Ποια ήταν η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε το 1821; Η Καλαμάτα είναι μία από τις πιο γνωστές απαντήσεις, όμως τα ιστορικά γεγονότα δείχνουν ότι τα Καλάβρυτα είχαν απελευθερωθεί δύο ημέρες νωρίτερα.
Η Ελληνική Επανάσταση δεν ξεκίνησε ταυτόχρονα σε όλες τις περιοχές. Τον Μάρτιο του 1821, στην Πελοπόννησο, οι εξεγέρσεις και οι πρώτες συγκρούσεις διαδέχονταν η μία την άλλη, πριν ακόμη φτάσει η 25η Μαρτίου.
Τα Καλάβρυτα απελευθερώθηκαν στις 21 Μαρτίου 1821
Τα Καλάβρυτα κατέχουν ξεχωριστή θέση στις πρώτες ημέρες της Επανάστασης. Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή, οι Έλληνες αγωνιστές πολιόρκησαν την οθωμανική φρουρά, η οποία τελικά παραδόθηκε στις 21 Μαρτίου 1821.
Η πολιορκία είχε διαρκέσει περίπου πέντε ημέρες. Ανάμεσα στους οπλαρχηγούς που συμμετείχαν βρίσκονταν ο Σωτήριος Χαραλάμπης, ο Ασημάκης Φωτήλας, οι Πετμεζαίοι και ο Νικόλαος Σολιώτης.
Η παράδοση των Οθωμανών σήμαινε ότι η πόλη περνούσε στον έλεγχο των επαναστατών. Γι’ αυτό τα Καλάβρυτα αναφέρονται συχνά ως η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε στην επαναστατημένη Πελοπόννησο.
Το γεγονός καταγράφεται και στο σχολικό βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού. Δεν πρόκειται, επομένως, μόνο για μια τοπική παράδοση, αλλά για ιστορικό γεγονός που αναγνωρίζεται και στην επίσημη εκπαιδευτική αφήγηση.
Γιατί η Καλαμάτα θεωρείται επίσης η πρώτη απελευθερωμένη πόλη
Στις 23 Μαρτίου 1821, δύο ημέρες μετά τα Καλάβρυτα, οι επαναστατικές δυνάμεις μπήκαν στην Καλαμάτα. Επικεφαλής βρίσκονταν σημαντικές μορφές του Αγώνα, όπως ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Παπαφλέσσας, ο Νικηταράς και ο Αναγνωσταράς.
Οι ένοπλοι είχαν περικυκλώσει την πόλη και ο Οθωμανός διοικητής Σουλεϊμάν Αγάς Αρναούτογλου παραδόθηκε χωρίς να χρειαστεί μεγάλη μάχη.
Ακολούθησε πανηγυρική δοξολογία, την οποία η επικρατέστερη παράδοση συνδέει με τον ναό των Αγίων Αποστόλων. Υπάρχει, ωστόσο, και διαφορετική ιστορική άποψη για τον ακριβή ναό όπου πραγματοποιήθηκε.

Η σημασία της Καλαμάτας δεν περιορίζεται στην απελευθέρωσή της. Εκεί συγκροτήθηκε η Μεσσηνιακή Γερουσία, ένα από τα πρώτα όργανα επαναστατικής διοίκησης.
Από την Καλαμάτα συντάχθηκε επίσης η «Προειδοποίησις εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς», με την οποία οι επαναστατημένοι Έλληνες γνωστοποιούσαν στις ευρωπαϊκές δυνάμεις τους σκοπούς του Αγώνα.
Έτσι εξηγείται γιατί η Καλαμάτα αναφέρεται τόσο συχνά ως η πρώτη μεγάλη πόλη που απελευθερώθηκε και οργανώθηκε πολιτικά κατά την Επανάσταση.
Τι συνέβη στην Πάτρα και στο Άργος τις ίδιες ημέρες
Η Πάτρα είχε ήδη μπει στον επαναστατικό αναβρασμό. Γύρω στις 20 και 21 Μαρτίου, οι εξεγερμένοι Πατρινοί, με σημαντικό πρωταγωνιστή τον Παναγιώτη Καρατζά, συγκρούστηκαν με τις οθωμανικές δυνάμεις.
Οι Οθωμανοί περιορίστηκαν στο κάστρο, ενώ μεγάλο μέρος της πόλης βρέθηκε υπό τον έλεγχο των επαναστατών. Ωστόσο, το κάστρο δεν είχε παραδοθεί, επομένως η κατάσταση διέφερε από εκείνη των Καλαβρύτων και της Καλαμάτας.

Στο Άργος, η επαναστατική σημαία υψώθηκε στις 23 Μαρτίου 1821, σύμφωνα με την ιστορική παρουσίαση του Δήμου Άργους-Μυκηνών, με επικεφαλής τον Σταματέλο Αντωνόπουλο.
Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι η εξέγερση εξαπλωνόταν γρήγορα. Δεν σημαίνουν, όμως, ότι όλες οι πόλεις απελευθερώθηκαν με τον ίδιο τρόπο ή ότι οι οθωμανικές δυνάμεις είχαν εγκαταλείψει αμέσως κάθε οχύρωση.
Γιατί γιορτάζουμε την Επανάσταση στις 25 Μαρτίου;
Αφού τα Καλάβρυτα και η Καλαμάτα είχαν ήδη απελευθερωθεί, γιατί η εθνική επέτειος είναι στις 25 Μαρτίου;
Η απάντηση βρίσκεται στον συμβολικό χαρακτήρα της ημερομηνίας. Η Επανάσταση είχε ήδη εκδηλωθεί από τον Φεβρουάριο του 1821 στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, με την κίνηση του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ενώ στην Πελοπόννησο οι συγκρούσεις άρχισαν πριν από τις 25 Μαρτίου.
Η ημερομηνία καθιερώθηκε επίσημα ως εθνική εορτή το 1838, με βασιλικό διάταγμα του Όθωνα. Η σύνδεσή της με τη θρησκευτική εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου απέκτησε ιδιαίτερη συμβολική σημασία.
Η γνωστή παράδοση για την ύψωση του λαβάρου στην Αγία Λαύρα αποτελεί μέρος της εθνικής μνήμης, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με ένα πλήρες χρονολόγιο των πρώτων επαναστατικών γεγονότων.
Η απελευθέρωση των πόλεων ήταν μόνο η αρχή
Η επιτυχία των πρώτων ημερών δεν σήμαινε ότι η Πελοπόννησος είχε απελευθερωθεί ολόκληρη. Ισχυρά οθωμανικά φρούρια εξακολουθούσαν να αποτελούν σοβαρά εμπόδια για τους επαναστάτες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το Ναύπλιο, με το Παλαμήδι και τις υπόλοιπες οχυρώσεις του. Η κατάληψή του θα απαιτούσε μακροχρόνιο αγώνα και θα ολοκληρωνόταν πολύ αργότερα, το 1822.

Παράλληλα με τους πολεμιστές, σημαντικό ρόλο έπαιξαν όσοι πρόσφεραν χρήματα, πλοία και εφόδια. Χαρακτηριστική είναι η προσφορά της Μαντώς Μαυρογένους στον Αγώνα του 1821, η οποία διέθεσε μεγάλο μέρος της περιουσίας της για την Επανάσταση.
Επομένως, τα Καλάβρυτα προηγούνται χρονικά, με απελευθέρωση στις 21 Μαρτίου 1821, ενώ η Καλαμάτα ακολούθησε στις 23 Μαρτίου και αποτέλεσε ένα από τα πρώτα σημαντικά πολιτικά κέντρα του Αγώνα.
Η διάκριση αυτή δεν μειώνει τη σημασία καμίας πόλης. Αντίθετα, βοηθά να κατανοήσουμε πώς μια σειρά από σχεδόν ταυτόχρονες εξεγέρσεις εξελίχθηκε στον μεγάλο αγώνα για την ελληνική ανεξαρτησία.












