Κάπου μακριά από τη Γη υπάρχουν πραγματικοί κόσμοι όπου ο ουρανός φωτίζεται από περισσότερα από ένα άστρα. Σε ορισμένους πλανήτες δύο ήλιοι μπορούν να εμφανίζονται ταυτόχρονα στον ουρανό, δημιουργώντας διπλές ανατολές, διπλές δύσεις και ένα τοπίο που θυμίζει επιστημονική φαντασία.
Οι πλανήτες σε δυαδικά αστρικά συστήματα όμως δεν έχουν απαραίτητα ημέρες που διαρκούν χρόνια. Η διάρκεια της ημέρας εξαρτάται κυρίως από το πόσο γρήγορα περιστρέφεται ο ίδιος ο πλανήτης, ενώ οι πολλοί ήλιοι αλλάζουν κυρίως το μοτίβο του φωτός που φτάνει στην επιφάνειά του.
Τι είναι οι πλανήτες με δύο ή περισσότερους ήλιους;
Πρόκειται για εξωπλανήτες που βρίσκονται σε συστήματα με δύο ή περισσότερα άστρα. Τα άστρα αυτά είναι συνδεδεμένα βαρυτικά και κινούνται γύρω από το κοινό τους κέντρο μάζας.
Ο πλανήτης δεν είναι απαραίτητο να περιστρέφεται γύρω από όλα τα άστρα μαζί. Υπάρχουν δύο βασικές διατάξεις.
- Πλανήτης γύρω από ένα άστρο: Ο πλανήτης περιστρέφεται κυρίως γύρω από το ένα μέλος ενός δυαδικού συστήματος, ενώ το δεύτερο άστρο βρίσκεται μακρύτερα.
- Περιδυαδικός πλανήτης: Ο πλανήτης περιστρέφεται σε μεγάλη τροχιά γύρω και από τα δύο άστρα του συστήματος.
Η δεύτερη περίπτωση είναι αυτή που δημιουργεί την πιο χαρακτηριστική εικόνα ενός κόσμου με δύο ήλιους στον ουρανό.
Πώς θα έμοιαζε ο ουρανός σε έναν πλανήτη με δύο ήλιους;
Σε έναν περιδυαδικό πλανήτη, τα δύο άστρα θα άλλαζαν συνεχώς σχετική θέση καθώς περιστρέφονται μεταξύ τους και καθώς ο πλανήτης κινείται γύρω από ολόκληρο το ζεύγος.
Μερικές φορές οι δύο ήλιοι θα φαίνονταν σχετικά κοντά στον ουρανό. Σε άλλες φάσεις θα είχαν μεγαλύτερη μεταξύ τους απόσταση.
Ανάλογα με την περιστροφή του πλανήτη και τη θέση των άστρων, θα μπορούσαν να εμφανίζονται:
- Διπλές ανατολές με τους δύο ήλιους να εμφανίζονται σε διαφορετικές στιγμές.
- Διπλές δύσεις, παρόμοιες με τη διάσημη εικόνα του Tatooine από το Star Wars.
- Δύο διαφορετικές σκιές, όταν και τα δύο άστρα είναι ορατά ταυτόχρονα.
- Μεταβολές στη συνολική φωτεινότητα, καθώς τα δύο άστρα αλλάζουν σχετική θέση.
Ο Kepler-16b είναι ένας πραγματικός κόσμος με δύο ήλιους
Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι ο Kepler-16b, που ανακαλύφθηκε το 2011 από το διαστημικό τηλεσκόπιο Kepler της NASA.
Ο πλανήτης περιστρέφεται γύρω από δύο άστρα και όχι μόνο γύρω από το ένα. Για αυτό χαρακτηρίζεται περιδυαδικός πλανήτης.
Ο Kepler-16b είναι περίπου στο μέγεθος του Κρόνου και χρειάζεται περίπου 229 γήινες ημέρες για να ολοκληρώσει μία τροχιά γύρω από το ζεύγος των άστρων.
Δεν είναι ένας δεύτερος κατοικήσιμος Tatooine. Είναι ένας ψυχρός αέριος γίγαντας χωρίς στερεή επιφάνεια όπου θα μπορούσε να σταθεί άνθρωπος. Παρ’ όλα αυτά, η ανακάλυψή του απέδειξε ότι πραγματικοί πλανήτες μπορούν να περιστρέφονται γύρω από δύο ήλιους.
Σε μια υποθετική στερεή επιφάνεια ή σε ένα πιθανό φεγγάρι γύρω του, οι δύο ήλιοι θα μπορούσαν να δημιουργούν ακόμη και δύο διαφορετικές σκιές.
Μπορεί πράγματι μια ημέρα να διαρκεί χρόνια;
Θεωρητικά, ένας πλανήτης θα μπορούσε να περιστρέφεται εξαιρετικά αργά και έτσι μία πλήρης ημέρα του να διαρκεί μήνες ή ακόμη περισσότερο. Αυτό όμως δεν συμβαίνει επειδή διαθέτει δύο ή τρεις ήλιους.
Η διάρκεια της ημέρας καθορίζεται κυρίως από τον χρόνο που χρειάζεται ένας πλανήτης για να ολοκληρώσει μία περιστροφή γύρω από τον άξονά του.
Οι πολλοί ήλιοι κάνουν διαφορετικό πράγμα: μπορούν να παρατείνουν ή να μειώσουν τη διάρκεια της πραγματικής φωτεινότητας σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Για παράδειγμα, ο ένας ήλιος μπορεί να δύσει ενώ ο δεύτερος παραμένει ακόμη πάνω από τον ορίζοντα.
Έτσι, μια περιοχή μπορεί να έχει πιο σύνθετες περιόδους φωτός και σκοταδιού χωρίς η ίδια η περιστροφή του πλανήτη να διαρκεί χρόνια.
Γιατί το «24ωρο» γίνεται πιο περίπλοκο με δύο ήλιους;
Στη Γη έχουμε έναν Ήλιο. Για αυτό η σχέση ανάμεσα στην περιστροφή του πλανήτη και στην εναλλαγή ημέρας και νύχτας είναι σχετικά απλή.
Σε έναν κόσμο με δύο άστρα υπάρχουν περισσότερες κινήσεις ταυτόχρονα:
- Η περιστροφή του ίδιου του πλανήτη γύρω από τον άξονά του.
- Η τροχιά του πλανήτη γύρω από το ένα άστρο ή γύρω από το δυαδικό ζεύγος.
- Η τροχιά των δύο άστρων γύρω από το κοινό τους κέντρο μάζας.
Έτσι ο χρόνος κατά τον οποίο κάθε άστρο βρίσκεται πάνω από τον ορίζοντα μπορεί να μεταβάλλεται μέσα στο έτος, παρότι η περιστροφή του ίδιου του πλανήτη παραμένει σχετικά σταθερή.
Οι δύο ήλιοι αλλάζουν το κλίμα;
Μπορούν να το επηρεάσουν, αλλά όχι πάντα με δραματικό ή χαοτικό τρόπο.
Σε έναν περιδυαδικό πλανήτη, η συνολική ενέργεια που φτάνει στην επιφάνεια μπορεί να αυξάνεται και να μειώνεται καθώς τα δύο άστρα αλλάζουν μεταξύ τους θέση.
Αυτό θα μπορούσε να δημιουργεί επιπλέον θερμοκρασιακές μεταβολές πέρα από τις συνηθισμένες εποχές. Το μέγεθος της επίδρασης όμως εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
- Ατμόσφαιρα: Μια πυκνή ατμόσφαιρα μπορεί να εξομαλύνει τις αλλαγές θερμοκρασίας.
- Ωκεανοί: Μεγάλες ποσότητες νερού αποθηκεύουν θερμότητα και περιορίζουν τις απότομες μεταβολές.
- Απόσταση από τα άστρα: Καθορίζει πόση ενέργεια δέχεται συνολικά ο πλανήτης.
- Τροχιά: Η εκκεντρότητα και η γεωμετρία της τροχιάς επηρεάζουν την ακτινοβολία.
Ένας πλανήτης με δύο ήλιους δεν είναι επομένως υποχρεωμένο να έχει ακραίο και απρόβλεπτο κλίμα.
Θα μπορούσε να υπάρχει ζωή σε έναν κόσμο με δύο ήλιους;
Θεωρητικά, ναι. Η ύπαρξη δεύτερου άστρου δεν αποκλείει από μόνη της τη δυνατότητα κατοικησιμότητας.
Το σημαντικό είναι ο πλανήτης να διαθέτει σταθερή τροχιά και να δέχεται συνολικά κατάλληλη ποσότητα ενέργειας ώστε, μαζί με τις υπόλοιπες συνθήκες, να μπορεί να διατηρηθεί υγρό νερό στην επιφάνεια.
Η κατοικησιμότητα εξαρτάται επίσης από την ατμόσφαιρα, τη μάζα, τη γεωλογία, τη δραστηριότητα των άστρων και πολλούς άλλους παράγοντες.
Μέχρι σήμερα δεν έχει επιβεβαιωθεί ζωή σε κανέναν εξωπλανήτη, είτε περιστρέφεται γύρω από ένα είτε γύρω από περισσότερα άστρα.
Υπάρχουν και πλανήτες σε συστήματα με τρία άστρα;
Τριπλά αστρικά συστήματα υπάρχουν πράγματι και οι αστρονόμοι αναζητούν και μελετούν πλανήτες σε τέτοια πολύπλοκα περιβάλλοντα. Όμως εδώ χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή από ό,τι στην περίπτωση των επιβεβαιωμένων περιδυαδικών πλανητών.
Ένα γνωστό παράδειγμα που είχε προκαλέσει ενθουσιασμό ήταν το HD 131399Ab. Το 2016 παρουσιάστηκε ως πλανήτης σε σύστημα τριών άστρων, με δημοσιεύματα που μιλούσαν για τρεις ήλιους και τεράστιες περιόδους συνεχούς ημέρας.
Μεταγενέστερες όμως παρατηρήσεις έδειξαν ότι το αντικείμενο δεν ήταν πλανήτης του συστήματος αλλά ένα διαφορετικό άστρο στο υπόβαθρο. Η αρχική επιστημονική εργασία αποσύρθηκε.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται πλέον ως επιβεβαιωμένο παράδειγμα πλανήτη με τρεις ήλιους.
Γιατί οι τροχιές σε συστήματα πολλών άστρων είναι τόσο ενδιαφέρουσες;
Η ύπαρξη περισσότερων άστρων σημαίνει περισσότερες βαρυτικές αλληλεπιδράσεις. Αυτό μπορεί να κάνει ορισμένες περιοχές ενός συστήματος ασταθείς για έναν πλανήτη.
Υπάρχουν όμως και ζώνες όπου οι τροχιές μπορούν να παραμένουν σταθερές για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα. Ο Kepler-16b είναι απόδειξη ότι πλανήτες μπορούν όχι μόνο να σχηματιστούν αλλά και να επιβιώσουν γύρω από δύο άστρα.
Η μελέτη τέτοιων κόσμων βοηθά τους επιστήμονες να καταλάβουν καλύτερα πόσο διαφορετικοί μπορούν να είναι οι μηχανισμοί σχηματισμού πλανητικών συστημάτων.
Πώς ανακαλύπτουν οι αστρονόμοι πλανήτες με δύο ήλιους;
Ένας σημαντικός τρόπος είναι η μέθοδος των διελεύσεων. Όταν ένας πλανήτης περνά μπροστά από ένα άστρο όπως φαίνεται από τη Γη, μειώνει ελάχιστα τη φωτεινότητά του.
Σε ένα δυαδικό σύστημα το μοτίβο είναι πιο περίπλοκο, επειδή τα δύο άστρα κινούνται συνεχώς. Οι διελεύσεις του πλανήτη δεν εμφανίζονται πάντοτε σε απόλυτα ίσα χρονικά διαστήματα.
Ακριβώς αυτές οι φαινομενικά «ακανόνιστες» μεταβολές βοήθησαν τους επιστήμονες να επιβεβαιώσουν ότι ο Kepler-16b περιστρέφεται γύρω από δύο άστρα.
Δεν είναι επιστημονική φαντασία
Η εικόνα δύο ήλιων που δύουν ταυτόχρονα έγινε διάσημη μέσα από το Star Wars. Η πραγματική αστρονομία απέδειξε όμως ότι ένα τέτοιο θέαμα μπορεί πράγματι να υπάρχει.
Οι πραγματικοί κόσμοι είναι ακόμη πιο ενδιαφέροντες, επειδή οι δύο ήλιοι δεν δημιουργούν απλώς ένα εντυπωσιακό τοπίο. Αλλάζουν συνεχώς τη γεωμετρία του φωτός, δημιουργούν διαφορετικές σκιές και μπορούν να επηρεάζουν το κλίμα και τις εποχές ενός πλανήτη.
Αυτό που δεν πρέπει να συμπεράνουμε είναι ότι κάθε πλανήτης με πολλούς ήλιους έχει ημέρες που διαρκούν χρόνια. Η πραγματική εικόνα είναι πιο σύνθετη και, τελικά, πολύ πιο ενδιαφέρουσα.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε τη NASA.
Πηγές:














