Μπορεί το άγχος να προκαλέσει πόνο στο στομάχι; Γιατί σε περιόδους έντονης πίεσης εμφανίζουμε μερικές φορές πονοκεφάλους, ταχυκαρδία ή δυσκολίες στον ύπνο; Η επιστήμη γνωρίζει ότι η ψυχική και η σωματική υγεία συνδέονται στενά και ότι όσα αισθανόμαστε μπορούν να επηρεάζουν τον οργανισμό μας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε ασθένεια ξεκινά από την ψυχή ή ότι οι αρνητικές σκέψεις προκαλούν σοβαρά νοσήματα. Η πραγματική σχέση ανάμεσα στο σώμα και την ψυχική μας κατάσταση είναι πολύ πιο σύνθετη και η κατανόησή της μπορεί να μας βοηθήσει να φροντίζουμε καλύτερα τον εαυτό μας.
Τι γνωρίζουμε για τη σχέση ψυχής και σώματος
Από την αρχαιότητα, οι άνθρωποι προσπαθούσαν να κατανοήσουν πώς επηρεάζονται μεταξύ τους η ψυχική κατάσταση και η σωματική υγεία.
Στον Ιπποκράτη αποδίδεται συχνά η φράση ότι κάθε ασθένεια ξεκινά από την ψυχή. Ωστόσο, δεν υπάρχει αξιόπιστη τεκμηρίωση ότι πρόκειται για αυθεντικό απόφθεγμά του.
Αντίθετα, στο ιπποκρατικό έργο «Περί ιερής νόσου» υποστηρίζεται η αναζήτηση φυσικών αιτιών για τις ασθένειες, σε αντίθεση με τις υπερφυσικές ερμηνείες που κυριαρχούσαν σε παλαιότερες αντιλήψεις.
Σήμερα, η ιατρική αναγνωρίζει ότι ο εγκέφαλος και το σώμα επικοινωνούν συνεχώς μέσα από το νευρικό, το ενδοκρινικό και το ανοσοποιητικό σύστημα.
Αυτή η αλληλεπίδραση σημαίνει ότι η ψυχική μας κατάσταση μπορεί να επηρεάζει ορισμένες σωματικές λειτουργίες, αλλά και ότι μια σωματική ασθένεια μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την ψυχολογία μας.
Όταν το άγχος επηρεάζει το σώμα
Σκέψου μια περίοδο που έχεις πολλές επαγγελματικές υποχρεώσεις, οικογενειακές δυσκολίες ή κάποια σημαντική ανησυχία.
Μπορεί να παρατηρήσεις ότι δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς, ότι οι μύες σου είναι συνεχώς σφιγμένοι ή ότι αισθάνεσαι ένα βάρος στο στομάχι.
Όταν βρισκόμαστε υπό πίεση, ενεργοποιούνται φυσιολογικοί μηχανισμοί του οργανισμού που μας προετοιμάζουν να αντιμετωπίσουμε μια πρόκληση.
Η καρδιά μπορεί να χτυπά γρηγορότερα, η αναπνοή να αλλάζει και να απελευθερώνονται ορμόνες που σχετίζονται με την αντίδραση στο στρες.
Η αντίδραση αυτή είναι φυσιολογική. Όταν όμως η πίεση παρατείνεται, μπορεί να επιβαρύνει τον ύπνο, την πέψη, τη συγκέντρωση και τη γενικότερη ευεξία μας.
Το χρόνιο στρες έχει επίσης συσχετιστεί με διάφορα προβλήματα υγείας και μπορεί να επιδεινώσει ορισμένες προϋπάρχουσες καταστάσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα σωματικά συμπτώματα οφείλονται στο άγχος. Ένας επίμονος πόνος, οι ταχυκαρδίες ή οποιοδήποτε νέο και ανησυχητικό σύμπτωμα χρειάζονται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Όταν δυσκολευόμαστε να εκφράσουμε όσα αισθανόμαστε
Υπάρχουν περίοδοι που προσπαθούμε να δείχνουμε δυνατοί, ακόμη κι όταν μέσα μας αισθανόμαστε εξαντλημένοι.
Κρατάμε τις ανησυχίες μας για τον εαυτό μας, αποφεύγουμε δύσκολες συζητήσεις ή δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε ότι χρειαζόμαστε βοήθεια.
Αυτή η συναισθηματική πίεση μπορεί να αυξάνει το στρες και να επηρεάζει τον τρόπο που βιώνουμε την καθημερινότητά μας.
Η έκφραση των συναισθημάτων, η συζήτηση με ανθρώπους εμπιστοσύνης και η ψυχολογική υποστήριξη μπορούν να βοηθήσουν ορισμένους ανθρώπους να διαχειριστούν καλύτερα τις δυσκολίες τους.
Δεν σημαίνει όμως ότι ένα συγκεκριμένο συναίσθημα προκαλεί ασθένεια σε ένα συγκεκριμένο όργανο.
Για παράδειγμα, δεν υπάρχει επιστημονική βάση για να υποστηρίζουμε ότι ο καταπιεσμένος θυμός προκαλεί καρκίνο ή ότι μια ανεπίλυτη προσωπική σύγκρουση ευθύνεται από μόνη της για ένα αυτοάνοσο νόσημα.
Η ασθένεια δεν είναι επιλογή και δεν αποτελεί τιμωρία
Μια ιδιαίτερα προβληματική αντίληψη είναι ότι ο άνθρωπος επιλέγει ασυνείδητα την ασθένειά του ή ότι αρρωσταίνει επειδή δεν κατάφερε να διαχειριστεί σωστά τα συναισθήματά του.
Τέτοιες διατυπώσεις μπορεί να δημιουργήσουν ενοχές σε ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες.
Οι ασθένειες έχουν διαφορετικές αιτίες και παράγοντες κινδύνου. Η γενετική, οι λοιμώξεις, οι περιβαλλοντικές εκθέσεις, η ηλικία και πολλές βιολογικές διαδικασίες μπορούν να συμμετέχουν στην εμφάνισή τους.
Ειδικά για τον καρκίνο, το αμερικανικό National Cancer Institute εξηγεί ότι τα επιστημονικά ευρήματα σχετικά με το αν το ψυχολογικό στρες αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισής του είναι αντικρουόμενα.
Επομένως, δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι ένας άνθρωπος αρρώστησε επειδή στενοχωρήθηκε πολύ ή επειδή δεν κατάφερε να σκέφτεται θετικά.
Κανείς δεν πρέπει να αισθάνεται ένοχος για μια ασθένεια εξαιτίας των συναισθημάτων ή των σκέψεών του.
Μπορεί η ψυχική φροντίδα να βοηθήσει στην αντιμετώπιση μιας ασθένειας;
Η φροντίδα της ψυχικής υγείας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της συνολικής αντιμετώπισης ενός προβλήματος υγείας.
Ένας άνθρωπος που ζει με χρόνιο πόνο, μια σοβαρή διάγνωση ή μια μακροχρόνια θεραπεία μπορεί να βιώνει φόβο, άγχος, στενοχώρια και αβεβαιότητα.
Η ψυχοθεραπεία και άλλες μορφές υποστήριξης μπορούν να τον βοηθήσουν να διαχειριστεί αυτές τις δυσκολίες και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής του.
Παράλληλα, ορισμένες τεχνικές χαλάρωσης, ο διαλογισμός και άλλες πρακτικές διαχείρισης του στρες έχουν μελετηθεί για πιθανά οφέλη σε συμπτώματα άγχους, σε προβλήματα ύπνου και σε ορισμένες μορφές πόνου.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο και τις ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι αυτές οι πρακτικές λειτουργούν συμπληρωματικά, όταν ενδείκνυνται, και δεν αντικαθιστούν την ιατρική διάγνωση ή θεραπεία.
Η αυτογνωσία μπορεί να μας βοηθήσει να φροντίζουμε τον εαυτό μας
Το να γνωρίζουμε καλύτερα τον εαυτό μας δεν σημαίνει ότι αποκτούμε τη δυνατότητα να αποτρέψουμε ή να θεραπεύσουμε κάθε ασθένεια.
Μπορεί όμως να μας βοηθήσει να αναγνωρίζουμε πότε έχουμε εξαντληθεί, πότε οι υποχρεώσεις ξεπερνούν τις αντοχές μας και πότε χρειάζεται να ζητήσουμε υποστήριξη.
Μερικές φορές το πρώτο βήμα είναι να παραδεχτούμε ότι η καθημερινότητά μας έχει γίνει υπερβολικά πιεστική.
Άλλες φορές είναι να βρούμε χρόνο για ξεκούραση, να βελτιώσουμε τον ύπνο μας, να κινηθούμε περισσότερο ή να μιλήσουμε με έναν επαγγελματία υγείας.
Η αυτοφροντίδα δεν χρειάζεται να είναι κάτι περίπλοκο. Μπορεί να ξεκινά από μικρές αλλαγές που μας βοηθούν να ζούμε με περισσότερη ισορροπία.
Και όταν εμφανίζονται σωματικά συμπτώματα, η αναζήτηση ιατρικής βοήθειας παραμένει απαραίτητη για να εντοπιστεί η πραγματική τους αιτία.
Να φροντίζουμε και το σώμα και την ψυχική μας υγεία
Η σχέση σώματος και ψυχικής κατάστασης είναι πραγματική, αλλά δεν χρειάζεται να την εξηγούμε μέσα από απόλυτους ισχυρισμούς ή ανεπιβεβαίωτα αποφθέγματα.
Δεν μπορούμε να αποδώσουμε κάθε πόνο σε μια κρυμμένη στενοχώρια, ούτε να θεωρήσουμε ότι οι αρνητικές σκέψεις ευθύνονται για μια σοβαρή ασθένεια.
Μπορούμε όμως να αναγνωρίσουμε ότι η ψυχική υγεία αξίζει την ίδια προσοχή και φροντίδα που δίνουμε στη σωματική μας υγεία.
Το να ακούμε τον εαυτό μας δεν σημαίνει ότι αναζητούμε ένα κρυφό μήνυμα πίσω από κάθε ασθένεια. Σημαίνει ότι σεβόμαστε τις ανάγκες μας, δεν αγνοούμε τα συμπτώματα και αναζητούμε την κατάλληλη βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε.
Γιατί η ουσιαστική φροντίδα της υγείας δεν απαιτεί μόνο θετικές σκέψεις. Χρειάζεται επιστημονική γνώση, σωστή ιατρική αντιμετώπιση και κατανόηση απέναντι στον άνθρωπο που δυσκολεύεται.
