Αν σας έχει τύχει να σταθείτε μπροστά στο ψυγείο και να μην έχετε την παραμικρή ιδέα τι είχατε φάει πριν από δύο μέρες, δεν είστε μόνοι. Είναι κάτι απόλυτα φυσιολογικό, και –όπως φαίνεται– ο εγκέφαλος το κάνει επίτηδες. Ναι, καλά διαβάσατε. Ο εγκέφαλος «πετάει» πληροφορίες που δεν τον ενδιαφέρουν και κρατά μόνο ό,τι θεωρεί ότι έχει σημασία για το μέλλον.
Γιατί ο εγκέφαλος κρατάει μόνο τα σημαντικά
Σύμφωνα με πρόσφατη επιστημονική έρευνα, ο εγκέφαλός μας λατρεύει να αποθηκεύει εμπειρίες που έχουν κάτι να μας μάθουν. Οτιδήποτε είναι καινούργιο, πρωτόγνωρο ή μπορεί να λειτουργήσει ως προειδοποίηση για το μέλλον γίνεται πιο εύκολα ανάμνηση. Για παράδειγμα, μπορεί να θυμάστε έντονα την πρώτη φορά που πήρατε κλήση για υπερβολική ταχύτητα, αλλά να μη θυμάστε τι μαγειρέψατε πριν από δεκαπέντε μέρες.
Και ο λόγος είναι απλός: ο εγκέφαλος δεν θεωρεί χρήσιμο να συγκρατεί πληροφορίες που δεν συμβάλλουν στη μάθηση ή στην επιβίωση. Το χθεσινό βραδινό; Χαμηλής σημασίας. Μια νέα εμπειρία που αλλάζει τη συμπεριφορά σας; Πολύ σημαντικό.
Πώς καταλαβαίνει ο εγκέφαλος τι αξίζει να θυμάται;
Οι ερευνητές του Carnegie Mellon University εντόπισαν συγκεκριμένες νευρωνικές συνδέσεις που «ανάβουν» μόνο όταν η εμπειρία που ζούμε έχει ουσιαστικό νόημα. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος ελέγχει αν υπάρχει κάποια αιτιώδης σχέση που πρέπει να μάθει – πώς το ένα γεγονός οδηγεί σε ένα άλλο.
Όταν αντιλαμβάνεται ότι αυτό που συμβαίνει μπορεί να μας χρειαστεί στο μέλλον, ενισχύει αυτές τις συνδέσεις. Αν όμως δεν υπάρχει κάτι σημαντικό να μάθουμε; Τότε, απλώς δεν μπαίνει στον κόπο. Η εμπειρία καταγράφεται αμυδρά, κι αν δεν την ξαναχρειαστούμε, εξαφανίζεται από τη μνήμη.
Τι συμβαίνει όταν ζούμε κάτι για πρώτη φορά
Η πρώτη φορά που κάνετε κάτι – από μια νέα διαδρομή στη δουλειά μέχρι μια αναπάντεχη κατάσταση που σας σοκάρει – ενεργοποιεί ιδιαίτερα έντονα την περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μάθηση. Αυτές οι «πρώτες φορές» μένουν χαραγμένες γιατί ο εγκέφαλος προσπαθεί να καταλάβει αν πρέπει να προσαρμόσει κάτι στη συμπεριφορά σας.
Τι σημαίνει αυτό; Ότι κάθε νέα πληροφορία περνάει πρώτα από ένα «φίλτρο». Αν μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που σκέφτεστε ή να σας προστατεύσει από ένα μελλοντικό λάθος, τότε θα αποθηκευτεί. Αν όχι, απορρίπτεται διακριτικά.
Πότε αγνοεί κάτι ως ασήμαντο
Στην έρευνα, οι επιστήμονες δοκίμασαν διάφορα ερεθίσματα και παρακολούθησαν πώς αντιδρούσε ο εγκέφαλος. Όταν η ανταμοιβή ήταν αναξιόπιστη ή το αποτέλεσμα χαοτικό, το ερέθισμα αγνοούνταν αμέσως. Χωρίς αλλαγές, χωρίς ενίσχυση των συνδέσεων, χωρίς προσπάθεια καταγραφής στη μνήμη.
Αυτό δείχνει κάτι ενδιαφέρον: ο εγκέφαλος έχει τη δική του «λογική οικονομία». Δεν επενδύει προσπάθεια σε πράγματα που δεν προσφέρουν ξεκάθαρο νόημα. Η μνήμη δεν είναι ένα τεράστιο άλμπουμ που αποθηκεύει τα πάντα· είναι ένας έξυπνος μηχανισμός που κρατά μόνο ό,τι μπορεί να βοηθήσει στην εξέλιξη.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την καθημερινότητά μας
Μπορεί να φαίνεται αστείο ότι θυμόμαστε λεπτομέρειες από παλιές διακοπές, αλλά όχι τι φάγαμε προχτές. Όμως η συμπεριφορά αυτή μας προστατεύει από την πληροφοριακή υπερφόρτωση. Φανταστείτε να θυμόμασταν κάθε μικροσκοπική λεπτομέρεια της ημέρας μας. Θα ήταν εξουθενωτικό.
Αντίθετα, ο εγκέφαλος επιλέγει να διατηρεί τις εμπειρίες που μας «χτίζουν» σαν ανθρώπους: συναισθηματικές στιγμές, στιγμές μάθησης, αποφάσεις που αλλάζουν την πορεία μας. Αυτές είναι οι μνήμες που μας διαμορφώνουν.
Μπορούμε να ενισχύσουμε τις μνήμες μας;
Αν θέλετε να θυμάστε καλύτερα πράγματα που σας ξεφεύγουν εύκολα, υπάρχουν τρόποι να «εκπαιδεύσετε» τον εγκέφαλό σας να θεωρεί μια εμπειρία σημαντική:
– Συνδέστε αυτό που μαθαίνετε με κάτι προσωπικά σημαντικό
– Δώστε προσοχή στη στιγμή, χωρίς περισπασμούς
– Επαναλάβετε την πληροφορία μερικές φορές
– Μετατρέψτε την πληροφορία σε δράση, έστω και μικρή
Ο εγκέφαλος θυμάται ό,τι του φαίνεται χρήσιμο. Αν εσείς του δείξετε ότι μια πληροφορία έχει αξία, θα την κρατήσει.
Μήπως τελικά ξεχνάμε αυτά που δεν έχουν νόημα;
Το ότι δεν θυμάστε τι φάγατε προχτές δεν σημαίνει ότι χάνετε τη μνήμη σας. Σημαίνει ότι ο εγκέφαλός σας κάνει εξαιρετικά καλά τη δουλειά του. Σας προστατεύει από το χάος των αμέτρητων ανούσιων πληροφοριών και κρατά μόνο ό,τι έχει πραγματικό βάρος.
Και αυτό, τελικά, δεν είναι καθόλου κακό. Είναι ο τρόπος του να σας βοηθά να μαθαίνετε, να εξελίσσεστε και να δίνετε χώρο μόνο σε ό,τι έχει πραγματική σημασία στη ζωή σας.
