Εθνικό Πάρκο Κερκίνης – Το γηραιότερο δέντρο ίταμου στην Ελλάδα εντυπωσιάζει
Η παρουσία του προκαλεί δέος. Δεν εντυπωσιάζει μόνο με τον κορμό και τη μορφή του, αλλά κυρίως με το γεγονός ότι ρίζωσε στη γη όταν ακόμη η Βυζαντινή Αυτοκρατορία βρισκόταν στην ακμή της.
Πώς ανακαλύφθηκε ο υπεραιωνόβιος ίταμος
Η ανακάλυψη του δέντρου έγινε το 2023. Οι Κώστας και Αντώνης Θεοδωρίδης, κάτοικοι του Ακριτοχωρίου, πραγματοποιούσαν περιήγηση στην περιοχή στο πλαίσιο προσπαθειών για την αναστήλωση και ανάδειξη τοπικών μονοπατιών.
Κατά τη διάρκεια της διαδρομής τους, εντόπισαν τον εντυπωσιακό ίταμο. Αντιλαμβανόμενοι τη σπουδαιότητά του, ενημέρωσαν άμεσα τους αρμόδιους επιστήμονες.
Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε οργανωμένη επιστημονική μελέτη, με στόχο τον ακριβή προσδιορισμό της ηλικίας και των μορφολογικών χαρακτηριστικών του δέντρου.
Πώς προσδιορίστηκε η ηλικία του
Η ηλικία του ίταμου υπολογίστηκε με επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους δενδροχρονολόγησης. Οι ειδικοί χρησιμοποίησαν ειδικά τρυπανίδια για τη λήψη δειγμάτων από τον κορμό, ώστε να μετρήσουν τους ετήσιους δακτυλίους ανάπτυξης.
Τα δείγματα μεταφέρθηκαν στο Εργαστήριο Δασοκομίας του Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπου πραγματοποιήθηκε η ανάλυση.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: 1.074 έτη ζωής. Ένα φυσικό μνημείο που ξεπερνά τη χιλιετία.
Η τοποθεσία και οι λόγοι επιβίωσης
Το δέντρο βρίσκεται σε επικλινή θέση, μέσα σε δάσος οξιάς, με τη φλαμουριά να εμφανίζεται επίσης σε σημαντική παρουσία στην περιοχή.
Η πρόσβαση στο σημείο δεν είναι εύκολη. Απαιτείται περίπου δίωρη πεζοπορία σε ορεινό έδαφος. Αυτή ακριβώς η δυσκολία πρόσβασης φαίνεται πως συνέβαλε καθοριστικά στη διατήρησή του.
Για αιώνες παρέμεινε προστατευμένο από ανθρώπινες παρεμβάσεις, υλοτομίες και καταστροφές. Η απομόνωση λειτούργησε ως φυσική ασπίδα.
Η ονομασία «Αρτίτσι» και η πολιτιστική σύνδεση
Ο ίταμος φέρει την ονομασία «Αρτίτσι». Το όνομα προέρχεται από την τουρκική λέξη για τον αρκεύθο, γεγονός που συνδέεται με την ιστορία της περιοχής και την παρουσία Ποντίων τουρκόφωνων προσφύγων.
Η ονομασία δεν αποτελεί απλώς έναν χαρακτηρισμό. Αντανακλά τη βαθιά σχέση της τοπικής κοινωνίας με το φυσικό τοπίο και τη μνήμη του τόπου.
Έτσι, το δέντρο δεν είναι μόνο φυσικό μνημείο, αλλά και στοιχείο πολιτιστικής ταυτότητας.
Η σημασία του για τη φυσική κληρονομιά
Η ανακάλυψη του υπεραιωνόβιου ίταμου ανέδειξε τη σημασία των μνημειακών δέντρων στην Ελλάδα. Ο δασολόγος Μιχάλης Δαβής, που συμμετείχε στην έρευνα, υπογραμμίζει την ανάγκη συστηματικής καταγραφής και επιστημονικής μέτρησης και άλλων υπεραιωνόβιων δέντρων στη χώρα.
Η ένταξή τους στο Δίκτυο Μνημειακών Δέντρων της Ευρώπης μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά:
-
Στην προστασία τους
-
Στην προβολή τους
-
Στην ευαισθητοποίηση της κοινωνίας
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό φυσικό πλούτο, ο οποίος παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητος.
Η ανάγκη για μέτρα προστασίας
Η μελέτη του ίταμου προτείνει την υιοθέτηση συγκεκριμένων μέτρων διατήρησης. Αυτά περιλαμβάνουν:
-
Συστηματική παρακολούθηση της υγείας του δέντρου
-
Προστασία του οικοτόπου του
-
Έλεγχο ανθρώπινης δραστηριότητας στην περιοχή
-
Επιστημονική τεκμηρίωση και χαρτογράφηση υπεραιωνόβιων δέντρων
Η διατήρηση τέτοιων φυσικών μνημείων δεν είναι πολυτέλεια. Είναι υποχρέωση απέναντι στις επόμενες γενιές.
Ο ρόλος του ίταμου στη βιοποικιλότητα
Τα υπεραιωνόβια δέντρα, όπως ο ίταμος, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στο οικοσύστημα.
Προσφέρουν καταφύγιο σε πουλιά, έντομα και μικρά θηλαστικά. Δημιουργούν μικροοικοσυστήματα στον κορμό και στις ρίζες τους. Συμβάλλουν στη σταθερότητα του εδάφους και στη ρύθμιση του μικροκλίματος.
Η παρουσία τους ενισχύει τη βιοποικιλότητα και διατηρεί την οικολογική ισορροπία της περιοχής.
Ένα ζωντανό μνημείο 1.074 ετών
Ο ίταμος του Εθνικού Πάρκου Κερκίνης δεν είναι απλώς ένα παλιό δέντρο. Είναι ένας σιωπηλός μάρτυρας της ιστορίας. Έχει «δει» αυτοκρατορίες να ακμάζουν και να καταρρέουν, κοινωνίες να αλλάζουν και γενιές να περνούν.
Η ανακάλυψή του υπενθυμίζει τη δύναμη της φύσης και τη σημασία της προστασίας της. Μέσα από την αναγνώριση και τη φροντίδα τέτοιων μνημείων, ενισχύουμε τη σύνδεσή μας με το φυσικό περιβάλλον.
Και ίσως, κοιτάζοντας τον κορμό ενός δέντρου που ζει πάνω από μία χιλιετία, να θυμηθούμε ότι η φύση έχει τον δικό της χρόνο – πολύ πιο βαθύ και διαρκή από τον δικό μας.
