Υπήρξε μια εποχή που τα καφενεία και τα ζαχαροπλαστεία της Αθήνας δεν ήταν απλώς μέρη για έναν καφέ. Ήταν χώροι συνάντησης, συζήτησης, πολιτικής, λογοτεχνίας και καθημερινής κοινωνικής ζωής.
Τα τραπεζάκια απλώνονταν στα πεζοδρόμια και στις πλατείες, ο καφές ψηνόταν στο μπρίκι και οι παρέες μπορούσαν να μένουν για ώρες συζητώντας όσα συνέβαιναν στην πόλη και στη χώρα.
Ο καφές που σήμερα αποκαλούμε «ελληνικό» ήταν τότε ευρύτερα γνωστός ως τούρκικος καφές. Η ονομασία «ελληνικός καφές» καθιερώθηκε αρκετές δεκαετίες αργότερα.
Οι παρακάτω φωτογραφίες μάς μεταφέρουν σε μερικά από τα γνωστά καφενεία, ζαχαροπλαστεία και κέντρα αναψυχής της παλιάς Αθήνας, από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τον Μεσοπόλεμο και αργότερα.
1. Τα Κυβέλεια στα Χαυτεία
Το καφενείο-ζαχαροπλαστείο «Κυβέλεια» βρισκόταν στην Πανεπιστημίου 83, στην περιοχή των Χαυτείων, ανάμεσα στην Αιόλου και την Ομόνοια.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία αποδίδεται στο 1925 και συνδέεται με φωτογραφικό λεύκωμα της Αθήνας που εκδόθηκε την ίδια χρονιά.
2. Το Καφενείο Ζαχαράτου στην Ομόνοια
Το όνομα Ζαχαράτου είναι ένα από τα γνωστότερα στην ιστορία των αθηναϊκών καφενείων.
Στη γωνία της Γ΄ Σεπτεμβρίου με την πλατεία Ομονοίας λειτουργούσε από τη δεκαετία του 1890 το πολυτελές καφεζαχαροπλαστείο Ζαχαράτου – Καπερώνη, το οποίο έγινε σημαντικό σημείο συνάντησης της εποχής.
Η παρακάτω φωτογραφία αποδίδεται στο 1896.
3. Καφενείο στη Στοά Φέξη
Η Στοά Φέξη συνδέθηκε με την εμπορική και κοινωνική ζωή της κεντρικής Αθήνας και στις παλιές φωτογραφικές συλλογές συναντάμε και εικόνες από καφενείο που λειτουργούσε στον χώρο της.
Η συγκεκριμένη λεζάντα προέρχεται από φωτογραφικά αφιερώματα στην παλιά Αθήνα, χωρίς να συνοδεύεται συνήθως από ακριβή χρονολογία.
4. Το Καφέ-Μπαρ «Η Αλεξάνδρεια»
Ανάμεσα στις φωτογραφίες των παλιών αθηναϊκών καταστημάτων συναντάμε και το καφέ-μπαρ «Η Αλεξάνδρεια», που σε σχετικές φωτογραφικές συλλογές αναφέρεται ως κατάστημα των Γιανναρά και Γιαδενάκη.
Για τη συγκεκριμένη εικόνα δεν συνοδεύεται συνήθως από ασφαλή χρονολόγηση, γι’ αυτό είναι προτιμότερο να μην της αποδίδουμε αυθαίρετα συγκεκριμένο έτος.
5. Η Αίγλη του Ζαππείου
Η Αίγλη στο Ζάππειο συνδέθηκε για πολλές δεκαετίες με την αθηναϊκή αναψυχή.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία αναφέρεται σε παλιά λευκώματα ως το αναψυκτήριο «Αίγλη» του Κ. Ρώμπαπα και χρονολογείται στην περίοδο 1911-1925.
6. Το θρυλικό ΝΕΟΝ της Ομόνοιας
Το καφενείο ΝΕΟΝ ήταν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στέκια της πλατείας Ομονοίας.
Η λειτουργία του ξεκίνησε περίπου το 1920 και για δεκαετίες αποτέλεσε σημείο συνάντησης στο κέντρο της Αθήνας.
Η φωτογραφία που ακολουθεί προέρχεται από λεύκωμα του 1925, εποχή κατά την οποία το ΝΕΟΝ είχε ήδη καθιερωθεί στην καθημερινότητα της πλατείας.
7. Ο Παπασπύρου στη Λεωφόρο Συγγρού
Το όνομα Παπασπύρου συνδέθηκε για πολλά χρόνια με γνωστά ζαχαροπλαστεία και χώρους συνάντησης της Αθήνας.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία παρουσιάζεται σε παλιές συλλογές ως το κατάστημα Παπασπύρου στη Λεωφόρο Συγγρού, κοντά στον Άγιο Σώστη.
8. Villa Mon Caprice στην Έπαυλη Θων
Στις 28 Ιουνίου 1912 μια φωτογραφία απαθανάτισε Αθηναίους να απολαμβάνουν τον κήπο του κέντρου Villa Mon Caprice, στην Έπαυλη Θων.
Η Έπαυλη Θων ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά σημεία της παλιάς Αθήνας και ο χώρος χρησιμοποιήθηκε κατά περιόδους για αναψυχή και κοινωνικές εκδηλώσεις.
9. Το καφέ-ζαχαροπλαστείο Χαρίδημος
Το «Χαρίδημος» στην οδό Αχαρνών εμφανίζεται επίσης σε φωτογραφικά αφιερώματα για την παλιά αθηναϊκή ζωή.
Η φωτογραφία διασώζει την εικόνα ενός ακόμη καφέ-ζαχαροπλαστείου από μια εποχή όπου τέτοια καταστήματα λειτουργούσαν ως βασικά σημεία συνάντησης στις γειτονιές της πόλης.
10. Το ζαχαροπλαστείο Γιαννάκη στην Πανεπιστημίου
Μία ακόμη χαρακτηριστική εικόνα της Αθήνας των αρχών του 20ού αιώνα παρουσιάζει το ζαχαροπλαστείο «Γιαννάκη» στην οδό Πανεπιστημίου.
Η φωτογραφία αποδίδεται περίπου στο 1900 και μας δίνει μια εικόνα της εμπορικής και κοινωνικής ζωής του κέντρου λίγο πριν η Αθήνα μπει στις μεγάλες αλλαγές του 20ού αιώνα.
Οι συγκεκριμένες εικόνες έχουν κυκλοφορήσει σε φωτογραφικά αφιερώματα και στη σελίδα «Η Αθήνα Μέσα στο Χρόνο». Σε ορισμένες περιπτώσεις οι λεζάντες και οι χρονολογίες προέρχονται από παλιά λευκώματα, ενώ για άλλες δεν υπάρχουν εύκολα προσβάσιμα πρωτογενή στοιχεία.
Ακόμη κι έτσι, οι φωτογραφίες κρατούν ζωντανή μια πλευρά της Αθήνας που έχει σχεδόν εξαφανιστεί: τα καφενεία και τα ζαχαροπλαστεία ως καθημερινά σημεία συνάντησης, συζήτησης και κοινωνικής ζωής.
