Έχει κυκλοφορήσει πολλές φορές στο διαδίκτυο ένας εντυπωσιακός ισχυρισμός: ότι δήθεν μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ απέδειξε πως μπορούμε να διαβάζουμε εύκολα μια αναγραμματισμένη ή ανορθόγραφη λέξη, αρκεί το πρώτο και το τελευταίο γράμμα της να βρίσκονται στη σωστή θέση.
Η αλήθεια είναι λίγο πιο σύνθετη. Το συγκεκριμένο κείμενο δεν βασίζεται σε κάποια γνωστή, τεκμηριωμένη μελέτη του Κέιμπριτζ, όμως πράγματι στηρίζεται σε ένα πραγματικό φαινόμενο της ανάγνωσης: πολλές φορές μπορούμε να καταλάβουμε λέξεις ακόμη και όταν τα εσωτερικά τους γράμματα έχουν μπερδευτεί.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Ο εγκέφαλος δεν διαβάζει κάθε λέξη αποκλειστικά γράμμα προς γράμμα, σαν να την αποκωδικοποιεί από την αρχή. Χρησιμοποιεί ταυτόχρονα πολλά στοιχεία: το πρώτο και το τελευταίο γράμμα, το μήκος της λέξης, τη μορφή της, αλλά και τα συμφραζόμενα της πρότασης.
Με απλά λόγια, δεν «βλέπουμε» μόνο τα γράμματα. Προσπαθούμε αμέσως να μαντέψουμε ποια λέξη ταιριάζει περισσότερο μέσα στο νόημα της πρότασης.
Δεν λειτουργεί πάντα το ίδιο εύκολα
Το γνωστό αυτό παράδειγμα δίνει την εντύπωση ότι ο εγκέφαλος καταλαβαίνει όλες τις μπερδεμένες λέξεις χωρίς δυσκολία. Αυτό όμως δεν ισχύει απόλυτα.
Η ανάγνωση γίνεται πιο εύκολη όταν:
- το πρώτο και το τελευταίο γράμμα μένουν στη σωστή θέση,
- η λέξη είναι συνηθισμένη,
- η πρόταση μάς βοηθά να μαντέψουμε το νόημα,
- και τα γράμματα δεν έχουν ανακατευτεί υπερβολικά.
Αντίθετα, όταν η λέξη είναι μικρή, σπάνια ή πολύ μπερδεμένη, η κατανόηση γίνεται αρκετά δυσκολότερη. Δηλαδή μπορούμε συχνά να διαβάσουμε τέτοια κείμενα, αλλά όχι τόσο αβίαστα όσο λέει ο μύθος.
Άρα τι ισχύει τελικά;
Δεν ισχύει ότι υπάρχει κάποια διάσημη «απόδειξη του Κέιμπριτζ» που έλυσε το μυστήριο της ανάγνωσης. Ισχύει όμως ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι εξαιρετικά καλός στο να αναγνωρίζει μοτίβα και να συμπληρώνει πληροφορίες που λείπουν ή είναι μπερδεμένες.
Γι’ αυτό μπορούμε πολλές φορές να διαβάσουμε ανακατεμένες λέξεις, ειδικά όταν το νόημα της φράσης μας καθοδηγεί.
Για του λόγου το αληθές, δείτε και το γνωστό παράδειγμα που κυκλοφορεί εδώ και χρόνια στο διαδίκτυο:
Αν μπορέσατε να το διαβάσετε σχετικά εύκολα, αυτό δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος αγνοεί τη σωστή σειρά των γραμμάτων. Σημαίνει ότι χρησιμοποιεί έξυπνα όλα τα διαθέσιμα στοιχεία για να φτάσει στο σωστό νόημα.
