Ο Aldo Naouri υπήρξε ένας από τους πιο γνωστούς Γάλλους παιδιάτρους που ασχολήθηκαν δημόσια με την ανατροφή των παιδιών και τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια. Στο βιβλίο του Éduquer ses enfants – L’urgence aujourd’hui, που κυκλοφόρησε το 2008, υποστήριξε ότι οι γονείς πρέπει να ανακτήσουν έναν πιο ξεκάθαρο καθοδηγητικό ρόλο.
Οι απόψεις του προκάλεσαν μεγάλη συζήτηση και αρκετές αντιδράσεις. Ορισμένες, όπως η ανάγκη για σταθερά όρια και συνέπεια, βρίσκονται κοντά σε σύγχρονες παιδιατρικές συστάσεις. Άλλες όμως, ιδιαίτερα όσα έλεγε για μητέρες, πατέρες και την «ιεραρχία» της οικογένειας, αποτελούν προσωπικές και ψυχαναλυτικές θέσεις του και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως επιστημονικά δεδομένα.
Ποιος ήταν ο Aldo Naouri;
Ο Aldo Naouri γεννήθηκε το 1937 στη Βεγγάζη της Λιβύης και εργάστηκε ως παιδίατρος στο Παρίσι από το 1966 έως το 2002. Παράλληλα έγραψε πολλά βιβλία για τις σχέσεις γονέων και παιδιών, τη μητρότητα, την πατρότητα και τη δομή της οικογένειας.
Ήταν επίσης επηρεασμένος από την ψυχανάλυση και συχνά διατύπωνε απόψεις που ξεπερνούσαν την κλασική παιδιατρική και αφορούσαν περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος αντιλαμβανόταν την οικογενειακή δυναμική.
Ο Naouri πέθανε στο Παρίσι στις 18 Μαΐου 2026, σε ηλικία 88 ετών.
Γιατί πίστευε ότι οι γονείς είχαν χάσει τον καθοδηγητικό τους ρόλο;
Σε συνέντευξή του στο γαλλικό περιοδικό Le Point, με αφορμή το βιβλίο του, ο Naouri υποστήριζε ότι είχε παρατηρήσει σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά των παιδιών κατά τις δεκαετίες της επαγγελματικής του ζωής.
Έλεγε ότι, ενώ η σωματική υγεία των παιδιών είχε βελτιωθεί, συναντούσε συχνότερα δυσκολίες συμπεριφοράς, σχολικά προβλήματα και αναπτυξιακές δυσκολίες.
Ωστόσο, αυτές οι παρατηρήσεις προέρχονταν από τη δική του κλινική εμπειρία και τις ερμηνείες του. Δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη ότι τα παιδιά μιας ολόκληρης γενιάς «μεγαλώνουν χειρότερα» από εκείνα προηγούμενων εποχών.
Η βασική του θέση: «Τα παιδιά χρειάζονται όρια»
Στο επίκεντρο της σκέψης του Naouri βρισκόταν η πεποίθηση ότι τα παιδιά χρειάζονται σαφή όρια και ότι οι γονείς δεν πρέπει να φοβούνται διαρκώς μήπως τα «τραυματίσουν» όταν τους λένε όχι.
Ο ίδιος τόνιζε ότι η γονεϊκή καθοδήγηση δεν πρέπει να βασίζεται στον θυμό, στα χαστούκια ή στη σωματική τιμωρία, πρακτικές τις οποίες καταδίκαζε. Πίστευε όμως σε μια ξεκάθαρη διαφορά ρόλων ανάμεσα στον γονέα και στο μικρό παιδί.
«Ένα μικρό παιδί είναι μια προσωπικότητα άξια σεβασμού. Αλλά δεν είναι ακόμη ένας ισότιμος συνομιλητής».
Σήμερα, οι σύγχρονες παιδιατρικές οδηγίες πράγματι υποστηρίζουν ότι τα παιδιά χρειάζονται σαφή και συνεπή όρια. Παράλληλα όμως τονίζουν ότι τα όρια πρέπει να μπαίνουν ήρεμα, με εξηγήσεις ανάλογες με την ηλικία, χωρίς φόβο, χτυπήματα, φωνές ή ταπείνωση.
Τι έλεγε για την καταναλωτική κοινωνία;
Ο Naouri συνέδεε μέρος του προβλήματος με τις κοινωνικές αλλαγές που ακολούθησαν τις δεκαετίες του 1960 και του 1970.
Υποστήριζε ότι σε παλαιότερες κοινωνίες το παιδί μάθαινε από νωρίς πως «δεν μπορεί να τα έχει όλα», ενώ η καταναλωτική κοινωνία δημιούργησε, κατά τη δική του ερμηνεία, την αίσθηση ότι κάθε επιθυμία πρέπει να ικανοποιείται.
Για τον ίδιο, η απογοήτευση και η αποδοχή ορίων αποτελούσαν απαραίτητα στοιχεία της ανάπτυξης ενός παιδιού.
Αυτό το σημείο της σκέψης του παραμένει ενδιαφέρον ως άποψη για τη διαπαιδαγώγηση. Δεν σημαίνει όμως ότι μπορούμε να αποδώσουμε σύνθετα προβλήματα συμπεριφοράς αποκλειστικά στην αφθονία, στην αντισύλληψη ή στον τρόπο ζωής μιας συγκεκριμένης κοινωνικής τάξης.
Γιατί οι απόψεις του προκάλεσαν αντιδράσεις;
Ο Naouri χρησιμοποιούσε συχνά ιδιαίτερα απόλυτη και προκλητική γλώσσα. Αυτό ήταν ένας από τους λόγους που οι απόψεις του προκάλεσαν αντιδράσεις τόσο στη Γαλλία όσο και έξω από αυτή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν όσα έλεγε για τις εργαζόμενες μητέρες. Υποστήριζε ότι ορισμένες, επειδή αισθάνονταν ενοχές για τις ώρες που βρίσκονταν μακριά από τα παιδιά τους, προσπαθούσαν να τις «αναπληρώσουν» ικανοποιώντας υπερβολικά τις επιθυμίες τους.
Αυτή ήταν δική του γενίκευση και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένη συμπεριφορά των εργαζόμενων μητέρων.
Τι υποστήριζε για τον ρόλο του πατέρα;
Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες ήταν και οι θέσεις του για τον πατέρα. Ο Naouri θεωρούσε ότι ο πατέρας είχε έναν ξεχωριστό ρόλο στο να βοηθά το παιδί να απομακρύνεται σταδιακά από την αποκλειστική σχέση με τη μητέρα.
Σε ορισμένες παρεμβάσεις του συνέδεσε ακόμη και κοινωνικά προβλήματα ή βίαιη συμπεριφορά με την απουσία πατρικής λειτουργίας.
Αυτό όμως δεν πρέπει να μετατρέπεται στον απόλυτο ισχυρισμό ότι «η βία των περισσότερων παιδιών οφείλεται στην έλλειψη πατέρα». Η παιδική και εφηβική συμπεριφορά επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως το οικογενειακό περιβάλλον, οι σχέσεις, η ψυχική υγεία, το κοινωνικό πλαίσιο, η οικονομική κατάσταση και οι ατομικές εμπειρίες.
Επίσης, η σύγχρονη προσέγγιση στη γονεϊκότητα δεν θεωρεί ότι οι ευθύνες φροντίδας πρέπει να κατανέμονται αυστηρά ανάλογα με το φύλο. Μητέρες, πατέρες και άλλοι φροντιστές μπορούν να μοιράζονται ενεργά την ανατροφή του παιδιού.
Τι κρατάμε σήμερα από τις απόψεις του;
Ίσως το πιο χρήσιμο στοιχείο από τη σκέψη του Naouri είναι ότι η αγάπη από μόνη της δεν σημαίνει ότι ένας γονέας πρέπει να ικανοποιεί κάθε επιθυμία του παιδιού.
Τα παιδιά χρειάζονται σταθερότητα, προβλέψιμους κανόνες, ασφάλεια, ενδιαφέρον και όρια. Η σύγχρονη παιδιατρική όμως προσθέτει κάτι εξίσου σημαντικό: τα όρια μπορούν να είναι σταθερά χωρίς να είναι αυταρχικά.
Οι γονείς μπορούν να λένε «όχι», να θέτουν συνέπειες και να απαιτούν σεβασμό, ενώ ταυτόχρονα ακούν το παιδί, αναγνωρίζουν τα συναισθήματά του και αποφεύγουν τη σωματική ή λεκτική βία.
Ποιο ήταν για τον Naouri το «σωστά μεγαλωμένο παιδί»;
Όταν ρωτήθηκε πώς φαντάζεται ένα σωστά μεγαλωμένο παιδί, ο Naouri έδωσε μια χαρακτηριστικά σύντομη απάντηση:
«Είναι το ήρεμο παιδί».
Η φράση συνοψίζει τη δική του αντίληψη για την ανατροφή, όχι όμως έναν σύγχρονο επιστημονικό ορισμό της υγιούς ανάπτυξης.
Ένα παιδί μπορεί να είναι ζωηρό, εξωστρεφές, έντονο ή να περνά περιόδους δύσκολης συμπεριφοράς και παρ’ όλα αυτά να αναπτύσσεται φυσιολογικά. Η καλή ανατροφή δεν μετριέται απλώς από το πόσο «ήσυχο» είναι ένα παιδί, αλλά από το αν αισθάνεται ασφαλές, μαθαίνει σταδιακά να ρυθμίζει τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά του και αναπτύσσει υγιείς σχέσεις με τους ανθρώπους γύρω του.
Οι απόψεις του Aldo Naouri εξακολουθούν να προκαλούν ενδιαφέρον επειδή αγγίζουν ένα ερώτημα που απασχολεί κάθε γενιά γονέων: πώς βάζουμε όρια χωρίς να χάνουμε τη ζεστασιά και την επικοινωνία με το παιδί. Η απάντηση σήμερα φαίνεται να βρίσκεται λιγότερο στον αυταρχισμό και περισσότερο στον συνδυασμό σταθερότητας, σεβασμού, συνέπειας και ουσιαστικής σχέσης.
