Το 24ωρο μοιάζει δεδομένο. Κι όμως, η διάρκεια της ημέρας δεν είναι απόλυτα σταθερή, αφού η Γη περιστρέφεται σταδιακά πιο αργά.
Άρα, πότε η ημέρα θα έχει 25 ώρες; Η σύντομη απάντηση είναι σε περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια, όχι σε μια εποχή που θα δούμε εμείς ή οι μακρινοί απόγονοί μας. Το φαινόμενο είναι αληθινό, αλλά κινείται με ρυθμό που δεν χωρά στην ανθρώπινη ζωή.
Γιατί ο πλανήτης επιβραδύνει την περιστροφή του
Η βασική αιτία είναι η Σελήνη. Η βαρυτική της έλξη τραβά τους ωκεανούς και δημιουργεί τα γνωστά παλιρροϊκά εξογκώματα.
Όμως το νερό δεν κινείται χωρίς αντίσταση. Η τριβή με τον πυθμένα και τις ακτές καθυστερεί ελαφρά αυτά τα εξογκώματα σε σχέση με τη θέση της Σελήνης. Αυτή η μικρή καθυστέρηση λειτουργεί σαν ένα αόρατο φρένο στη Γη.
Ένα πολύ μικρό κομμάτι της περιστροφικής ενέργειας της Γης περνά στη σεληνιακή τροχιά. Γι’ αυτό η Σελήνη απομακρύνεται από τη Γη κατά περίπου 3,8 εκατοστά τον χρόνο.
Το παράδειγμα της περιστρεφόμενης καρέκλας
Φανταστείτε ότι κάθεστε σε περιστρεφόμενη καρέκλα και ακουμπάτε ελάχιστα το παπούτσι στο πάτωμα. Δεν σταματάτε απότομα. Απλώς χάνετε σιγά σιγά ταχύτητα.
Κάπως έτσι λειτουργεί η παλιρροϊκή τριβή. Η Γη δε θα σταματήσει να γυρίζει, αλλά η περιστροφή της χάνει ελάχιστη ενέργεια επί εκατομμύρια χρόνια.
Η ημέρα των 24 ωρών δεν είναι πάντα ίδια
Η ηλιακή ημέρα, αυτή που ζούμε στο ρολόι μας, διαρκεί κατά μέσο όρο 24 ώρες. Η αστρική ημέρα είναι περίπου 23 ώρες, 56 λεπτά και 4 δευτερόλεπτα.
Η διαφορά υπάρχει επειδή, ενώ η Γη γυρίζει γύρω από τον άξονά της, ταξιδεύει ταυτόχρονα γύρω από τον Ήλιο. Χρειάζεται λίγη επιπλέον περιστροφή για να δούμε ξανά τον Ήλιο στο ίδιο σημείο του ουρανού.
Πότε η ημέρα θα έχει 25 ώρες και τι δείχνουν οι εκτιμήσεις
Με τους σημερινούς ρυθμούς, μια μέρα 25 ωρών μπορεί να φτάσει σε περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια. Δεν υπάρχει ημερομηνία στο ημερολόγιο, ούτε πρόκειται για πρόβλεψη ακριβείας.
Η ταχύτητα της αλλαγής εξαρτάται από τους ωκεανούς, τα ρεύματα, το κλίμα και τη θέση των ηπείρων. Η έρευνα στο Science Advances δείχνει πόσο στενά συνδέονται η Σελήνη, οι παλίρροιες και η ιστορία της περιστροφής του πλανήτη.
Το 24ωρο δεν είναι ένας σταθερός κανόνας της φύσης. Είναι το στιγμιότυπο μιας διαδικασίας που συνεχίζεται εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια.
Πώς μετρούν αυτή την ανεπαίσθητη αλλαγή
Οι επιστήμονες συγκρίνουν ατομικά ρολόγια με αστρονομικές παρατηρήσεις. Μελετούν ακόμη και αρχαίες καταγραφές εκλείψεων, που βοηθούν να υπολογιστεί πού βρισκόταν η Σελήνη στον ουρανό πριν από αιώνες.
Για δεκαετίες, προστέθηκαν δίσεκτα δευτερόλεπτα στον παγκόσμιο χρόνο UTC, ώστε τα ρολόγια να μην απομακρύνονται από την πραγματική περιστροφή της Γης. Η NASA εξηγεί πώς οι εκλείψεις δίνουν ιστορικά στοιχεία για τη μέτρηση του χρόνου.
Τι άλλο μπορεί να αλλάξει την ταχύτητα της Γης
Οι παλίρροιες έχουν τη μεγαλύτερη επίδραση σε βάθος χρόνου. Υπάρχουν όμως και μικρότερες, προσωρινές αλλαγές.
Το λιώσιμο των πάγων, η μετακίνηση τεράστιων μαζών νερού, οι ατμοσφαιρικοί άνεμοι και ισχυροί σεισμοί επηρεάζουν ελάχιστα την περιστροφή. Ακόμη και μεγάλα φράγματα μετακινούν μάζα, αλλά η επίδρασή τους είναι σχεδόν αόρατη.
Τι σημαίνει για τη ζωή μας η πιο αργή περιστροφή της Γης
Για την καθημερινότητά μας, τίποτα. Δε θα ξυπνήσουμε μια Δευτέρα και το ρολόι θα γράφει ξαφνικά 25 ώρες.
Η αλλαγή μετριέται σε χιλιοστά του δευτερολέπτου ανά αιώνα. Τη νιώθουν μόνο τα συστήματα ακριβείας, οι δορυφόροι, οι τηλεπικοινωνίες και τα επιστημονικά ρολόγια.
Η Γη δεν πρόκειται να σταματήσει να γυρίζει
Η ιδέα ακούγεται δραματική, αλλά δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Η επιβράδυνση είναι εξαιρετικά αργή και δεν απειλεί τη ζωή στον πλανήτη.
Μάλιστα, υπάρχουν και μικρές περίοδοι όπου η Γη γυρίζει ελάχιστα γρηγορότερα. Οι πολύ σύντομες ημέρες που έχουν καταγραφεί πρόσφατα δείχνουν πόσο ζωντανό και μεταβαλλόμενο είναι αυτό το σύστημα.
Συχνές ερωτήσεις
Είχε η Γη μικρότερες ημέρες στο παρελθόν;
Ναι. Όταν η Γη ήταν νεότερη, περιστρεφόταν γρηγορότερα και οι ημέρες ήταν αισθητά μικρότερες. Η Σελήνη βρισκόταν επίσης πιο κοντά.
Θα απομακρυνθεί για πάντα η Σελήνη;
Η Σελήνη συνεχίζει να απομακρύνεται πολύ αργά. Σε ασύλληπτα μακρινό μέλλον, η βαρυτική σχέση των δύο σωμάτων θα αλλάξει, αλλά αυτό δεν είναι ζήτημα για την ανθρώπινη ιστορία.
Θα χαθούν οι ολικές εκλείψεις Ηλίου;
Κάποια στιγμή, ναι. Καθώς η Σελήνη απομακρύνεται, θα φαίνεται μικρότερη στον ουρανό και δε θα καλύπτει πλήρως τον Ήλιο. Οι ολικές εκλείψεις ανήκουν κι αυτές σε μια προσωρινή εποχή της Γης.
Μπορεί ένας σεισμός να αλλάξει τη διάρκεια της ημέρας;
Μπορεί, αλλά η αλλαγή είναι απειροελάχιστη. Μεγάλοι σεισμοί ανακατανέμουν μάζα στο εσωτερικό της Γης, όμως δεν ανταγωνίζονται τη μακροχρόνια επίδραση της Σελήνης.
Γιατί δε νιώθουμε ότι η Γη γυρίζει;
Κινούμαστε μαζί με τη Γη, την ατμόσφαιρα και τους ωκεανούς. Όπως μέσα σε ένα αεροπλάνο που ταξιδεύει ομαλά, η σταθερή κίνηση δε γίνεται εύκολα αισθητή.
Το 24ωρο είναι πιο ζωντανό απ’ όσο νομίζουμε
Η Γη επιβραδύνει κυρίως εξαιτίας της παλιρροϊκής τριβής που προκαλεί η Σελήνη. Η διαφορά, όμως, είναι τόσο μικρή που δεν μπορεί να αλλάξει τη δική μας καθημερινότητα.
Οι 25 ώρες είναι μια πιθανή εκτίμηση για περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια. Μέχρι τότε, το 24ωρο θα παραμένει αυτό που είναι σήμερα, μια γνώριμη συνήθεια που κρύβει μια αργή, διαρκή κοσμική αλλαγή.
