαλυφθεί;
Όχι. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει άμεση παρατήρηση ή φωτογραφία του Planet Nine. Η υπόθεση βασίζεται κυρίως στις τροχιές μακρινών σωμάτων και σε υπολογιστικές προσομοιώσεις.
Γιατί πιστεύουν ορισμένοι επιστήμονες ότι υπάρχει;
Επειδή ορισμένα πολύ μακρινά μεταποσειδώνια αντικείμενα παρουσιάζουν τροχιακά χαρακτηριστικά που μπορούν να εξηγηθούν από τη βαρυτική επίδραση ενός άγνωστου μεγάλου πλανήτη.
Είναι βέβαιο ότι η ομαδοποίηση των τροχιών προκαλείται από πλανήτη;
Όχι. Υπάρχει επιστημονική συζήτηση σχετικά με το κατά πόσο το φαινόμενο είναι πραγματικό και πόσο επηρεάζεται από τον τρόπο με τον οποίο έχουν πραγματοποιηθεί οι παρατηρήσεις.
Πόσο μεγάλος μπορεί να είναι;
Νεότερα μοντέλα των Brown και Batygin τοποθετούν την πιθανότερη μάζα του γύρω στις έξι φορές τη μάζα της Γης, με σημαντική αβεβαιότητα.
Πότε θα ξέρουμε αν υπάρχει πραγματικά;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ημερομηνία. Τα δεδομένα του Rubin Observatory και άλλων μεγάλων ερευνών του ουρανού αναμένεται όμως να προσφέρουν πολύ ισχυρότερους ελέγχους της υπόθεσης τα επόμενα χρόνια.
Πηγές:
